SDI 25/13

Sygn. akt SDI 25/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby

Radców Prawnych - radcy prawnego Konrada Mazura

w sprawie radcy prawnego D. N.

ukaranego za przewinienie dyscyplinarne z art. 64 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6

lipca 1982 r. o radcach prawnych ( Dz. U. z 2010 r. Nr 10,poz. 65 ze zm. ) w zw. z

art. 6 ust. 1 i 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 września 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 16 kwietnia 2013 r.,

utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej

Izby Radców Prawnych w […]

z dnia 5 września 2012 r.

uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu w

W.

2

UZASADNIENIE

Radca prawny D. N. został obwiniony o to, że:

w okresie od sierpnia 2008 r. do sierpnia 2009 r. nieuczciwie i nierzetelnie

wykonywał czynności zawodowe w związku z reprezentowaniem E. S. oraz M. S.

w sprawie sygn. akt I C …/07, zawisłej w Sądzie Okręgowym w K. w ten sposób,

że nie informował w sposób rzetelny w tym okresie E. S. oraz M. S. o stanie

sprawy, a ponadto zażądał oraz przyjął w listopadzie 2008 r. od M. S. wpłatę w

łącznej wysokości 1 300 euro na poczet zaliczki na powołanych w tej sprawie

biegłych z zakresu geodezji i kartografii oraz z zakresu budownictwa,

przekazaną przez M. S. przelewem na podany mu rachunek bankowy w

Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A., a następnie nie wpłacił

równowartości tej kwoty w PLN na rachunek Sądu Okręgowego w K. do dnia 13

grudnia 2008 r., o czym nie poinformował M. S. i E. S., co skutkowało

uchyleniem w dniu 31 grudnia 2008 r. postanowienia z dnia 19 listopada 2008 r.

o powołaniu biegłych z zakresu geodezji i kartografii oraz z zakresu

budownictwa, a w konsekwencji niekorzystnym dla M. S. i E. S. rozstrzygnięciem

sprawy wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 marca 2009 r., w sprawie I C

…/07 utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 10 grudnia 2009

r. sygn. I ACa …/09 oraz nie oddał powyższej kwoty P. S. i E. S. w terminie do

sierpnia 2009 r.,

tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z

dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz.

65, z późn. zm.) w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego.

Okręgowy Sąd Dyscyplinarny Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.

orzeczeniem z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt D …/12:

I. uniewinnił D. N. od zarzutu, że w okresie od sierpnia 2008 r. do sierpnia 2009 r.

nieuczciwie i nierzetelnie wykonywał czynności zawodowe związane z

reprezentowaniem E. S. oraz M. S. w sprawie sygn. akt I C …/07 zawisłej w

Sądzie Okręgowym w K. w ten sposób, że nie informował w sposób rzetelny w

tym okresie E. S. oraz M. S. o stanie sprawy;

II. uznał D. N. za winnego tego, że w okresie od 21 listopada 2008 r. do 13

sierpnia 2009 r. w […], występując jako pełnomocnik pokrzywdzonego M. S. w

3

procesie sądowym toczącym się przed Sądem Okręgowym w K., przyjął od

pokrzywdzonego zaliczkę w kwocie 1.300 euro na koszty biegłych i zaliczki tej

nie wpłacił na rzecz Sądu, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 64 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w zw. z art. 6 ust. 1 i 2

Kodeksu Etyki Radcy Prawnego i za to na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy

o radcach prawnych wymierzył mu karę nagany z ostrzeżeniem;

III.obciążył obwinionego kosztami postępowania na rzecz Okręgowej Izby Radców

Prawnych w K. w kwocie 1.834,85 zł.

Odwołanie od tego orzeczenia wniósł obwiniony radca prawny, zaskarżając

je w części skazującej oraz zawierającej rozstrzygnięcie o kosztach. Zarzucił:

„ 1) naruszenie art. 438 pkt 3 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., art. 2 § 2 k.p.k. w

związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych przez ustalenie stanu

faktycznego w oderwaniu od zgromadzonych dowodów, w szczególności

pominięcie treści maili obwinionego do pokrzywdzonego z dnia 22 i 23 kwietnia

2009 r., treści maili pokrzywdzonego do obwinionego z dnia 22 i 23 2009 r.,

pominięcie treści protokołu z rozprawy w sprawie I C …/07 z dnia 4.03.2009 r.,

pominięcie treści pisemnego uzasadnienia do wyroku w sprawie I C …/07, w

części odnoszącej się do zaniechania przeprowadzenia dowodu z opinii

biegłych z powodu braku wpłaty zaliczki, pominięcie treści projektu apelacji w

sprawie I C …/07, pominięcie treści apelacji I C …/07 osobiście złożonej przez

pokrzywdzonego bez udziału obwinionego, którą to apelacją zaskarżył

pokrzywdzony wyrok Sądu Okręgowego wydany w sprawie I C …/07,

podnosząc zarzuty mające na celu dowiedzenie zbędności przeprowadzenia

dowodu z opinii biegłych, pominięcie konsekwentnych i uznanych przez sąd za

wiarygodne wyjaśnień obwinionego, w świetle jakich to, pominiętych dowodów,

sąd powinien był ustalić, że pokrzywdzony był na bieżąco informowany przez

obwinionego o tym, że nie uiścił zaliczki na rachunek sądu i że spowoduje to

nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, że pokrzywdzony zgadzał się na

zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych, akceptował strategię

procesową obwinionego i uważał ją za trafną, zaś decyzję procesową w

przedmiocie przeprowadzenia dowodów z biegłych uważał pokrzywdzony za

zbędną wobec przyznania przez pozwanego, w trakcie procesu, faktu

4

dopuszczenia się istotnego odstępstwa od projektu, co jest kwalifikowaną,

istotną wadą w wykonawstwie budowlanym, o jakiej mowa w art. 36a Prawa

budowlanego, co powinno prowadzić do zasądzenia na jego rzecz kary

umownej, jakich argumentów użył sam pokrzywdzony w osobiście złożonej

apelacji od wyroku I C …/07, co powoduje, że w sprawie nie doszło do

naruszenia dobra prawnego pokrzywdzonego, gdyż wszystkie działania

obwinionego, w tym nie uiszczenie zaliczki na biegłych były także wyrazem woli

pokrzywdzonego, dokonane zostały za jego wiedzą i akceptacją, zaś zarzut

naruszenia tego dobra podniósł pokrzywdzony dopiero w skardze do OIRP, co

stoi w jaskrawej sprzeczności z treścią wywiedzionej osobiście przez

pokrzywdzonego apelacji od wyroku w sprawie I C …/07, w której sam

wskazywał na zbędność przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych i uważał

brak wpłaty zaliczki za decyzję prawidłową, mające istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy;

2. naruszenie art. 410 k.p.k., art. 438 pkt 3 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k.,

art. 5 § 1 k.p.k., art. 2 § 2 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach

prawnych poprzez poczynienie ustaleń w oderwaniu od zasad logiki,

doświadczenia życiowego, że pokrzywdzony uiścił na rzecz obwinionego za

reprezentację w sprawie I C …/07 kwotę 10.000,00zł, kiedy ustalenie to oparte

jest wyłącznie na słowach pokrzywdzonego niepopartych żadnym

pokwitowaniem, czy rachunkiem, kiedy Rzecznik Dyscyplinarny nie zaoferował

ani jednego dowodu potwierdzającego to twierdzenie, kiedy pokrzywdzony z

obwinionym prowadzili ożywioną korespondencję i pokrzywdzony zbierał

dowody przelewów innych kwot oraz kiedy pokrzywdzony nie zakwestionował

doręczonego mu, wobec nie obalenia domniemania doręczenia płynącego z

dowodu nadania, wezwania do zapłaty z dnia 18 sierpnia 2009 r.,

wystosowanego przez obwinionego, zawierającego szczegółowe rozliczenie z

podaniem konkretnych prac i stawek, w tym potwierdzenie pobrania 5 000,00zł,

a nie 10.000,00zł za sprawę przeciwko I. C., mające istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy;

3. naruszenie art. 410 k.p.k., art. 438 pkt 3 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k.,

art. 5 § 1 k.p.k., art. 2 § 2 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach

5

prawnych poprzez poczynienie ustaleń w oderwaniu od zasad logiki,

doświadczenia życiowego, że pokrzywdzony wielokrotnie monitował wobec

obwinionego zwrot przelanej zaliczki na biegłych, kiedy ustalenie to opiera się

jedynie na gołosłownych twierdzeniach pokrzywdzonego, kiedy Rzecznik

Dyscyplinarny nie zaoferował ani jednego dowodu potwierdzającego to

twierdzenie, nie poparł je żadnym mailem, czy pismem, kiedy pokrzywdzony z

obwinionym prowadzili ożywioną korespondencję aż do 13.08.2009 roku, z

której absolutnie nie wynika aby pomiędzy pokrzywdzonym a obwinionym

występowały jakieś napięcia, problemy z realizacją zawartej umowy, gdy z

treści maili wynika wprost przeciwnie, że jeszcze w czerwcu 2009

pokrzywdzony serdecznie i przyjacielsko pozdrawiał obwinionego z Madrytu,

prowadził z obwinionym konsultacje w sprawie wspólnych przedsięwzięć w

zakresie recyklingu, a w sierpniu (10.08.2009 roku) zlecił mu wywiedzenie

powództwa przeciwko M. Sp. z o.o. przed Sądem Rejonowym w K. i

powództwo takie zostało przez obwinionego wytoczone, a pokrzywdzony

uzyskał w jego wyniku nakaz zapłaty, co całkowicie podważa tezę o braku

zaufania, tarciach i problemach z rozliczeniem jaką serwuje gołosłownie

pokrzywdzony, a powtarza ją mechanicznie Rzecznik Dyscyplinarny, a za nimi

OSD, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

4. naruszenie art. 410 k.p.k., art. 438 pkt 3 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 424 § 1 k.p.k.,

art. 5 § 1 k.p.k., art 2 § 2 k.p.k. w związku art. 741

ustawy o radcach prawnych

poprzez poczynienie ustaleń w oderwaniu od zasad logiki, doświadczenia

życiowego, że pokrzywdzony unikał pokrzywdzonego, kiedy w punkcie jeden

orzeczenia z 5.09.2012 roku OSD sam rozstrzygnął o tym, że uwalnia

obwinionego od zarzutu braku starannego i rzetelnego informowania o stanie

sprawy, dodając już w uzasadnieniu pisemnym, że obwiniony wielokrotnie,

stale i na bieżąco informował o podejmowanych czynnościach

pokrzywdzonego, przesyłał pisma, dzwonił, spotykał się celem ustalenia

dalszych kroków w sprawie i aż do końca współpracy strony utrzymywały

kontakt, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

5. naruszenie art. 410 k.p.k., art. 438 pkt 3 k.p.k., art 7 k.pk., art. 424 § 1 k.p.k.,

