III KK 84/13

Sygn. akt III KK 84/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Piotr Hofmański (sprawozdawca)

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie L. W.

oskarżonego z art. 207 §1 i 3 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 10 września 2013 r.,

kasacji Prokuratora Okręgowego w L.

od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 19 grudnia 2012 r., zmieniającego wyrok

Sądu Rejonowego w L. z dnia 5 września 2012 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 5 września 2012 r., uznano L. W.

winnym zarzucanego mu czynu z art. 207 § 1 i 207 § 3 w zw. z art. 11 § 2 k.k. i

2

skazano na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

wykonania na okres próby 5 lat. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy, Sąd Okręgowy w

L. wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r., zmienił powyższy wyrok i uniewinnił L. W. od

zarzucanego mu czynu. Wyrok ten zaskarżył kasacją na niekorzyść L. W.

prokurator, podnosząc rażące naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny

wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 457 § 3 , art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w

zw. z art. 458 k.p.k. oraz art. 4, 7, 410 k.p.k., poprzez wydanie wyroku

zmieniającego rozstrzygnięcie Sądu I instancji co do istoty sprawy w oparciu o

odmiennie ustalone okoliczności na podstawie wybiórczej i powierzchownej oceny

materiałów dowodowych, poprzez uwzględnienie jedynie ustalonych w sposób

dowolny okoliczności korzystnych dla oskarżonego, przy czym rozważania

dowodowe nie znalazły należytego odzwierciedlenia w części motywacyjnej

wyroku, w której nie zawarto szczegółowego opisu ustalonego stanu faktycznego

sprawy, co doprowadziło do niesłusznego uniewinnienia oskarżonego L. W. W

uzasadnieniu kasacji podniesiono ponadto, że Sąd odwoławczy nietrafnie przyjął,

że oparcie rozstrzygnięcia I instancji o dowody z opinii biegłych lekarzy,

dokumentacji medycznej z leczenia pokrzywdzonej oraz z zeznań lekarzy

udzielających jej pomocy medycznej, narusza wynikający z art. 174 k.p.k. zakaz

zastępowania zeznań świadka treścią pism, zapisków, czy notatek. W konkluzji

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Sąd Najwyższy uznał za zasadny podniesiony w

kasacji zarzut wadliwego uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego. W

orzecznictwie SN od lat utrwalony jest pogląd, w myśl którego, gdy sąd odwoławczy

wydaje wyrok reformatoryjny, to powinien w zakresie odpowiadającym tej części

wyroku, która została zmieniona, zastosować się do ogólnych wymogów

uzasadniania wyroków, wiążących sąd pierwszej instancji, a więc określonych w

art. 424 k.p.k., a nie jedynie do reguł odnoszących do uzasadniania wyroku sądu

odwoławczego wskazanych w art. 457 § 3 k.p.k. (wyrok SN z dnia 10 listopada

2009 r., II KK 107/09, OSNwSK 2009, poz. 2249; tak już np. w wyrokach SN z dnia

4 lipca 1974 r., III KRN 33/74, OSNKW 1974, z. 11, poz. 201, czy z dnia 11 marca

3

1993 r., III KRN 21/93, OSNKW 1993, z. 5-6, poz. 34). Oznacza to, że w zakresie,

w jakim sąd odwoławczy orzeka zmieniająco, uzasadnienie powinno zawierać m.in.

wskazanie, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w

tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych (art. 424

§ 1 pkt 1 k.p.k.). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego, będącego bez wątpienia rozstrzygnięciem o charakterze

reformatoryjnym, ogranicza się do krytycznej oceny dopuszczalności

wykorzystanych przez sąd meriti dowodów oraz uwag na temat wadliwej ich oceny.

Nie zawiera natomiast żadnych pozytywnych wskazań w zakresie faktów

ustalonych przez Sąd odwoławczy, czy dowodów, na których się w tym zakresie

oparł. W ocenie Sądu Najwyższego poziom uzasadnienia uniemożliwia

przeprowadzenie należytej kontroli zaskarżonego wyroku. W tym stanie rzeczy Sąd

Najwyższy doszedł do wniosku, że wydanie zaskarżonego wyroku nie było

poprzedzone należytą refleksją w zakresie ustaleń faktycznych, co musi być

uznane za okoliczność mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie i nieuchronnie

prowadzić do uchylenia wyroku.

Orzekając w ponownym rozpoznaniu Sąd Okręgowy będzie miał na

względzie przytoczone wyżej zapatrywanie Sądu Najwyższego w kwestii

niezbędnych elementów uzasadnienia orzeczenia reformatoryjnego

podejmowanego w II instancji. Jeśli więc i po ponownym rozpoznaniu zapadnie

wyrok zmieniający rozstrzygniecie Sądu pierwszej instancji, jego uzasadnienie

zawierać powinno nie tylko odniesienie się do wszystkich wniosków i zarzutów

apelacji, ale przede wszystkim opis ustalonego przez Sąd odwoławczy stanu

faktycznego, wskazanie dowodów, na których oparto się przy jego ustalaniu, oraz

przyczyn, dla których inne dowody uznano za niewiarygodne.

W tym miejscu niezbędnych jest też kilka uwag dotyczących drugiego

podniesionego w kasacji (a właściwie jej uzasadnieniu kasacji) zarzutu, tj. błędnego

przyjęcia przez Sąd odwoławczy, że dowodowe wykorzystanie opinii biegłych

lekarzy psychiatrów i psychologów oraz dokumentacji medycznej z hospitalizacji

pokrzywdzonej, a także dowodów z zeznań lekarzy udzielającej pomocy medycznej

pokrzywdzonej, zeznań pracowników socjalnych czy terapeutów, naruszało

wyrażony w art. 174 k.p.k. zakaz zastępowania zeznań świadka treścią pism,

4

zapisków czy notatek urzędowych. Chociaż rozpoznanie tego zarzutu kasacji jest –

ze względu na trafność zarzutu dotyczącego nienależytego sporządzenia

uzasadnienia – przedwczesne dla podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, to w

kontekście wskazań co do ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy,

niezbędnym wydaje się przedstawienie stanowiska Sądu Najwyższego w

omawianej kwestii. I tak, zauważyć należy, że przepis art. 174 k.p.k. przez

„zastępowanie” zeznań świadka rozumie sytuację, w której organ procesowy

ograniczył się do dowodowego wykorzystania dowodu z dokumentu, tj. pism,

zapisków czy notatek, mimo dostępności osobowego dowodu pierwotnego, czyli

zeznań świadka. W niniejszej sprawie nie może być mowy o takim zastępowaniu,

gdyż pokrzywdzona skorzystała z prawa odmowy zeznań, wykluczając się tym

samym z kręgu dopuszczalnych (a więc i dostępnych) źródeł dowodu w sprawie.

Zgodzić też należy się z zawartymi w kasacji uwagami skarżącego, że treść art.

186 § 1 in fine k.p.k. odnosi się tylko do odtwarzania zeznań świadka i nie wyklucza

wykorzystania dowodów służących odtworzeniu innych, tj. niebędących

zeznaniami, relacji świadka, który odmówił zeznań (zob. wyrok SA we Wrocławiu z

dnia 18 lutego 1997 r., II AKa 7/97, OSA 1997, nr 10, poz. 45). Nie ma więc

procesowych przeszkód by dopuścić jako dowód i oprzeć się przy dokonywaniu

ustaleń faktycznych na dokumentacji medycznej z hospitalizacji pokrzywdzonej, czy

też zeznaniach pracowników socjalnych czy terapeutów, skoro dopuszczenie tych

źródeł nie zmierzało do odtwarzania zeznań pokrzywdzonej, ale jej relacji

składanych poza procesem.

Jeśli zaś chodzi o dowodowe wykorzystanie dopuszczonych w postępowaniu

opinii biegłych psychiatrów i psychologów, to należy baczyć, by z treści opinii

korzystać stosownie do procesowej funkcji tegoż dowodu. W literaturze i

orzecznictwie trafnie podkreśla się, że biegły jest rzeczoznawcą, a nie świadkiem

(G. Rejman, Tajemnica lekarska, Studia Iuridica 1996, vol. XXXI, s. 187; J.

Przybysz, Psychiatria sądowa, Toruń 2003, s. 88-89; podobnie Z. Sobolewski,

Samooskarżenie w świetle prawa karnego, Warszawa 1982, s. 137; podobnie

wyrok SN z dnia 22 kwietnia 1991 r., III KR 161/90, OSP 1992, nr 5, poz. 113.) W

istocie, funkcja biegłego polega na przekazywaniu fachowej wiedzy – wiedzy ze

swej natury abstrakcyjnej, jeśli zaś biegły nawet czyni spostrzeżenia na temat

5

okoliczności konkretnego zdarzenia, to jest to uzasadnione jedynie w takim

zakresie, w jakim umożliwia rekonstrukcję kontekstu będącego przedmiotem

opiniowania. Zatem gdy biegły relacjonuje organowi procesowemu treść

przeprowadzonego w ramach ekspertyzy wywiadu z pokrzywdzoną, wykracza poza

swoją procesową rolę i staje się świadkiem ze słyszenia, której to roli nie można

kumulować w procesie karnym z funkcją biegłego (zob. art. 196 § 1 k.p.k.). W tym

zakresie dowodowe wykorzystanie opinii jest niedopuszczalne.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.