V KK 205/13

Sygn. akt V KK 205/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

SSA del. do SN Dariusz Czajkowski

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora

w sprawie G. C.

skazanego z art. 281 kk w zw. z art. 57a § 1 kk, 224 § 2 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 12 września 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 8 stycznia 2013 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w G.

z dnia 11 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania

oskarżonego G. C. za przestępstwo zarzucone mu w pkt I aktu

oskarżenia i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi

2

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. Sąd Rejonowy uznał oskarżonego

G. C. za winnego tego, że:

1. w dniu 3 lutego 2012 r. w G., w tramwaju nr 1, działając publicznie, z oczywiście

błahego powodu, okazując rażące lekceważenie porządku prawnego, po

zabraniu w celu przywłaszczenia czapki z logo „Lech Poznań” o wartości 35 zł,

w celu utrzymania się w jej posiadaniu użył wobec pokrzywdzonego M. O.

przemocy przytrzymując za kurtkę, a następnie zadając ciosy w twarz pięścią i

kolanem, tj. przestępstwa z art. 281 k.k. w zw. z art. 57a § 1 k.k. i za to skazał

go na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2. w dniu 14 lutego 2012 r. w G., w mieszkaniu nr 81 przy ulicy P. 32, stosując

przemoc wobec funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji [...] w postaci

odpychania ich, szarpania za odzież i wskoczenia na plecy P. Z. zmuszał ich do

zaniechania prawnej czynności służbowej polegającej na przeszukaniu wyżej

wskazanego mieszkania, tj. przestępstwa z art. 224 § 2 k.k. i za to skazał go na

karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k.

wymierzył oskarżonemu karę łączną roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności,

wykonanie której, na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 pkt 1 k.k. i art. 73

§ 1 k.k., warunkowo zawiesił na okres 5 lat próby i oddał oskarżonego pod

dozór kuratora. Na podstawie art. 57a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz

pokrzywdzonego nawiązkę w kwocie 500 zł. Ponadto orzekł o kosztach

sądowych oraz o wynagrodzeniu obrońcy z urzędu.

Powyższy wyrok zaskarżyli prokurator i obrońca oskarżonego. Sąd Okręgowy w

G. po rozpoznaniu wniesionych apelacji, wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r.

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. uchylił orzeczenie o karze łącznej,

2. z opisu czynu zarzucanego w punkcie 1 aktu oskarżenia, kwalifikacji

prawnej i podstawy skazania za ten czyn wyeliminował przyjęcie, że

3

występek miał charakter chuligański, a wymierzoną karę złagodził do roku

pozbawienia wolności;

II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;

III. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę

łączną roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności.

W dniu 24 czerwca 2013 r. Prokurator Generalny wniósł – na podstawie art.

521 § 1 k.p.k. – kasację od tego wyroku. Zaskarżył go w całości na niekorzyść

oskarżonego. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia

naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art.

457 § 3 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na tym, że Sąd

Okręgowy, orzekając odmiennie co do istoty i przyjmując, iż oskarżony działaniem

swoim nie wyczerpał znamion przestępstwa określonego w art. 281 k.k. w zw. z art.

57a § 1 k.k., a jedynie w art. 281 k.k., nie wskazał w należyty sposób przesłanek

zajętego w tej mierze stanowiska, a w szczególności nie odniósł się do wszystkich

istotnych okoliczności, mających znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia i

dokonanej oceny prawnej zachowania oskarżonego w płaszczyźnie istnienia

przesłanek wynikających z art. 57a § 1 k.k., pomijając dwuaktowy charakter

przestępstwa określonego w art. 281 k.k. i ograniczając uzasadnienie eliminacji z

opisu czynu art. 57a § 1 k.k. jedynie do czynności sprawczej polegającej na użyciu

przemocy wobec pokrzywdzonego przy pominięciu czynności sprawczej związanej

z zaborem rzeczy, co w konsekwencji doprowadziło do rażącej obrazy przepisu

prawa karnego materialnego – art. 57a § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie oraz

do wadliwego orzeczenia w przedmiocie zmiany wyroku sądu I instancji.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie, przed rozważeniem podniesionego zarzutu, niezbędne jest