art. 5 § 1 k.p.k., art. 2 § 2 k.p.k. w związku art. 741

ustawy o radcach prawnych

6

poprzez poczynienie ustaleń w oderwaniu od zasad logiki, doświadczenia

życiowego, że obwiniony rzekomo zastraszał pokrzywdzonego, kiedy ustalenie

to opiera się jedynie na gołosłownych twierdzeniach pokrzywdzonego, kiedy

Rzecznik Dyscyplinarny nie zaoferował ani jednego dowodu potwierdzającego

te twierdzenie i kiedy OSD pominął treść maila z dnia 2.06.2009 roku, w którym

pokrzywdzony pisze przyjacielsko do obwinionego „pozdrawiam z

gooooorącego Madrytu", kiedy w mailu z dnia 10.06.2009 roku obwiniony z

pokrzywdzonym planują wspólne przedsięwzięcie w zakresie recyklingu, i kiedy

10 sierpnia 2009 roku, na dwa dni przed pokwitowaniem zwrotu kwot obwiniony

składa pozew w imieniu pokrzywdzonego i jego żony do Sądu Rejonowego

Wydział I Cywilny w K. pod sygnaturą akt I Nc …/09 oraz kiedy pokrzywdzony

ma 195 cm wzrostu i waży 120 kilo, a obwiniony 172 cm i 80 kilo, co czyni

zarzut zastraszania karykaturalnym i niedorzecznym, mające istotne znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy,

6. rażące naruszenie art. 9 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k., i art. 5 § 1 k.p.k., art. 2 § 2

k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych przez

nieprzeprowadzenie niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów z :

uzasadnienia pisemnego do wyroku Sądu Okręgowego Wydział I Cywilny w K.

w sprawie sygn. akt I C …/07, jaki to dowód unaocznia to, że pokrzywdzony

wiedział o nie przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych i przyczynach tego

stanu rzeczy i w osobiście wniesionej apelacji od tego wyroku dowodził, że

dowód z biegłych był zbędny także w jego ocenie, z akt postępowania I Nc

…/09 przed Sądem Rejonowym Wydział I Cywilny w K., z których wynika, że 10

sierpnia 2009 roku, a więc na dwa dni przed dniem sporządzenia pokwitowania,

obwiniony złożył w imieniu pokrzywdzonego powództwo w postępowaniu

nakazowym upominawczym przeciwko M. Sp. z o.o., co całkowicie podważa

podstawy wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, o tym, że

rzekomo wbrew woli i z naruszeniem woli pokrzywdzonego obwiniony nie

wpłacił zaliczki o co miał mieć podobno pretensje pokrzywdzony, o tym, że

obwiniony unikał, zastraszał, że wielokrotnie monitował pokrzywdzony o zwrot

zaliczki na biegłego, bo czy zawiedziony, rozżalony i czujący się skrzywdzonym

przez prawnika klient, klient zastraszany, klient, który stracił zaufanie do

7

prawnika powierza mu kolejne poważne zlecenie ? Dodatkowo to kolejne

zlecenie w sprawie I Nc …/09 wpływa decydująco na zrozumienie rozliczeń

pomiędzy stronami, na to dlaczego podzielono w dniu 6 sierpnia 2009 roku

kwotę 4 500,00 złotych na sumę 2100 i 2400 będącą właśnie wynagrodzeniem

za sprawę I Nc …/09 (nakazem zasądzono obwinionemu 2 400,00 złotych). Nie

przeprowadzenie tych dowodów z urzędu, wobec bierności stron w tym

zakresie, zrodziło realną groźbę wydania niesprawiedliwego orzeczenia i

właśnie to obligowało organ procesowy do dopuszczenia tych dowodów z

urzędu. Sąd ma obowiązek dochodzenia do prawdy obiektywnej, gdy strony nie

wnioskują o przeprowadzenie dowodów i obowiązek ten powstaje wtedy, gdy

jest zagrożone, że materiał dowodowy będzie niepełny i nasunie wątpliwość co

do stanu faktycznego sprawy, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy,

7. rażące naruszenie art. 9 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 5 § 1 k.p.k., art. 2 § 2

k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych przez

nieprzeprowadzenie niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów: z

pozwu w sprawie I C ../07, z opinii W. B. i M. B. złożonych w sprawie I C …/07,

z wyjaśnień Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, z uzasadnienia

pisemnego do wyroku Sądu Okręgowego Wydział I Cywilny w K. w sprawie

sygn. akt I C …/07, z uzasadnienia pisemnego do wyroku Sądu Apelacyjnego

Wydział Cywilny, sygn. akt l ACa …/09, celem zweryfikowania linii obrony

obwinionego, kiedy te dowody były w dyspozycji OSD, a obwiniony na nie się

powoływał i kiedy OSD usunął je z akt przez ich zwrot bez jakiegokolwiek

uzasadnienia w treści orzeczenia, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy,

