SDI 23/13

Sygn. akt SDI 23/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej

adw. Tadeusza Krzemińskiego

w sprawie aplikantki adwokackiej M. K.

obwinionej z § 63 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 września 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionej,

od orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury

z dnia 26 stycznia 2013 r.,

utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w […]

z dnia 12 grudnia 2011 r.

uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę obwinionej M. K.

przekazuje Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Aplikantka adwokacka M. K. została obwiniona o to, że:

2

1. w dniu 16 lutego 2011 r. w B. w piśmie kierowanym do Dziekana

Okręgowej Rady Adwokackiej w […] okazała brak szacunku do władz

samorządu adwokackiego, używając sformułowań niegodnych aplikanta

adwokackiego, czym naruszyła § 61 Zbioru zasad etyki adwokackiej i

godności zawodu;

2. w okresie od dnia 3 lutego 2011 r. do 17 lutego 2011 r., pomimo

wezwania z dnia 1 lutego 2011 r., wydanego przez Dziekana Okręgowej

Rady Adwokackiej w […] nie wykonała decyzji Dziekana Okręgowej Rady

Adwokackiej w […] w przedmiocie przedstawienia umowy łączącej ją z

pracodawcą- Starostwem Powiatowym w […],, czym naruszyła § 63

Zbioru zasad etyki adwokackiej i godności zawodu.

Orzeczeniem z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt …/2011, Sąd

Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w […]:

1. uniewinnił obwinioną od zarzutu opisanego w punkcie 1.;

2. uznał obwinioną M. K. za winną tego, że w okresie od dnia 17 lutego

2011 r. do 12 grudnia 2011 r. pomimo skierowanego do niej pisma

Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 1 lutego 2011 r.,

doręczonego w dniu 3 lutego 2011 r., zobowiązującego do

przedstawienia umowy łączącej ją ze Starostwem Powiatowym, nie

zastosowała się do polecenia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej

zawartego w tym piśmie, tj. czynu z § 63 Zbioru zasad etyki adwokackiej i

godności zawodu i za to na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

26 maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze, orzekł wobec niej karę nagany.

Orzeczenie to zostało zaskarżone przez Rzecznika Dyscyplinarnego

Okręgowej Rady Adwokackiej w […] oraz przez obwinioną M. K.

Rzecznik Dyscyplinarny w złożonym odwołaniu zaskarżonemu orzeczeniu

zarzucił:

1. rażącą niewspółmierność (łagodność) kary orzeczonej w pkt. 2 orzeczenia,

tj. kary nagany, podczas gdy okoliczności popełnienia przewinienia

dyscyplinarnego dokonanego przez obwinioną, w szczególności jego

charakter, nastawienie złej woli oraz postawa obwinionej przemawiały za

orzeczeniem kary w postaci wydalenia z adwokatury;

3

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w pkt. 1

mający wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, iż sformułowania

użyte w piśmie z dnia 16 lutego 2011 r. nie są obraźliwe, podczas gdy treść

w/w pisma odnoszącego się w sposób arogancki do władz adwokatury

świadczy o negatywnym nastawieniu oraz braku szacunku jego autora do

Dziekana ORA w […].

Podnosząc te zarzuty, Rzecznik Dyscyplinarny wniósł o zmianę

zaskarżonego orzeczenia w pkt. 2 poprzez orzeczenie kary wydalenia z adwokatury

oraz uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej pkt. 1 i w tym

zakresie przekazanie sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu Okręgowej Rady

Adwokackiej w […] do ponownego rozpoznania.

Obwiniona M. K. zaskarżyła orzeczenie w pkt. 2 i zarzuciła mu:

I. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, a mianowicie:

a) przepisu art. 17 § 1 k.p.k. pkt 9-11 wobec nierozpoznania przez Prezydium

NRA jej odwołania od uchwały ORA w […] polecającej rzecznikowi

dyscyplinarnemu wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w tej sprawie,

chociaż zgodnie z zaprezentowanym przez nią na rozprawie pismem z

Ministerstwa Sprawiedliwości odwołanie takie służyło do Prezydium NRA,

które zgodnie z ustawą- Prawo o adwokaturze ma nadzór nad działaniem

rzecznika dyscyplinarnego, łącznie z możliwością odwołania go i której

stanowisko odrzucające zasadność zainicjowania postępowania

dyscyplinarnego mogło przesądzić o zaistnieniu procesowych przesłanek

negatywnych wymienionych w powyższych trzech punktach tego artykułu,

b) przepisu art. 14 § 1 k.p.k. poprzez skazanie obwinionej za czyn nieobjęty

aktem oskarżenia stanowiący o niezastosowaniu się do polecenia dziekana

ORA w […] w okresie od 17 lutego 2011 r. do 12 grudnia 2011 r., podczas

gdy obwinionej zarzucono w/w działanie w okresie od 3 lutego 2011 r. do 17

lutego 2011 r., zaś próbę dokonania ewentualnej modyfikacji przez rzecznika

dyscyplinarnego zarzutu poprzez rozszerzenie go do 12 grudnia 2011 r.