ustalenie zakresu zaskarżenia wyroku sądu odwoławczego, gdyż określa on

granice zaskarżenia w ramach których, jak też sformułowanych zarzutów, Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę. W tym względzie istotne znaczenie ma zarzut

wskazany w petitum kasacji oraz argumentacja zawarta w jej uzasadnieniu. Treść

4

podniesionego zarzutu jednoznacznie wskazuje na to, iż skarżący – pomimo

deklaracji o zaskarżeniu wyroku sądu odwoławczego w całości – w istocie skarży

go w części dotyczącej skazania G. C. za czyn zarzucony mu w punkcie I aktu

oskarżenia. Żadnych pretensji pod adresem rozstrzygnięcia co do czynu z art. 224

§ 2 k.k., zarzucanego oskarżonemu w punkcie II, bowiem nie zgłasza.

Kasacja w tym zakresie jest częściowo zasadna, gdyż trafne są podniesione

w niej zarzuty rażącego naruszenia prawa procesowego.

Rację ma skarżący, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia

wymagań określonych w art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k. Wprawdzie z

art. 457 § 3 k.p.k. wynika, że w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego należy

podać jedynie, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i

wnioski apelacji uznał za zasadne lub niezasadne, jednak w przypadku wydania

orzeczenia o charakterze reformatoryjnym aktualizuje się obowiązek sporządzenia

uzasadnienia w sposób określony w art. 424 § 1 k.p.k., a więc ze wskazaniem, jakie

fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparł

się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Zatem w sytuacji, gdy

sąd ad quem dokona zmiany zaskarżonego orzeczenia co do istoty, to jego

obowiązkiem jest nie tylko wykazanie w uzasadnieniu wyroku realizacji nakazu

wynikającego z treści art. 457 § 3 k.p.k., ale także spełnienia obowiązku

wynikającego z treści art. 424 § 1 i 2 k.p.k. (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 grudnia 1997 r., V KKN 25/97, OSNKW 1998, z. 3 - 4, poz. 15).

Uzasadnienie takiego orzeczenia sądu drugiej instancji powinno więc zawierać

szczegółowe wskazanie przesłanek tego orzeczenia przez wyczerpujące i

wszechstronne odniesienie się do wszystkich faktów i okoliczności, mających

znaczenia w sprawie.

Wymogom tym Sąd Okręgowy nie sprostał. Dokonując bowiem zmiany

wyroku sądu pierwszej instancji (eliminując z opisu czynu i jego kwalifikacji prawnej

ustalenie co do chuligańskiego charakteru przestępstwa) oraz nie kwestionując

ustaleń co do istotnych okoliczności popełnienia tego czynu, nie poddał

wszechstronnej analizie przeprowadzonych w tym zakresie dowodów oraz nie

wskazał w należyty sposób przesłanek zajętego stanowiska. Zamiast tego

stwierdził, że nie zgadza się z przyjętą przez sąd pierwszej instancji kwalifikacją

5

prawną tego czynu, jako występku o charakterze chuligańskim, gdyż sąd ten nie

uzasadnił, jakie okoliczności przemawiały za przypisaniem działaniu sprawcy

takiego charakteru.

Porównując następnie przesłanki niezbędne do zastosowania art. 57a § 1 k.k.

oraz znamiona czynu zabronionego z art. 281 k.k. wyraził pogląd, iż posiadają one

przesłankę wspólną, związaną z użyciem przemocy rozumianej, jako umyślny

zamach na zdrowie. W konkluzji stwierdził, że z uwagi na to, iż oskarżony użył

wobec pokrzywdzonego przemocy jedynie w celu utrzymania się w posiadaniu

uprzednio zabranej mu czapki, w sprawie nie mogła zaistnieć przesłanka działania

z oczywiście błahego powodu. Przyjęcie odmiennej oceny prawnej implikowałoby w

podobnych sytuacjach automatyczne przypisywanie sprawcom czynu określonego

w art. 281 k.k. działania w warunkach występku o charakterze chuligańskim, co

byłoby sprzeczne z intencjami ustawodawcy.

Trafnie podnosi skarżący, że Sąd odwoławczy nie rozważył jednak

wszystkich okoliczności zdarzenia, mających istotne znaczenie dla merytorycznego

rozstrzygnięcia i dokonanej oceny prawnej zachowania oskarżonego w

płaszczyźnie istnienia przesłanek z art. 57a § 1 k.k. Przede wszystkim nie

uwzględnił tego, iż stypizowane w art. 281 k.k. przestępstwo kradzieży rozbójniczej

jest występkiem o charakterze dwuaktowym – do jego zaistnienia niezbędne jest

dokonanie kradzieży, a następnie użycie wobec pokrzywdzonego albo innej osoby

przemocy lub podjęcie innych czynności wykonawczych określonych w tym

przepisie, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy. Przestępstwo to ma

dwa przedmioty ochrony. Pierwszym jest własność, posiadanie lub inne prawa

rzeczowe albo obligacyjne do rzeczy ruchomej, drugim - nietykalność cielesna,

wolność, zdrowie i życie człowieka. Pod ochroną przepisu art. 281 k.k. pozostaje

więc nie tylko mienie, ale też życie i zdrowie innej osoby. Z kolei przepis art. 115 §

21 k.k., zawierający taksatywne wyliczenie występków, które mogą być występkami

o charakterze chuligańskim, stanowi również o „umyślnym zamachu na zdrowie, na

wolność, na cześć lub nietykalność cielesną”. Przepis ten nie wymaga, aby dobro

prawne w nim wymienione było wyłącznym lub głównym przedmiotem ochrony.

Skoro tak, to, co do zasady, nie ma przeszkód, aby przestępstwo kradzieży

rozbójniczej zakwalifikować, jako występek o charakterze chuligańskim (por.

6

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2009 r., WK 13/09, OSNwSK

2009/1/1732).

W związku z tym, poglądu sądu odwoławczego, że skoro oskarżony używał

przemocy wobec pokrzywdzonego w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej mu

uprzednio czapki, to nie jest możliwe uznanie, iż działał z oczywiście błahego

powodu, w obecnym stanie sprawy, bez wnikliwego rozważenia wszystkich

okoliczności zdarzenia, jako całości czynności sprawczych podejmowanych przez

oskarżonego wobec M. O., nie można zaakceptować.

Uwzględnienie tych okoliczności może prowadzić do wniosku, że do

popełnienia czynu z art. 281 k.k. doszło z oczywiście błahego powodu, za który

powinien być uznany fakt noszenia przez pokrzywdzonego czapki z logo drużyny

piłkarskiej. Skoro do zdarzenia doszło w tramwaju komunikacji miejskiej w

godzinach popołudniowych, nie budzi wątpliwości publiczny charakter działania

oskarżonego. Nie sposób również zakwestionować okazania przez oskarżonego

rażącego lekceważenia porządku prawnego, bowiem działał on w miejscu

publicznym i nie zaniechał bicia pokrzywdzonego nawet po interwencji innego

pasażera.

W konsekwencji, zaskarżone kasacją orzeczenie zapadło z naruszeniem

wymagań wynikających z treści art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k.,

gdyż Sąd odwoławczy dokonując zmiany wyroku Sądu I instancji (orzekając

odmiennie co do istoty sprawy) nie przedstawił przekonującej argumentacji

uzasadniającej odmienną niż to uczynił sąd a guo ocenę zachowania oskarżonego.

Stwierdzone uchybienie wskazuje, że w postępowaniu odwoławczym w tej

sprawie doszło do rażącego naruszenia wymienionych w kasacji przepisów prawa

procesowego, co miało istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia.

Rację ma również skarżący, że w wyniku dokonanej zmiany opisu czynu i

przyjętej kwalifikacji prawnej wydany wyrok dotknięty jest ponadto rażącym

naruszeniem prawa, polegającym na utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia zawartego

w punkcie V wyroku Sądu Rejonowego, którym na podstawie art. 57a § 2 k.k.

orzeczono od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę. Wobec dokonanej

zmiany wyroku, orzeczenie tej nawiązki na wskazanej podstawie było

niedopuszczalne.

7

Kierując się powyższym należało uchylić wyrok Sądu Okręgowego w

zaskarżonej części, tj. w zakresie dotyczącym przestępstwa z art. 281 k.k. i

przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. W postępowaniu ponownym Sąd ten będzie zobowiązany do

przeprowadzenia kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku Sądu I instancji z

poszanowaniem przepisów prawa, w tym art. 457 § 3 k.p.k., a w razie ponownego

wydania orzeczenia reformatoryjnego – art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k.

Dlatego Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.