8. rażące pogwałcenie prawa do rzetelnego procesu sądowego, a więc

naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności przez pozbawienie prawa do obrony obwinionego

wynikającego z art. 6 k.p.k. poprzez całkowite zaniechanie rozważenia linii

obrony obwinionego w świetle materiału sprawy i przyjęcie wyłącznie założeń

obciążających obwinionego, jak również nie przeprowadzenie dowodów z

pozwu w sprawie I C …/07, z opinii W. B. i M. B. w sprawie I C …/07, z

8

wyjaśnień Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, z uzasadnienia

pisemnego do wyroku Sądu Okręgowego Wydział I Cywilny w K. w sprawie

sygn. akt I C …/07, z uzasadnienia pisemnego do wyroku Sądu Apelacyjnego

Wydział Cywilny, sygn. akt I ACa …/09, celem zweryfikowania linii obrony

obwinionego, pomimo dysponowania tymi dowodami i nie zamieszczenie w

uzasadnieniu do orzeczenia poddającej się weryfikacji w trybie odwoławczym,

argumentacji odnoszącej się do rozważania linii obrony z powołaniem

podstawy faktycznej i prawnej, co stanowi także naruszenie art. 2 § 1 pkt 1 i

2 i §2 k.p.k. i art. 424 §1 i 2 k.p.k. w związku z art 741

ustawy o radcach

prawnych, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

9. naruszenie art. 68 ust. 1, art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, art.

6 ust. 1 i 2 i art. 28 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz art. 2§1 pkt 1 k.p.k.,

art. 2 § 2 k.p.k. art. 5§1 k.p.k. w związku art. 741

ustawy o radcach prawnych

poprzez uznanie obwinionego winnym czynu polegającego na tym, że w

okresie od 21 listopada do 13 sierpnia 2009 roku w B. i w K., występując jako

pełnomocnik pokrzywdzonego M. S., w procesie sądowym, toczącym się przed

Sądem Okręgowym w K. (sygn. akt I C …/07) przyjął od pokrzywdzonego

zaliczkę w kwocie 1 300 EUR na koszty biegłych i zaliczki tej nie wpłacił do

Sądu, kiedy czyn ten mógł być popełniony tylko w okresie od 22 listopada 2009

roku do 31 grudnia 2009 roku i tylko w K., oraz kiedy w postępowaniu sądowym

nie zapadło ostateczne rozstrzygnięcie pozwalające na jednoznaczne ustalenie

naruszenia dobra prawnego pokrzywdzonego przez obwinionego, z powodu

niezaskarżenia przez adwokata R. W. i samego pokrzywdzonego wyroku Sądu

Apelacyjnego I ACa …/09 bez uzasadnionej przyczyny. Nie można wykluczyć

bowiem, że prawidłowo sporządzona i wniesiona skarga kasacyjna

spowodowałaby uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i potwierdziła słuszność

zaniechania uiszczenia zaliczki na opinię biegłych wobec zbędności tego

dowodu. Nieusuwalna wątpliwość zrodzona z powodu zaniechania

wywiedzenia skargi kasacyjnej przez adwokata R. W. i pokrzywdzonego, celem

uzyskania ostatecznego rozstrzygnięcia, co do tego czy na oddalenie

powództwa miał wpływ brak uiszczenia zaliczki na poczet biegłych, czy też że

czynność ta była procesowo właściwa, nakazuje interpretować ją, zgodnie z

9

zasadą domniemania niewinności, na korzyść obwinionego, co musi skutkować

uniewinnieniem obwinionego od zarzucanego mu czynu w punkcie dwa

orzeczenia OSD z dnia 5.09.2012 roku i nie obciążeniem obwinionego

kosztami, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

10. naruszenie art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. w związku z art. 631 k.p.k. lub 632 k.p.k. i

art. 741

ustawy o radcach prawnych przez obciążenie kosztami postępowania w

całości radcę prawnego, kiedy w zaskarżonym orzeczeniu sąd uniewinnił od

części zarzutów obwinionego, co winno skutkować już proporcjonalnym

obciążeniem go kosztami postępowania, mające istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy”.

Obwiniony wniósł o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,

względnie o zmianę orzeczenia i uniewinnienie go od czynu opisanego w pkt II oraz

nieobciążanie go kosztami postępowania.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzeczeniem z dnia 16 kwietnia 2013 r., utrzymał

w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji w zaskarżonej części oraz obciążył

obwinionego kosztami postępowania odwoławczego w kwocie 812 zł na rzecz

Krajowej Izby Radców Prawnych.

Kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł obrońca

obwinionego radcy prawnego, zarzucając rażące naruszenie prawa, polegające na:

„1) rażącym naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności, art. 457 § 2 i 3 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 741

ustawy o radcach prawnych poprzez zaniechanie rozważenia w uzasadnieniu do

apelacji (tak w oryginale – uw. SN) w sposób wszechstronny, wszystkich zarzutów

i wniosków odwołania obwinionego oraz sporządzenie pisemnego uzasadnienia

do wydanego orzeczenia z naruszeniem powołanych przepisów przez powołanie

ogólnych i lakonicznych powodów oddalenia wniosków dowodowych obwinionego

zawartych w odwołaniu i nie uznania za zasadne zarzutów odwołania, w

szczególności lakoniczne i ogólnikowe podanie motywów odmowy

przeprowadzenia dowodów, motywów odmowy rozpoznania linii obrony, kiedy sąd

pierwszej instancji w ogóle ich nie podał, co powoduje, że sąd odwoławczy w tym

zakresie działa jak sąd pierwszej instancji i ma obowiązek wyjaśnić obwinionemu,

10

działającemu bez profesjonalnego obrońcy, wyczerpująco te motywy , by mógł on

uzyskać w końcu wiedzę niezbędną do oceny postępowania sądu, jakiej nie

otrzymał w wyroku sądu pierwszej instancji, co zarzucał w odwołaniu, i wywieść

skuteczny środek odwoławczy, a więc pozbawienie prawa do obrony, mające

istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

2) rażącym naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności oraz art. 2 § 2 k.p.k., art.5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art.

410 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. i art. 741

ustawy o radcach prawnych oraz art. 471 k.c., art. 472 k.c., art. 355 § 2 k.c.

poprzez całkowite zaniechanie rozważenia linii obrony obwinionego, zgodnie z

którą pokrzywdzony wyraził zgodę na nieuiszczanie zaliczki, co wyklucza

bezprawność działania obwinionego i wyłącza odpowiedzialność dyscyplinarną

obwinionego z powodu niemożności przypisania mu winy oraz zgodnie z którą

to linią obrony nie zostały usunięte wątpliwości co do bezprawności

zaniechania obwinionego wskutek nie wyczerpania drogi sądowej przez

pokrzywdzonego, co uniemożliwia obiektywne ustalenie niestaranności

ostatecznym i nie podlegającym zaskarżeniu orzeczeniem sądu, a co wyłącza

także odpowiedzialność obwinionego z powodu niemożności przypisania

obwinionemu winy, oraz zgodnie z jaką to linią obrony przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego byłoby katastrofalne w skutkach dla pokrzywdzonego

z powodu ujawnienia w toku opinii z biegłego budowy przez pokrzywdzonego

budynku bez uzyskania zamiennej decyzji o pozwoleniu budowlanym i

stwierdzeniu samowoli budowlanej, co oczywiście wyklucza bezprawność -

obiektywny element winy - jako przesłankę odpowiedzialności dyscyplinarnej,

oraz przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia jedynie fragmentów dowodów lub

dowodów i ich interpretację wyłącznie na niekorzyść obwinionego,

dopuszczenie jedynie dowodów na niekorzyść obwinionego i jednocześnie

oddalenie wszystkich wniosków dowodowych obwinionego potwierdzających

jego linię obrony, a także przemawiających na jego korzyść, a więc także

oparcie wyroku na materiale sprawy zebranym rażąco niezgodnie z przepisami

postępowania i pozbawienie obwinionego prawa do obrony, mające istotne

znaczenie dla sprawy,

11

3) rażącym naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności oraz art. 9 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 5 § 1 k.p.k.,

art. 2 § 2 k.p.k., art. 452 § 2 k.p.k., art. 458 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o

radcach prawnych i art. 68 § 4 ustawy o radcach prawnych, art. 471 k.c., art.

472 k.c. poprzez oddalenie wniosków dowodowych obwinionego, złożonych w

odwołaniu: z pozwu w sprawie I C …/07, z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego I

ACa …/09, z opinii W. B. i M. B., z pisemnego uzasadnienia do wyroku w

sprawie I C ../07, zmierzających do wykazania, że w sprawie nie doszło do

naruszenia dobra prawnego pokrzywdzonego, że pokrzywdzony godził się na

nieuiszczenie zaliczki na poczet biegłego, co wyłącza bezprawność jako

element winy niezbędny do ustalenia odpowiedzialności obwinionego, oraz

jakie to dowody potwierdzają że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego

byłoby katastrofalne w skutkach dla pokrzywdzonego, co także wyłącza

bezprawność czynu zarzucanego obwinionemu, mające istotne znaczenie dla

sprawy,

4) rażącym naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności, art. 68 ust. 1, art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o radcach

prawnych i art. 6 ust. 1 i 2 i art. 28 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz art. 2 §

1 pkt 1 k.p.k., art. 2 § 2 k.p.k. art. 5 § 2 k.p.k. w związku art. 741

ustawy o

radcach prawnych oraz art. 471 k.c. i art. 472 k.c., art. 355 § 2 k.c., kiedy w

postępowaniu sądowym nie zapadło ostateczne rozstrzygnięcie pozwalające na

jednoznaczne ustalenie naruszenia dobra prawnego pokrzywdzonego przez

obwinionego, z powodu niezaskarżenia przez pokrzywdzonego wyroku Sądu

Apelacyjnego I ACa …/09 bez uzasadnionej przyczyny. Nie można wykluczyć

bowiem, że prawidłowo sporządzona i wniesiona skarga kasacyjna

spowodowałaby uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i potwierdziła słuszność

zaniechania uiszczenia zaliczki na opinię biegłych wobec zbędności tego

dowodu. Nieusuwalna wątpliwość zrodzona z powodu zaniechania

wywiedzenia skargi kasacyjnej celem uzyskania ostatecznego rozstrzygnięcia,

co do tego czy na oddalenie powództwa miał wpływ brak uiszczenia zaliczki na

poczet biegłego, czy też że nieuiszczenie tej zaliczki było procesowo właściwe,

wyklucza ustalenie bezprawności w zachowaniu obwinionego jako elementu

12

obiektywnego winy z art. 471 k.c. i art. 472 k.c., art. 355 § 2 k.c. i nakazuje

interpretować tę wątpliwość, zgodnie z zasadą domniemania niewinności, na

korzyść obwinionego, co musi skutkować uniewinnieniem obwinionego od

zarzucanego mu czynu w punkcie dwa orzeczenia OSD z dnia 5.09.2012 roku i

nieobciążeniem obwinionego kosztami. Odpowiedzialność represyjna,

dyscyplinarna, nie może wynikać z dowolności postępowania pokrzywdzonego,

z subiektywnych pobudek jego postępowania, ale z obiektywnej bezprawności

zarzucanego czynu jako elementu niezbędnego do ustalenia tej

odpowiedzialności. Obiektywna bezprawność musi być ustalona w sposób nie

budzący wątpliwości jedynie za pomocą ostatecznego orzeczenia nie

podlegającego zaskarżeniu i nie może wynikać z wyboru samego

poszkodowanego czy chce zaskarżyć orzeczenie. Innymi słowy, by

pokrzywdzony mógł powoływać się na bezprawność jako element obiektywny

winy, musi wyczerpać tok instancji, w przeciwnym razie jego zaniechanie rodzi

nieusuwalne wątpliwości, które muszą być interpretowane na korzyść

obwinionego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,

5) rażącym naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności oraz art. 413 § 1 pkt 5 k.p.k. w związku z art. 631

k.p.k. lub 632 k.p.k. i art. 741

ustawy o radcach prawnych przez obciążenie

kosztami postępowania w całości obwinionego, kiedy w orzeczeniu sąd

uniewinnił go od części zarzutów, a więc przerzucenie na obwinionego kosztów

niezasadnego obwinienia, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy.”

Obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu.

Występujący na rozprawie kasacyjnej Zastępca Głównego Rzecznika

Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych wniósł o „rozważenie

możliwości” uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Należało podzielić pogląd tak skarżącego, jak i Zastępcy Głównego

Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych, iż sposób

13

przeprowadzenia kontroli zaskarżonego orzeczenia przez Wyższy Sąd

Dyscyplinarny jest na tyle wadliwy, iż zaistniało rażące naruszenia prawa – art. 457

§ 3 k.p.k., mogące mieć wpływ na treść orzeczenia.

Z niezrozumiałych względów Sąd pierwszej instancji przyjął (zob. także s. 4

uzasadnienia orzeczenia), że obwinionemu zarzucono nie jedno, a dwa

przewinienia dyscyplinarne, przy czym drugie z nich polega jedynie na przyjęciu od

pokrzywdzonego zaliczki w kwocie 1.300 euro i niewpłaceniu jej na konto Sądu

Okręgowego w K. (nasuwa się uwaga, że obowiązujący w Polsce system pieniężny

nie upoważniał do twierdzenia, iż zaliczka w tej walucie miała być wpłacona na

konto Sądu). W konsekwencji Sąd, co – biorąc pod uwagę treść uzasadnienia

orzeczenia – zapewne nie było jego intencją, zasadniczo zmienił opis czynu

przypisanego obwinionemu w porównaniu do opisu czynu zarzucanego, przy czym

nie wypowiedział się wyraźnie, czy taki istotny element jego zachowania, zawarty w

opisie czynu zarzucanego, jak wielomiesięczne przetrzymywanie pobranej od

mocodawcy kwoty zaliczki, został wprowadzony do opisu czynu przypisanego przez

stwierdzenie, że zaliczka nie została przekazana na rzecz Sądu Okręgowego w K.

„w okresie od 21 listopada 2008 r. do 13 sierpnia 2009 r.” Sąd meriti nie zawarł też

w orzeczeniu stwierdzenia, że nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłych

spowodowało, czy też mogło spowodować, niekorzystne dla M. S. rozstrzygnięcie

sprawy cywilnej. Takie postąpienie Sądu nie koresponduje z treścią uzasadnienia

orzeczenia, bowiem w uzasadnieniu te okoliczności zostały przytoczone (cyt.:

„Główną przyczyną przegrania sprawy było nie udowodnienie roszczenia poprzez

zaniechanie powołania biegłych", "Kwota pobranej zaliczki, po licznych

wezwaniach ze strony pokrzywdzonego została przez radcę prawnego D. N.

zwrócona pokrzywdzonemu dopiero w sierpniu 2009 roku”).

Ograniczenie opisu czynu przypisanego do niewpłacenia przez

obwinionego pobranej od M. S. zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłych, dało

obwinionemu asumpt do wysunięcia pod adresem orzeczenia licznych zarzutów,

opartych m.in. na twierdzeniu, że Sąd a quo nie rozważył należycie linii jego

obrony, w ramach której wskazywał m.in., że:

14

- już po decyzji Sądu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych doszedł do

przekonania, iż przeprowadzenie tego dowodu jest zbędne, a nawet

niekorzystne dla jego mocodawcy;

- nie cofnął wniosku o przeprowadzenie wspomnianego dowodu, bowiem uznał,

że taki sam skutek spowoduje niewpłacenie wyznaczonej przez Sąd zaliczki;

- o powyższym M. S. był na bieżąco informowany i akceptował taką strategię

procesową, o czym świadczy uniewinnienie obwinionego od zarzutu

nieinformowania mocodawcy (także E. S.) w sposób rzetelny o stanie sprawy;

- nawet przy przyjęciu zawinienia obwinionego, końcową datą zachowania

uznanego za przewinienie dyscyplinarne powinien być nie dzień 13 sierpnia

2009 r., ale data wydania przez Sąd Okręgowy w K. postanowienia o uchyleniu

postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych, tj. dzień 31 grudnia

2008 r. (obwiniony omyłkowo wskazywał datę 31 grudnia 2009 r.), bowiem po

tym dniu ustał obowiązek wpłacenia zaliczki.

Do tych twierdzeń obwinionego Wyższy Sąd Dyscyplinarny nie odniósł się z

należytą starannością, natomiast w przeprowadzonych rozważaniach nawiązał do

okoliczności, które przyjął jako mające znaczenie dla odpowiedzialności

dyscyplinarnej obwinionego, jednak bez wyjaśnienia, dlaczego uznał je za takie w

sytuacji, gdy – co zaznaczono – opis czynu przypisanego został zasadniczo

zredukowany w porównaniu do opisu czynu zarzucanego. W takim razie

zasadnicze zastrzeżenie musi budzić twierdzenie Sądu ad quem, że „OSD w

zaskarżonym orzeczeniu (…) właściwie przyjął, iż nie przeprowadzenie dowodu z

opinii biegłych w/w specjalności miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, a

główną przyczyną przegrania sprawy było nie udowodnienie roszczenia przez

zaniechanie powołania biegłych. Stąd też OSD prawidłowo uznał za udowodnione

przewinienie obwinionego (…)”. Ponownie należy więc zaznaczyć, że opis czynu

przypisanego obwinionemu został ograniczony do faktu niewpłacenia przez niego w

okresie prawie 9 miesięcy wyznaczonej przez sąd zaliczki i w żaden sposób nie

nawiązywał do wyniku sprawy cywilnej, w szczególności nie wskazywał, że

nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłych rzutowało na treść rozstrzygnięcia.

Dlatego za bezpodstawne trzeba uznać twierdzenie Sądu odwoławczego, iż w

„zaskarżonym orzeczeniu” Sąd pierwszej instancji poczynił takie ustalenia oraz

15

sugestię, że istotą przewinienia, którego dopuścił się radca prawny D. N., było

doprowadzenie do przegrania sprawy przez jego klienta w wyniku zaniechania

powołania biegłych. Na marginesie można zauważyć, że przy takim ujęciu

przewinienia, jak uczynił to Okręgowy Sąd Dyscyplinarny, w istocie zbędne były

starania obwinionego zmierzające do wykazania, iż zaniechanie przeprowadzenia

dowodu z opinii biegłych nie było dla jego klienta niekorzystne. Wszak z opisu

czynu przypisanego – ten zaś, a nie uzasadnienie orzeczenia jest wiążący – nie

można wywnioskować, że naganne zachowanie obwinionego polegało również na

przyjęciu wadliwej koncepcji prowadzenia sprawy i wywołaniu, względnie

możliwości wywołania, ujemnego skutku dla powoda, którego reprezentował.

Już stwierdzenie tego uchybienia musiało prowadzić do uchylenia

zaskarżonego kasacją orzeczenia, jednak nie jest ono jedyne. W uzasadnieniu

orzeczenia Sąd odwoławczy wskazał również, że za niemające znaczenia w

sprawie uznaje wyjaśnienia obwinionego, iż pokrzywdzony był na bieżąco

informowany o nieuiszczeniu zaliczki i że spowoduje to zaniechanie

przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych oraz że pokrzywdzony akceptował

strategię procesową obwinionego. Mimo to, Sąd uznał za celowe podjąć ocenę tych

wyjaśnień i stwierdził, że uznaje je za niewiarygodne. W żaden jednak sposób nie

wytłumaczył ani pierwszego, ani drugiego poglądu, przez co trzeba je uznać za

arbitralne. Można zauważyć, że pogląd o niewiarygodności wspomnianych

wyjaśnień, wydaje się nie korespondować z poczynionym przez Sąd odwoławczy

spostrzeżeniem, iż „OSD sam rozstrzygnął o tym, że uwalnia obwinionego od

zarzutu braku starannego i rzetelnego informowania o stanie spraw, dodając już w

uzasadnieniu pisemnym, że obwiniony wielokrotnie, stale i na bieżąco informował o

podejmowanych czynnościach pokrzywdzonego (…)”.

Twierdzenie, iż podnoszone przez obwinionego okoliczności nie mają

istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pojawia się niejednokrotnie w

uzasadnieniu orzeczenia Sądu odwoławczego i w każdym przypadku cechuje je

wspomniana arbitralność, przy braku choćby zwięzłego umotywowania zajętego

stanowiska. Np. nie wiadomo, dlaczego Sąd ad quem za pozbawione znaczenia

uznał zagadnienie, czy obwiniony zastraszał pokrzywdzonego w sytuacji, gdy Sąd

pierwszej instancji przyjął, że takie zachowanie obwinionego miało miejsce i przy

16

wymiarze kary potraktował je jako okoliczność obciążającą. Podobnie, twierdzenie

obwinionego, że przypisany mu czyn mógł być popełniony tylko w okresie od 22

listopada do 31 grudnia 2008 r., i tylko w K., Wyższy Sąd Dyscyplinarny skwitował

nic niewyjaśniającym zdaniem, iż „nie stwierdził, aby OSD poczynił błąd w

ustaleniach faktycznych”. Z kolei do zarzutu, podnoszącego nierzetelność procesu

sądowego oraz pozbawienie obwinionego prawa do obrony, wymieniony Sąd

odniósł się w ten sposób, że wskazał, iż „obwiniony został pouczony o

podstawowych uprawnieniach i obowiązkach obwinionego w toku postępowania i

pouczenie odebrał w dniu 31.01.2012 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem,

co wypełnia dyspozycję z art. 6 k.p.k.” Nie przesądzając o zasadności zarzutu,

wypada wyrazić zdziwienie, iż Sąd fakt pouczenia obwinionego o jego

uprawnieniach utożsamił z realnym ich przestrzeganiem przez organ orzekający.

Nie bez racji autor kasacji podniósł, że nasuwa zastrzeżenia stanowisko

Sądu odwoławczego w przedmiocie kosztów postępowania dyscyplinarnego, w

świetle którego przepis art. 706

ustawy o radcach prawnych wyłącza stosowanie art.

632 k.p.k., zatem obwiniony w razie ukarania ponosi całe koszty postępowania,

nawet gdy nie wszystkie stawiane mu zarzuty znalazły potwierdzenie i od części z

nich został uniewinniony. Nie upoważnia do takiego twierdzenia treść art. 706

ustawy o radcach prawnych mówiącego, że „w razie ukarania koszty postępowania

ponosi obwiniony”. Właściwe odczytanie tego przepisu musi prowadzić do wniosku,

że obwiniony ponosi te (i tylko te) koszty postępowania, które wiązały się z czynem,

za który został ukarany, zatem nie mogą go obciążać wszelkie inne koszty. W

rozpatrywanej sprawie to zagadnienie nie ma jednak znaczenia, gdy zważyć, że

wadliwe postąpienie sądu orzekającego nie może wywoływać skutku

przewidzianego przez ustawę dla czynności prawidłowych. Wcześniej nadmieniono,

iż radcy prawnemu D. N. zarzucono popełnienie tylko jednego, jest faktem że

obszernie opisanego, przewinienia dyscyplinarnego. W takim razie, uznając że nie

wszystkie zawarte w tym opisie elementy zachowania obwinionego znalazły

potwierdzenie, Okręgowy Sąd Dyscyplinarny powinien wyeliminować je z opisu

czynu przypisanego, odpowiednio go redagując, a nie częściowo „uniewinniać”

obwinionego, jako że nie jest możliwe uniewinnienie od fragmentu zarzutu.

Odwołując się do art. 118 § 1 k.p.k. wypada uznać, że tego rodzaju rozstrzygnięcie

17

musi być traktowane właśnie jako pominięcie w opisie czynu przypisanego

zachowań obwinionego, o których mowa w pkt I orzeczenia. W takim razie

obciążenie obwinionego kosztami postępowania było rozstrzygnięciem

prawidłowym.

Potwierdzenie zasadności zarzutu wskazującego na rażące naruszenie

przez Sąd odwoławczy art. 457 § 3 k.p.k., co mogło mieć istotny wpływ na treść

orzeczenia, prowadzące do jego uchylenia, czyniło bezprzedmiotowym

rozpatrywanie innych zarzutów. Można jednak zauważyć, że odnosiły się one do

zagadnień, które nie miały istotnego znaczenia w świetle orzeczenia Sądu

pierwszej instancji, mówiącego tylko o niewpłaceniu przez obwinionego zaliczki na

opłacenie czynności biegłych, natomiast nie wspominającego o procesowych

skutkach tego zaniechania, w szczególności, że przyczyniło się ono do oddalenia

powództwa wniesionego przez M. S. Tę okoliczność nie dość wyraźnie postrzegał

Wyższy Sąd Dyscyplinarny, skoro – co wcześniej nadmieniono – zaistnienie

przewinienia dyscyplinarnego wywodził z faktu, że nieprzeprowadzenie dowodu z

opinii biegłych miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej. Nawiązał do tego

Sąd również w końcowym fragmencie uzasadnienia wyroku, gdzie nadto stwierdził,

że „otrzymana przez obwinionego od pokrzywdzonego kwota na przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłych powinna być wpłacona na konto lub do kasy Sądu, zaś w

przypadku niewykonania tego zobowiązania nałożonego przez Sąd – powinna być

niezwłocznie zwrócona pokrzywdzonemu”. Właśnie to ostatnie stwierdzenie

wydaje się być sednem sprawy dyscyplinarnej, jako że nie sposób zaprzeczyć, iż

obwiniony, słusznie, bądź błędnie (nie ma to znaczenia, skoro nie przypisano mu

przyjęcia wadliwej koncepcji prowadzenia sprawy cywilnej), mógł po namyśle

uznać, że przeprowadzanie dowodu z opinii biegłych jest niecelowe oraz że

niewpłacenie zaliczki odniesie taki sam skutek jak cofnięcie wniosku dowodowego

(inną kwestią jest, że szacunek dla Sądu, którego obwinionemu zabrakło również

wtedy, gdy po otrzymaniu pieniędzy na zaliczkę kłamliwie informował o braku

kontaktu z klientem, nakazywał jednak formalne cofnięcie wniosku). W takim razie

przy ponownym rozpoznaniu sprawy zadaniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego

będzie – poza rzetelnym odniesieniem się do zarzutów odwołania – zajęcie

stanowiska (jednak przy respektowaniu ograniczenia wynikającego z art. 443

18

k.p.k.), czy można uznać, że w opisie czynu przypisanego obwinionemu, mówiącym

o przyjęciu zaliczki i niewpłaceniu jej na rzecz Sądu Okręgowego w K. „w okresie

od 21 listopada 2008 roku do 13 sierpnia 2009 roku”, tj. w okresie wykraczającym

poza datę wydania wyroku przez ten Sąd, kiedy to uiszczenie zaliczki na jego rzecz

nie wchodziło już w grę, mieści się zachowanie radcy prawnego polegające na

długotrwałym i bezprawnym przetrzymywaniu kwoty niewpłaconej zaliczki.

Mając na uwadze przytoczone okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak w

wyroku.