należy uznać za bezskuteczną z uwagi na wyrażenie oświadczenia w tym

zakresie już po zamknięciu przewodu sądowego,

4

c) przepisu art. 398 § 1 k.p.k. poprzez rozpoznanie na tej samej rozprawie

nowego oskarżenia, mimo braku zgody obwinionej w tym zakresie, w

sytuacji kiedy oskarżyciel zarzucił inny czyn oprócz objętego aktem

oskarżenia,

d) przepisu art. 367 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez nieuprzedzenie

obwinionej o możliwości modyfikacji ram czasowych okresu popełnienia

czynu przypisywanego obwinionej, co uniemożliwiło przygotowanie do

obrony, zgłoszenie dowodów, wypowiedzenie się co do wszystkich kwestii

podlegających rozstrzygnięciu,

e) obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, a mianowicie art. 7 k.p.k., polegającą na naruszeniu zasady

swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, że obwiniona nie zastosowała

się do pisma dziekana ORA, zobowiązującego do złożenia przedmiotowej

umowy o pracę (rzekomego polecenia dziekana ORA), a pozbawionego

podstawy prawnej, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie

materiału dowodowego, w tym wyjaśnień obwinionej i zeznań świadka,

dokonana przy uwzględnieniu swobodnej oceny dowodów prowadzi do

wniosku, że obwiniona odpowiadając na pismo dziekana działała zgodnie z

ciążącymi na niej obowiązkami i w ramach przysługujących jej uprawnień,

wobec czego nie jest możliwe przypisanie jej zarzucanego czynu;

II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający

wpływ na treść tego wyroku, będący skutkiem naruszenia zasady

swobodnej oceny dowodów, polegający na bezpodstawnym i absolutnie

dowolnych przyjęciu, że:

a) dziekan ORA pismem z dnia 1 lutego 2011 r. wydała polecenie obwinionej,

podczas gdy pismo to w istocie miało charakter prośby (o czym świadczy

dobitnie trzykrotne użycie słowa „proszę”), a nadto nie zawierało podstawy

prawnej działania dziekan, co jest obligatoryjne w przypadku działania władz

adwokatury wobec jej członków jako zdecentralizowanej na rzecz korporacji

formy wykonywania władzy publicznej,

b) obwiniona miała obowiązek złożyć dziekanowi ORA w [...] umowę o pracę

łączącą ją ze Starostwem Powiatowym, podczas gdy w związku z toczącym

5

się przeciwko niej postępowaniem dyscyplinarnym, gdzie zarzut wiąże się z

jej zatrudnieniem, nie mogła ona pozwolić sobie na rezygnację ze swoich

uprawnień procesowych, tj. prawa do obrony, nie wiedząc w jakim celu

dziekan ORA chce użyć przedmiotowej umowy;

III. z daleko posuniętej ostrożności procesowej, gdyby jednak Sąd

odwoławczy nie uznał za zasadne powyższych zarzutów i twierdzeń,

podzielając tym samym sposób procedowania Sądu I instancji i

dokonanych przez niego ustaleń, obwiniona podniosła zarzut obrazy

prawa materialnego, a mianowicie § 63 Zbioru zasad etyki adwokackiej i

godności zawodu poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie

obwinionej winną naruszenia tego przepisu mimo, że:

a) pismo dziekana skierowane do obwinionej nie miało waloru obowiązującej

uchwały czy innej obowiązującej decyzji władz adwokatury, zatem nie mogło

dojść do niestosowania się do aktu o tym charakterze,

b) obwiniona odpowiadając na pismo dziekana wskazała, że działa w ramach

przysługujących jej uprawnień obrończych związanych z toczącym się

przeciwko niej postępowaniem, zatem nie jest możliwe uznanie, że w tych

warunkach obwiniona dopuściła się naruszenia jakiejkolwiek normy;

IV. nadto na podstawie art. 440 k.p.k. obwiniona podniosła zarzut rażącej

niesprawiedliwości, która miałaby miejsce w przypadku utrzymania w

mocy w zaskarżonej części wyroku Sądu I instancji, wobec:

a) pogwałconego tym orzeczeniem, a gwarantowanego konstytucyjnie prawa

do obrony (w tym prawa do nie samooskarżania się) i wolności

konstytucyjnej, polegającej na tym, że nikogo nie można zmusić do

działania, jeżeli prawo mu tego nie nakazuje,

b) oraz wobec faktu, że finalnie pismem z dnia 3 stycznia 2012 r., powołując się

na § 13 pkt 1 Uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19

listopada 2011 r., dziekan ORA wystąpił do obwinionej o złożenie kopii

umowy łączącej obwinioną z pracodawcą, co obwiniona, wobec

praworządnego działania organu adwokatury uczyniła, na co złożyła

stosowne potwierdzenie.

