SDI 20/13

Sygn. akt SDI 20/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Prokuratury Wojskowej

Waldemara Praszczyka

w sprawie R. S.,

obwinionego z art. 66 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 września 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obwinionego,

od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej w

drugiej instancji z dnia 20 marca 2013 r.,

zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego w Naczelnej Prokuraturze

Wojskowej z dnia 21 listopada 2012 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę obwinionego R. S.

przekazuje Odwoławczemu Sądowi Dyscyplinarnemu w

Naczelnej Prokuraturze Wojskowej do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Dyscyplinarny w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej, orzeczeniem z

dnia 21 listopada 2012 r., „uznał prokuratora R. S. za winnego przekroczenia

uprawnień prokuratora na zajmowanym stanowisku służbowym poprzez

sporządzenie, podpisanie i przesłanie w dniu 25 sierpnia 2010 r. do Komendanta

Oddziału Żandarmerii Wojskowej w […] pisma kwestionującego zasadność

sporządzenia i przesłania w dniu 13 sierpnia 2010 r., przez pełniącego wówczas

obowiązki Wojskowego Prokuratora Garnizonowego […] mjr. P. M., pisma do

Komendanta Oddziału Żandarmerii Wojskowej w […] z zauważeniami

wskazującymi na przewlekłość i bezczynność funkcjonariuszy Żandarmerii

Wojskowej w prowadzonym postępowaniu karnym o sygn. Pg. D. …/10, tj.

popełnienia przewinienia służbowego określonego w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r. o prokuraturze (j.t.: Dz. U. z 2011 r., Nr 270, poz. 1599 ze zm.)

polegającego na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa określonych w § 33 i

§ 51 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 listopada 2008 r.

Regulamin wewnętrznego urzędowania wojskowych jednostek organizacyjnych

prokuratury (Dz. U. Nr 221, poz. 1446 ze zm.) w zw. z § 1, § 4 ust. 1 pkt 22, § 5 ust.

2 pkt 17 i § 7 ust. 1 pkt 9 Zarządzenia Nr 1 Wojskowego Prokuratora

Garnizonowego w […] z dnia 5 maja 2009 r. w sprawie podziału czynności

prokuratorów, asesorów, urzędników i innych pracowników w Wojskowej

Prokuraturze Garnizonowej w […] i za to na podstawie art. 113 pkt 1 ustawy z dnia

20 czerwca 1985 r. o prokuraturze wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia”.

Od powyższego orzeczenia odwołanie wniósł obwiniony R. S., który zarzucił:

 „naruszenie prawa materialnego określającego przewinienia dyscyplinarne,tj.

art. 66 ust 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r o prokuraturze przez uznanie,

iż zachowanie, jak określone w sentencji orzeczenia, było „oczywiste, rażące

i naruszało przepisy prawa” oraz stanowiło naganne przekroczenie

uprawnień noszące znamiona czynu o jakimkolwiek ładunku szkodliwości

oraz końcowo przypisanie wadliwej kwalifikacji prawnej czynu, za które

wymierzono karę upomnienia, poprzez wymienienie w niej elementów nie

będących „przepisami prawa”, tj. § 1, § 4 ust. 1 pkt 22, § 5 ust. 2 pkt 17 i § 7

ust. 1 pkt 9 zarządzenia Nr 1 rozkazu WPG w […] z dnia 5 maja 2009 r.,

które mogły stanowić li jedynie elementy opisu zachowania przypisanego

3

obwinionemu, a więc błędu subsumpcji kwalifikacji prawnej czynu

zarzucanego,

alternatywnie:

 błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia

polegający na błędnym wnioskowaniu na podstawie zebranego materiału

dowodowego, iż zachowanie jak opisane w sentencji orzeczenia stanowi

„oczywiste” i „rażące” naruszenie przepisów prawa, a więc przewinienie

dyscyplinarne w sytuacji, gdy poprawna jego analiza wskazuje, iż w

zachowaniu obwinionego brak wyżej wskazanych znamion deliktu

dyscyplinarnego,

 wadliwe sporządzenie uzasadnienia bez ustosunkowania się do wszystkich

przeprowadzonych dowodów w sprawie, w tym okoliczności korzystnych dla

obwinionego i rozstrzyganie zaistniałych wątpliwości na jego niekorzyść z

naruszeniem reguł określonych w art. 5 § 2 k.p.k. poprzez m.in. uznanie, iż

nie powiadomił przełożonych o sporządzeniu pisma z dnia 25 sierpnia 2010

r., pomimo dokonanej adnotacji w aktach nadzoru oraz niewykluczeniu tego

faktu przez jedną z osób funkcyjnych, nieustosunkowanie się w ten sposób

do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego i potraktowanie go

wybiórczo na niekorzyść obwinionego, w tym nienależyte wyjaśnienie

podstawy prawnej czynu i przyjętej kwalifikacji oraz odniesienia zarzuconego

przekroczenia uprawnień określonych w wadliwie konstruowanej kwalifikacji

z § 1, § 4 ust. 1 pkt 22, § 5 ust. 2 pkt 17 i § 7 ust. 1 pkt 9 zarządzenia Nr 1

rozkazu WPG w L. z dnia 5 maja 2009 r. do dyspozycji regulacji szczególnej,

tj. § 204 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 listopada 2008 r.

Regulamin wewnętrznego urzędowania wojskowych jednostek

organizacyjnych prokuratury i innych, jak również niewyjaśnienie

okoliczności przedmiotowych i podmiotowych jakie sąd dyscyplinarny miał

na względzie przy uznaniu winy i wymierzeniu kary dyscyplinarnej stosownie

do dyrektyw jej wymiaru i w związku z tym niemożność prześledzenia

prawidłowego toku rozumowania sądu zarówno co do poprawności końcowo

przyjętej kwalifikacji czynu, jak i okoliczności podmiotowo-przedmiotowych

jego popełnienia,

4

 zaniechanie dokonania koniecznych, a niezbędnych celem podjęcia

prawidłowej decyzji, ustaleń dowodowych poprzez nieskorzystanie z

możliwości przesłuchania funkcjonariusza W. B. i b. Komendanta OŻW w

[…] na okoliczność prowadzenia czynności wyjaśniających w sprawie

odpowiedzialności obwinionego wynikających ze skierowania pisma z dnia

13 sierpnia 2010 r. oraz potrzeby i konieczności sporządzenia pisma z dnia

25 sierpnia 2010 r., jak również nie wyjaśnienie w tym czasie podległości

służbowej W. B. bezpośrednio Komendantowi OŻW, co uprawniało

obwinionego do kierowania pisma z dnia 25 sierpnia 2010 r. bezpośrednio

do Komendanta OŻW oraz jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy,

ewentualnie:

 rażącą niewspółmierność kary do przypisanego zachowania, polegającą na

orzeczeniu kary upomnienia, podczas gdy prawidłowe stosowanie dyrektywy

jej wymiaru prowadzi do wniosku, iż orzeczenie jakiejkolwiek kary w tym

przypadku nie jest adekwatne do stopnia zawinienia i szkodliwości czynu, a

więc nie spełnia swej roli w zakresie prewencji oraz realizacji zamierzonych

w stosunku do obwinionego potrzeb w zakresie kształtowania jego

świadomości prawnej i zawodowej, a w konsekwencji nie odstąpienie od

wymierzenia jakiejkolwiek kary za zachowanie jak ujawnione w sprawie”.

Podnosząc te zarzuty obwiniony wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Dyscyplinarnemu.

Sąd Dyscyplinarny w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej w drugiej instancji,

orzeczeniem z dnia 20 marca 2013 r., „zmienił zaskarżone orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 21 listopada 2012 r. w części dotyczącej opisu czynu

przypisanego obwinionemu, jak również jego kwalifikacji prawnej oraz kary w ten

sposób, że: prokuratora kpt. R. S. uznał za winnego przekroczenia uprawnień

prokuratora na zajmowanym stanowisku służbowym poprzez sporządzenie,

podpisanie i przesłanie w dniu 25 sierpnia 2010 r. do Komendanta Oddziału

Żandarmerii Wojskowej w […] pisma kwestionującego zasadność sporządzenia i

przesłania w dniu 13 sierpnia 2010 r., przez pełniącego wówczas obowiązki

Wojskowego Prokuratora Garnizonowego […] mjr. P. M., pisma do Komendanta

5

Oddziału Żandarmerii Wojskowej w […] z zauważeniami wskazującymi na

przewlekłość i bezczynność funkcjonariuszy Żandarmerii Wojskowej w

prowadzonym postępowaniu karnym o sygn. Pg. D. …/10, a tym samym oczywistej

i rażącej obrazy przepisów prawa określonych w § 33 i § 55 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 listopada 2008 r. Regulamin wewnętrznego

urzędowania wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 221,

poz. 1446 ze zm.) w zw. z § 1, § 4 ust. 1 pkt 22, § 5 ust. 2 pkt 17 i § 7 ust. 1 pkt 9

Zarządzenia Nr 1 Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w […] z dnia 5 maja

2009 r. w sprawie podziału czynności prokuratorów, asesorów, urzędników i innych

pracowników w Wojskowej Prokuraturze Garnizonowej w […], tj. popełnienia

przewinienia służbowego określonego w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca

1985 r. o prokuraturze (j.t.: Dz. U. z 2011 r., Nr 270, poz. 1599 ze zm.) i za to, na

podstawie art. 113 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze wymierzył

mu karę dyscyplinarną upomnienia”.

Kasację od prawomocnego orzeczenia wniósł obwiniony R. S., który zarzucił:

1. „rażące naruszenie prawa, a to art. 66 ust 1 ustawy o prokuraturze z 20

czerwca 1985 r., § 33 i § 51 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 25 listopada 2008 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania

wojskowych jednostek organizacyjnych prokuratury oraz § 4 ust 1 pkt 22, 5

ust 2 pkt 17 i 7 ust 1 pkt 9, poprzez nieprawidłowe zastosowanie lub

niezastosowanie innych szczegółowych uregulowań, w tym wym.

Rozporządzenia, a to: działu III, rozdziału 8 § 254, działu XII § 391 i innych,

a w konsekwencji wymierzenie kary dyscyplinarnej upomnienia za czynność

nie będącą deliktem dyscyplinarnym polegającą na sporządzeniu pisma

wyjaśniającego z dnia 25 sierpnia 2010 r. skierowanego do Oddziału

Żandarmerii Wojskowej w […], a dotyczącego niesłusznego „wytyku”

służbowego na imiennie wskazanego funkcjonariusza Placówki Żandarmerii

Wojskowej w […], za nieprawidłowe i nieterminowe wykonanie czynności

dochodzeniowych, których jednakże wymieniony nie wykonywał i za które

nie odpowiadał w nadzorowanym przez obwinionego postępowaniu (sygn.

Pg.D. …/10) w ten sposób nie zawarcie w opisie i kwalifikacji czynu końcowo

przypisanego w orzeczeniu dyscyplinarnym, jakiegokolwiek normatywu

6

zakazującego opisanego działania lub nakazującego określone inne

zachowanie, a więc wymierzenie kary bez podstawy prawnej w konsekwencji

oparcie skazania na podstawie przepisów ogólnych, które jednak samoistnie

nie powinny stanowić podstawy skazania za opisane zachowanie, a więc

brak prawidłowej subsumcji wskazanej w orzeczeniu podstawy prawnej i

prawidłowego oparcia ukarania w przepisach prawa powszechnie

obowiązujących, za które można wymierzyć karę dyscyplinarną (Nulla poena

sine lege/nulum crimen sine lege),

2. alternatywnie, w przypadku nie podzielenia poglądu wyrażonego w pkt. 1,

rażącą niewspółmierność wymierzenia jakiejkolwiek kary dyscyplinarnej, za

czyn jak opisany w sentencji orzeczenia dyscyplinarnego, bowiem samo

zachowanie miało na celu ochronę naruszonych dóbr osobistych podległych

„merytorycznie” funkcjonariuszy ŻW i ochronę autorytetu jednostki

organizacyjnej prokuratury, a samo zachowanie, jak każde inne, jest

stopniowalne i może być uznane za nie zawierające jakiegokolwiek ładunku

społecznej szkodliwości, co umożliwia odstąpienie od ukarania

dyscyplinarnego za przedmiotowy czyn”.

W konkluzji skarżący zauważył, że jego zdaniem orzeczenie jest oczywiście

rażąco niesłuszne i konieczna jest jego kontrola przez niezawisły organ sądowy.

Rzecznik Dyscyplinarny w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej w pisemnej

odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja R. S. jest zasadna w zakresie zarzutu rażącego naruszenia prawa

materialnego w postaci art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze (j.t.: Dz. U. z 2011 r., Nr 270, poz. 1599 ze zm., dalej - ustawa o

prokuraturze).

Zgodnie z tym przepisem prokurator odpowiada dyscyplinarnie za

przewinienia służbowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i

uchybienia godności urzędu prokuratorskiego. Wynika z tego, że przewinienie

dyscyplinarne może polegać bądź na oczywistej i rażącej obrazie przepisów prawa,

bądź na uchybieniach godności urzędu prokuratorskiego nie mających charakteru

rażącego i oczywistego naruszenia prawa. Przepis ten wskazuje więc na dwie

7

rozłączne, samoistne i odrębne podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej

prokuratora (por. postanowienie SN z 6 kwietnia 2001 r., III SZ 2/01, LEX nr

52128).

W rozpoznawanej sprawie Sądy Dyscyplinarne przyjęły, iż R. S. poprzez

sporządzenie i wysłanie pisma do Komendanta Oddziału Żandarmerii Wojskowej w

[…] kwestionującego zasadność przesłanego temu Komendantowi wcześniej

pisma przez jego przełożonego - Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w […],

popełnił przewinienie służbowe polegające na oczywistej i rażącej obrazie

przepisów prawa określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 25

listopada 2008 r.- Regulamin wewnętrznego urzędowania wojskowych jednostek

organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 221, poz. 1446 ze zm.) oraz w Zarządzeniu

Nr 1 Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w […] z dnia 5 maja 2009 r. w

sprawie podziału czynności prokuratorów, asesorów, urzędników i innych

pracowników w Wojskowej Prokuraturze Garnizonowej […]. Sąd I instancji wyszedł

bowiem z błędnego założenia, a co zostało w pełni zaakceptowane przez Sąd

odwoławczy, że z uwagi na to, że ustawa o prokuraturze nie precyzuje o jakie

chodzi przepisy prawa, których oczywista i rażąca obraza stanowi przewinienie

służbowe, to nie ma przeszkód, aby zachowanie obwinionego oceniać w zakresie

naruszenia wyżej wskazanych przepisów. W orzecznictwie sądowym jak i w

doktrynie wskazuje się natomiast jednoznacznie, że pojęcie „prawa” w użytym w

przepisie art. 66 ust.1 ustawy o prokuraturze zwrocie „oczywista i rażąca obraza

przepisów prawa” należy interpretować wprawdzie szeroko, a więc obejmując tym

zakresem przepisy prawa materialnego, prawa procesowego, jak również przepisy

o charakterze ustrojowym (por. orzeczenie SN z 17 września 2001 r., III SZ 8/01,

LEX nr 54881; M. Mitera, M. Rojewski, E. Rojewska, Ustawa o prokuraturze.

Komentarz, Warszawa 2011, s.189). Nie można mieć jednak wątpliwości, że

chodzi o obrazę przepisów, które stosowane są przez prokuratora jako organ

prowadzonego postępowania przygotowawczego lub jako stronę postępowania

sądowego.

Powyższe wskazuje więc jednoznacznie, że przypisane obwinionemu

zachowanie nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego w postaci oczywistej i

rażącej obrazy przepisów prawa, gdyż nie naruszył on przepisów prawa

8

stosowanych przez niego jako prowadzącego postępowanie karne o sygn. Pg. D.

…/10 co wskazuje, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 66 ust. 1

ustawy o prokuraturze. Zaszła więc konieczność uchylenia zaskarżonego

orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym, w którym Sąd winien rozważyć, czy w sprawie nie zaszła druga z

podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratora wskazana w art. 66 ust. 1

ustawy o prokuraturze. Wprawdzie kasacja została wniesiona jedynie na korzyść

obwinionego, jednakże z uwagi na opis czynu przypisanego obwinionemu,

dokonywanie oceny jego zachowania pod kątem ewentualnego naruszenia zasad

funkcjonowania Prokuratury, takich jak zasada hierarchicznego podporządkowania,

a więc uchybienia godności urzędu prokuratorskiego, nie będzie stanowiło działania

na jego niekorzyść. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy i rozstrzyganiu co do

zasadności zarzutów zawartych w odwołaniu obwinionego, Sąd odwoławczy będzie

miał na uwadze zapatrywanie prawne powyżej wskazane.

Zauważyć należy, że Sąd Najwyższy uchylając zaskarżone orzeczenie

wydane, jak wynika z jego treści, przez Sąd Dyscyplinarny w Naczelnej

Prokuraturze Wojskowej w drugiej instancji, przekazał je do rozpoznania

Odwoławczemu Sądowi Dyscyplinarnemu w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej,

gdyż jak wynika z treści art. 70 ust. 1 pkt 1b) ustawy o prokuraturze tak brzmi

prawidłowa nazwa tego Sądu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.