W konsekwencji obwiniona M. K. wniosła o:

6

 uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i umorzenie postępowania,

 ewentualnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie obwinionej

od popełnienia przypisanego jej w pkt. 2 orzeczenia czynu,

 lub o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury, orzeczeniem z dnia 26 stycznia

2013 r., utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby

Adwokackiej w […] z dnia 12 grudnia 2011 r.

Kasację od prawomocnego orzeczenia wniósł obrońca obwinionej M. K.,

który zaskarżając orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego utrzymujące w

mocy orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w […] w zakresie pkt. 2,

podniósł zarzuty m.in.: rażącego naruszenia prawa materialnego, a mianowicie §

63 Zbioru zasad etyki adwokackiej i godności zawodu poprzez błędną jego

wykładnię, naruszenia prawa do obrony, rażącego naruszenia przepisów

postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, a to art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. oraz

naruszenia prawa materialnego przez naruszenie art. 80 ustawy- Prawo o

adwokaturze przez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na uznaniu, że

obwiniona, która zakończyła aplikację adwokacką, a zatem nie jest już aplikantem

w rozumieniu tego przepisu może odpowiadać dyscyplinarnie. W konkluzji obrońca

obwinionej wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie obwinionej od

popełnienia przypisanego jej czynu, ewentualnie o umorzenie postępowania lub o

uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy M. K. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu

Adwokatury w Warszawie.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Naczelnej Rady Adwokackiej na

rozprawie przed Sądem Najwyższym wniósł o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ma rację obrońca obwinionej wskazując w kasacji, że orzeczenie Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury zostało wydane z rażącym naruszeniem

przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

7

Przepis art. 433 § 2 k.p.k. nakazuje sądowi odwoławczemu rozważenie

wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym. Z przepisem

tym koresponduje w swej treści art. 457 § 3 k.p.k. w tym sensie, że nieprawidłowe

sporządzenie uzasadnienia orzeczenia przez sąd odwoławczy z reguły dowodzi, iż

sąd ten nie rozpoznał w sposób należyty wniesionego środka odwoławczego.

Uzasadnienie orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia

26 stycznia 2013 r. w swej merytorycznej treści liczy zaledwie dwa zdania, w

których nie odniesiono się do żadnego z wieloaspektowych zarzutów podniesionych

przez obwinioną w odwołaniu. Wskazać należy, że w taki sam sposób, z rażącą

obrazą wskazanych powyżej przepisów, Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury

sporządził również uzasadnienie swojego orzeczenia z dnia 28 stycznia 2012 r.,

sygn. WSD …/11. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2012 r., sygn. SDI

26/12 dał wyraz swojej dezaprobaty dla takiego sposobu sporządzania uzasadnień

orzeczeń. Przytoczenie tego faktu ma o tyle znaczenie, że sprawa ta dotyczyła tej

samej obwinionej aplikantki adwokackiej M. K. i czynu bezpośrednio związanego z

czynem będącym przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Tego rodzaju

postępowanie nie powinno mieć miejsca szczególnie w sprawie, gdy popełnienie

określonych czynów zarzuca się aplikantowi adwokackiemu, dla którego działania

członków Wyższego Sądu Dyscyplinarnego powinny stanowić przykład i wzór do

naśladowania.

Z uwagi na to uchybienie, mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę obwinionej M. K. przekazał

Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu Adwokatury do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym. Odnoszenie się do innych zarzutów podniesionych w

kasacji obecnie jest bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. i art.

95n Prawa o adwokaturze).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy rozważyć wnikliwie wszystkie

zarzuty podniesione w odwołaniu obwinionej, w tym Wyższy Sąd Dyscyplinarny

Adwokatury powinien się wypowiedzieć co do charakteru prawnego polecenia

Dziekana ORA w […] zawartego w piśmie z dnia 1 lutego 2011 r., w kontekście

przewinienia dyscyplinarnego z § 63 Zbioru zasad etyki adwokackiej i godności

zawodu.

8

Na zakończenie wskazać należy na wadliwy sposób sporządzenia kasacji.

Podnoszone przez skarżącego uchybienia przeplatają się z ich faktycznym

uzasadnieniem, natomiast część kasacji zatytułowana „uzasadnienie” zawiera tylko

i wyłącznie wykazanie osobistych krzywd, jakich doznał w minionym okresie

obrońca obwinionej, będący prywatnie jej ojcem, co nie powinno mieć miejsca w

tego rodzaju piśmie kierowanym do Sądu Najwyższego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku.