II CSK 4/13

Sygn. akt II CSK 4/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa I. C. – T. i Z. C. – H.

przeciwko Skarbowi Państwa - Nadleśniczemu Nadleśnictwa D.

o wydanie lub zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 września 2013 r.,

skargi kasacyjnej powódek

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 3 lipca 2012 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) odstępuje od obciążenia powódek kosztami postępowania

kasacyjnego na rzecz strony pozwanej.

UZASADNIENIE

2

Powódki – I. C.-T. i Z. C.-H. wniosły o nakazanie Skarbowi Państwa -

Nadleśniczemu Nadleśnictwa D., aby wydał im nieruchomości stanowiące lasy o

powierzchni 493.67.48 ha, wpisane do księgi wieczystej nr […], przejęte przez Skarb

Państwa z majątku ziemskiego S., gmina S., powiat W. na podstawie dekretu

Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) z 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.; dalej -

dekret o reformie rolnej), obecnie zarządzane przez Nadleśnictwo D., a na wypadek

nieuwzględnienia tego żądania wniosły o zasądzenie odszkodowania, w tym za

utracone korzyści, w kwocie 22.408.239,37 zł na rzecz I. C.-T. oraz w kwocie

12.449.021,87 zł na rzecz Z. C.-H. z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia

pozwu.

Pozwany Skarb Państwa - Nadleśniczy Nadleśnictwa D. wniósł o oddalenie

powództwa.

Wyrokiem z 13 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i orzekł o

kosztach procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że majątki ziemskie w S. i P., o powierzchni

1.013,12,54 ha, o powierzchni 860,20,52 ha przed II wojną światową były własnością

Z. C. i C. C. W skład obu majątków wchodziły założenia pałacowe, folwark, grunty

orne, sady, łąki i nieużytki. Część majątku stanowiły również lasy - w S. o

powierzchni 423 ha, a w P. o powierzchni 224 ha.

W 1946 r. majątki w S. i P. zostały przejęte przez Skarb Państwa -

Wojewódzki Urząd Ziemski w P. na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej

oraz na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów

na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82; dalej – dekret o przejęciu

lasów). Ówczesny właściciel majątku ziemskiego S. i P. – Z.C. zmarł 13 lutego 1940

r., a spadek po nim nabyła w całości jego żona C. C. Spadek po C. C. odziedziczyli

żona i dzieci zmarłego w 1949 r. Z. J. C. (kuzyna Z. C.) – S. C., Z. C.-S., Z.T. C. i I.

C.-T. w częściach po 1/4. Powódki odziedziczyły również spadek po zmarłym 6

stycznia 2008 r. bracie Z. T. C. w częściach po 1/4. Spadek po matce powódek S.

C., na podstawie testamentu przypadł w całości I.C.-T.

Po transformacji ustrojowej powódka I. C.-T. podjęła starania o odzyskanie

3

części majątków ziemskich przejętych przez Skarb Państwa od Z. C., a 15

października 2007 r. złożyła do Wojewody W. wniosek o wydanie decyzji

stwierdzającej, że majątki ziemskie położone w C., S. i P. S. nie podpadają pod

działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Postanowieniem z 10 lutego

2009 r. Wojewoda W. zawiesił postępowanie w tej sprawie do czasu rozstrzygnięcia

przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego, czy § 5 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu

o reformie rolnej, w zakresie, w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie

podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o

reformie rolnej przekazano do kompetencji organu administracji publicznej jest

zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Decyzjami z 2010 r. Wojewoda W. umorzył

postępowania w sprawie z wniosku powódki o stwierdzenie, że majątki ziemskie C.,

S. i P. nie podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie

rolnej, przyjmując, że kwestia ta podlega badaniu w postępowaniu cywilnym. W

latach 2007- 2009 powódka bezskutecznie występowała z roszczeniami o zwrot dóbr

do innych organów i sądów.

Aktualnie część nieruchomości ziemskich wchodzących w skład majątku S. i

P. S. jest zapisana w księdze wieczystej nr […] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w

W., w której jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa - Wojewódzki Urząd Ziemski

w P. Lasy i grunty leśne zapisane w księdze wieczystej nr […], prowadzonej przez

Sąd Rejonowy w W., obecnie o powierzchni 493.67.48 ha, pochodzące z majątku S.

są we władaniu Skarbu Państwa - Lasów Państwowych (Nadleśnictwo D.). Lasy

wchodzące w skład byłego majątku P. S. weszły w skład kompleksu nieruchomości

leśnych zapisanych w księdze wieczystej nr […] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w

W. i znajdują się w zarządzie Nadleśnictwa Ł. Pozostałe części majątków zostały

przekazane przez Skarb Państwa w zarząd Agencji Nieruchomości Rolnych bądź też

zostały rozdysponowane na rzecz innych osób.

Wobec uznania, że powódkom nie przysługują dochodzone roszczenia,

Sąd nie prowadził postępowania dowodowego w celu ustalenia wysokości szkody,

jaką mogły ponieść wskutek przejęcia przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych

z dawnego majątku ziemskiego w S. Nie żądał też sprecyzowania oznaczenia

działek, których wydania domagały się powódki.

4

Sąd Okręgowy stwierdził, że podstawą prawną roszczenia windykacyjnego

jest art. 222 § 1 k.c., ale powódki nie wykazały, żeby po ich stronie spełnione zostały

przesłanki warunkujące jego skuteczne dochodzenie.

Dekret o reformie rolnej miał skutki ustawy, a dokonane na jego podstawie

zmiany stosunków własnościowych zachowują moc również w nowych warunkach

społeczno-ekonomicznych, tj. po zmianach, do jakich doszło w Polsce po 1989 r.

Pogląd ten jest jednolicie przyjmowany w orzecznictwie. Przejęcia majątków S. i P.,

w tym lasów i gruntów leśnych będących przedmiotem sporu, w następstwie wejścia

w życie przepisów nacjonalizacyjnych nie można uznać za bezprawne. Skoro

przejęcie majątków poprzedników prawnych powódek na rzecz Skarbu Państwa

nastąpiło na podstawie dekretów nacjonalizacyjnych z mocy prawa, a nie na

podstawie decyzji administracyjnej, to powódkom nie przysługuje roszczenie o zwrot

majątku, przewidziane przez art. 216 w zw. z art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2010, Nr 102, poz. 651 ze zm.). Podstawą

prawną żądania przez nie odszkodowania za przejęte mienie na rzecz Skarbu

Państwa nie może być też przepis art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu

narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz.U. Nr 97, poz.

1051 ze zm.), gdyż nie stanowi on normy prawnej możliwej do zastosowania wprost,

ale też nie ustanawiał jakiegokolwiek obowiązku prawodawczego, którym

ustawodawca zobowiązałby się do uregulowania w określonym terminie i w

określony sposób kwestii roszczeń byłych właścicieli mienia przejętego na podstawie

ustaw nacjonalizacyjnych. Gdyby nawet tak było, to zgodnie z art. 5 ustawy z 17

czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 162, poz. 1692) także art. 4171

§ 4 k.c. nie miałby zastosowania do stanu

zaniechania prawodawczego sprzed 1 września 2004 r. i trwającego po tym dniu

(wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2007 r., I CSK 273/07, OSNC 2009, nr 2, poz.

28). Sąd Okręgowy dostrzegł nadto, że Nadleśnictwo D. wskazane jako podmiot

reprezentujący Skarb Państwa w niniejszej sprawie, nie byłoby organem właściwym

do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawie dotyczącej roszczeń dochodzonych

na podstawie art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r. ani też związanych z faktem niewydania

przepisów wykonawczych do tej ustawy.

Własność nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e

5

dekretu o reformie rolnej przeszła na Skarb Państwa z mocy prawa z dniem wejścia

w życie tego dekretu, bez konieczności wydawania jakiejkolwiek decyzji w tej

sprawie. Również nabycie przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na

podstawie dekretu o przejęciu lasów następowało z mocy prawa, bez potrzeby

orzekania o tym decyzją. Dowodem, że określona nieruchomość przeszła na

własność Państwa był protokół przejęcia, sporządzony zgodnie z § 1 i 2

rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 20 stycznia 1945 r. w sprawie

wykonania dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na

własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 4, poz. 16).

Jako podstawę przejęcia obydwu majątków wraz z wchodzącymi w ich skład

lasami, funkcjonariusze Skarbu Państwa wskazywali art. 2 ust. 1 dekretu o reformie

rolnej. Niewątpliwie jednak, przepisy tego dekretu nie stanowiły podstawy

do przejęcia na własność państwa lasów i gruntów leśnych. W orzecznictwie

sądowym i sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że lasy i grunty leśne

wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy

rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie dekretu

o reformie rolnej, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli

spełniały kryteria określone w dekrecie o przejęciu lasów. Z dekretu o przejęciu

lasów wynikało, że na własność Skarbu Państwa przechodzą lasy i grunty leśne

o obszarze ponad 25 ha (art. 1 ust. 1), za wyjątkiem lasów i gruntów leśnych

stanowiących własność samorządu terytorialnego bądź też podzielonych prawnie lub

faktycznie przed 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha,

a stanowiących własność osób fizycznych, których grunty nie są objęte przepisami

artykułu 2 lit. e dekretu o reformie rolnej (art. 1 ust. 3 lit a i b). Oznacza to, że lasy

i grunty leśne, należące do osób, których grunty były objęte przepisami art. 2 ust. 1

lit. e dekretu o reformie rolnej podlegały nacjonalizacji niezależnie od swojego

obszaru.

Ocena, czy do przejęcia lasów i gruntów leśnych przez Skarb Państwa

doszło na podstawie dekretu o przejęciu lasów należy do sądu powszechnego

orzekającego w przedmiocie roszczenia byłych właścicieli lub ich następców

prawnych o wydanie nieruchomości leśnych bądź też o wypłatę stosownego

odszkodowania. W okolicznościach sprawy nie ma wątpliwości, że lasy i grunty

6

leśne, których wydania domagają się powódki wchodziły w skład majątku

ziemskiego, którego powierzchnia, nawet po odjęciu założeń pałacowo-parkowych,

przekraczała 100 ha. W skład dóbr C. C. wchodziły nieruchomości o przeznaczeniu

rolniczym o powierzchni co najmniej kilkuset hektarów, spełniające przesłanki z art. 2

ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Tym samym także sporna nieruchomość leśna

nie podlegała wyłączeniu od przejęcia na podstawie art. 1 ust. 3 lit. b dekretu o

przejęciu lasów. Kwestia faktycznego bądź prawnego podziału lasów wchodzących

w skład majątku S., dokumentowana przez powódki przedwojennym katastrem

pruskim, pozostawała bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Obok żądania windykacyjnego powódki zgłosiły żądanie alternatywne

zasądzenia na ich rzecz odszkodowania za bezprawne przejęcie lasów. Jego

uwzględnienie byłoby możliwe, gdyby powództwo windykacyjne okazało się zasadne

ale nie było możliwości fizycznego wydania rzeczy, której ono dotyczyło. Skoro

Sąd oddalił żądanie powódek wydania nieruchomości uznając, że Skarb Państwa

nabył ich własność legalnie na podstawie dekretu o przejęciu lasów, to nie było też

podstaw do zasądzania na rzecz powódek odszkodowania za te nieruchomości.

Dochodzone odszkodowanie zmierzało do naprawienia szkody wyrządzonej

bezprawnym zachowaniem funkcjonariuszy państwowych, a zatem ewentualna

odpowiedzialność Skarbu Państwa wobec powódek powinna mieć oparcie

w przepisach o czynach niedozwolonych. Szkoda powódek miała wyniknąć ze

zdarzenia, które miało miejsce w 1946 r. Podstawą odpowiedzialności za szkodę

wyrządzoną działaniami władczymi funkcjonariuszy Skarbu Państwa nie mógł być

wówczas art. 121 Konstytucji marcowej ani też art. 145 k.z. Taką podstawą tworzyły

dopiero przepisy obowiązującej od 28 listopada 1956 r. ustawy z 15 listopada 1956 r.

o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy

państwowych (Dz.U. Nr 54, poz. 243), a zwłaszcza jej art. 6 ust. 1.

Do przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności na podstawie art. 1

ustawy z 15 listopada 1956 r. za szkody powstałe przy wykonywaniu przez jego

funkcjonariuszy czynności ze sfery imperium konieczne było ustalenie bezprawności

ich zachowań. Podjęte przez pracowników Urzędu Ziemskiego w P. czynności

zmierzające do przejęcia należących do poprzedników prawnych powódek lasów i

gruntów leśnych w S., a następnie ujawnienie w księdze wieczystej jako ich

7

właściciela Skarbu Państwa, miało cechy działania władczego, ale nie było

bezprawne. Roszczenia powódek o zapłatę odszkodowania, które by mogło mieć

podstawę w przepisach ustawy z 15 listopada 1956 r. uległy też przedawnieniu.

Art. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r. stanowi, że jeżeli według

dotychczasowych przepisów Państwo nie ponosiło odpowiedzialności za szkodę

wyrządzoną przed dniem wejścia w życie ustawy, poszkodowany może dochodzić

wynagrodzenia nie później niż w ciągu roku od tego dnia. Jest to przepis szczególny

w stosunku do innych przepisów prawa cywilnego regulujących terminy

przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym,

obowiązujących tak przed wejściem, jak i po wejściu w życie kodeksu cywilnego.

Jako przepis szczególny także w stosunku do art. 442 k.c. wyłącza jego

zastosowanie do ocenianego stanu faktycznego. W tej sytuacji nie wchodzi w grę

stosowanie przepisów art. XXXV i XXXVI p.w.k.c. Dotyczą one bowiem sytuacji, gdy

terminy przedawnienia (terminy ustawowe nie będące terminami przedawnienia)

wynikały z przepisów, które z chwilą wejścia w życie kodeksu cywilnego utraciły moc.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 14 lipca 2004 r. Sk 8/03 (OTK - A 2004, nr 7,

poz. 65) uznał art. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r. za zgodny z Konstytucją.

Przejęcie nieruchomości poprzedników prawnych powódek nastąpiło przed

wejściem w życie ustawy z 15 listopada 1956 r., a więc przyjmując roczny termin do

dochodzenia wynagrodzenia szkody wynikający z art. 6 ust. 1 tej ustawy, należało

uznać, że roszczenie poprzednika prawnego powódek (C. C.) dotyczące przejęcia

spornych nieruchomości przedawniło się z dniem 29 listopada 1957 r.

W okolicznościach sprawy można przyjąć, że co najmniej do 4 czerwca

1989 r. na przeszkodzie w dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych właścicieli

bezprawnie pozbawionych własności nieruchomości stał niezależny od nich,

wywołany uwarunkowaniami politycznymi, obiektywny stan o powszechnym zasięgu

oddziaływania. Stan taki porównywalny był ze stanem siły wyższej

uniemożliwiającym uprawnionemu dochodzenie swych roszczeń przed sądem lub

innym organem i w konsekwencji powodującym zawieszenie biegu przedawnienia.

Przeszkody określane jako stan siły wyższej uniemożliwiające skuteczną ochronę

praw lub roszczeń powódek ustały najpóźniej z dniem 4 czerwca 1989 r. Z chwilą ich

ustania, zgodnie z art. XXXV pkt 1 p.w.k.c. do skutków zmian umożliwiających

8

ponowny bieg terminu przedawnienia, stosuje się art. 124 § 1 k.c. Oznacza to, że

z dniem 4 czerwca 1989 r. rozpoczął na nowo bieg roczny termin przedawnienia

przewidziany w art. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r. Powódka I. C.-T. podjęła

starania o odzyskanie nieruchomości wchodzących w skład byłych majątków w S. i

P. dopiero w październiku 2007 r. Wniesienie powództwa dopiero w lutym 2009 r.

należy uznać za spóźnione.

W wyroku z 2 lutego 2001 r. (I CKN 1049/00, Lex nr 52461) Sąd Najwyższy

wskazał na możliwość przekształcenia od 1 stycznia 1965 r. terminu wskazanego

w art. 6 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1956 r. w 10-letni termin przedawnienia

wynikający z art. XIII p.w.k.c., jednakże pod warunkiem, że w tym dniu jeszcze biegł.

Nawet jednak przy przyjęciu, że z dniem 4 czerwca 1989 r. otworzył się bieg

10-letniego terminu do dochodzenia roszczenia o zapłatę odszkodowania za

bezprawnie przejęty w 1946 r. majątek w S., roszczenie to uległo przedawnieniu

najpóźniej 4 czerwca 1999 r., gdyż do tego czasu powódki nie podjęły jakichkolwiek

czynności nie tylko przed sądem, ale również przed organem administracyjnym

powołanym do stwierdzenia, czy nieruchomości podpadały pod przepis art. 2 ust. 1

lit. e dekretu o reformie rolnej.

Powódki wystąpiły z roszczeniem odszkodowawczym 19 lutego 2009 r.

Wyraźne przekroczenie terminu przedawnienia liczonego od 1989 r. uzasadnia

ocenę podniesionego przez powódki zarzutu naruszenia przez pozwanego art. 5

k.c., przez podniesienie zarzutu przedawnienia za niezasadny.

Wyrokiem z 3 lipca 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódek od

wyroku Sądu Okręgowego i odstąpił od obciążenia ich kosztami zastępstwa

procesowego należnymi Prokuratorii Generalnej z tytułu reprezentowania

pozwanego w instancji odwoławczej.

Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i ocenę

prawną sprawy przyjętą przez ten Sąd.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 3 lipca 2012 r.

powódki zarzuciły, że orzeczenie to wydane zostało z naruszeniem prawa

materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), to jest: - art. 1 i 3 lit b dekretu o przejęciu

lasów przez błędną wykładnię i uznanie podziału nieruchomości leśnych

dokonanego zgodnie z niemieckim prawem podatkowym i uwidocznionego

9

w niemieckich księgach katastralnych prowadzonych dla celów podatkowych,

za nieistotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy parcele

wydzielone zostały przed 1 września 1939 r. i miały obszary nie większe niż 25 ha; -

art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej poprzez nieuwzględnienie

bezprawności przejęcia nieruchomości należącej do poprzedników prawnych

powódek na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisu tego dekretu

i wynikłej stąd szkody; - przepisów dekretu o przejęciu lasów poprzez dowolną

interpretację i uznanie ich za mające zastosowanie do przejęcia lasów i gruntów

leśnych poprzedników prawnych powódek, chociaż w dokumentacji złożonej

w księgach wieczystych brak odniesienia do tych przepisów; - art. 2, art. 21 ust. 2

i art. 64 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 Traktatu Lizbońskiego w zw. z art. 6 k.c. i art. 1

ust. 2 dekretu o reformie rolnej poprzez pominięcie i uznanie, że nieruchomość

objęta pozwem stanowi własność Skarbu Państwa mimo bezprawnego przejęcia; -

art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności oraz art. 26 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich

i Politycznych wraz z art. 1a Traktatu Lizbońskiego poprzez ich pominięcie i uznanie,

że nieruchomość objęta pozwem stanowi własność Skarbu Państwa mimo

bezprawnego przejęcia; - art. 2 § 1 k.p.c. w zw. z art. 42 § 2 u.s.p. w zw. z art. 386

§ 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie

ustalenia legalności przejęcia lasów i gruntów leśnych, za wyjątkiem założeń

pałacowo-parkowych; - art. 223 k.c. przez jego nieuwzględnienie, - art. 417 k.c.

w zw. z art. 177 ust. 1 Konstytucji oraz art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu

narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju przez ich

niezastosowanie mimo wystąpienia tzw. zaniechania legislacyjnego, które skutkuje

odpowiedzialnością odszkodowawczą Skarbu Państwa; - art 442 k.c. poprzez jego

błędne zastosowanie; - art. 121 pkt. 4 k.c. oraz art. 5 k.c. przez przyjęcie, że już

w 1989 r. ustała siła wyższa i powódki mogły dochodzić swych roszczeń przed

sądem.

Powódki zarzuciły także, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem prawa

procesowego (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.), to jest: - art. 213 § 1 k.p.c. w zw. z art. 228

k.p.c. przez pominięcie faktów notoryjnych, w postaci uchwalenia ustawy

o reprywatyzacji i tego, że nie weszła ona w życie na skutek weta prezydenckiego; -

10

art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów

i pominięcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci arkuszy

posiadłości gruntowych wykazujących dokonanie podziału nieruchomości leśnych

należących do poprzedników prawnych powódek na parcele gruntowe, a także na

parcele leśne o powierzchni nie większej niż 25 ha, czyli w sposób wyłączający je

spod działania dekretów o reformie rolnej i przejęciu lasów; - art. 233 § 1 w zw. z art.

278 i art. 227 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów

i dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego bez zasięgnięcia wiedzy

specjalistycznej biegłych sądowych z zakresu szacowania nieruchomości; - art. 233

§ 1 w zw. z art. 328 § 2 i art. 382 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie, że nacjonalizacja

majątku poprzedników prawnych powódek nie wywołała nieodwracalnych skutków

prawnych; - art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwe uzasadnienie

wyroku, brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego,

a w wyniku powyższego naruszenie art. 316 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty

sprawy.

Powódki wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. skargę kasacyjną można oprzeć na

podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna doznaje jednak

ograniczenia, bowiem przepis art. 3983

§ 3 k.p.c. stanowi, że podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów,

a zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Oznacza to, że

zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 233 § 1 k.p.c. należy uznać za

nieskuteczny. To samo dotyczy zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art.

278 i art. 227 k.p.c. Sąd Apelacyjny wyjaśnił przy tym, że skoro zaakceptował ocenę

materialnoprawną roszczenia zgłoszonego przez powódki przyjętą przez Sąd

Okręgowy, to zbędne było prowadzenie dowodów z opinii biegłego w celu uzyskania

synchronizacji aktualnych oznaczeń nieruchomości, których dotyczy proces z ich

11

oznaczeniem w momencie przejęcia na własność Państwa ale także w celu ustalenia

ich wartości i określenia wysokości szkody poniesionej przez powódki.

Podstawy faktycznej rozstrzygnięcia dotyczy także zarzut naruszenia art.

213 § 1 k.p.c. w zw. z art. 228 k.p.c. przez pominięcie faktów notoryjnych,

niezależnie już od tego, że powódki nie objaśniły, jaki ma być związek pomiędzy

okolicznościami pominiętymi przez Sąd Apelacyjny pomimo ich notoryjnego

charakteru a podstawą faktyczną i prawną ich powództwa, tak samo jak nie

objaśniły, dlaczego – ich zdaniem – skutki nacjonalizacji majątku ich poprzedników

prawnych mają być zakwalifikowane jako „odwracalne” i na podstawie jakich

przepisów miałoby dojść do ich odwrócenia. Do pojęcia „nieodwracalne skutki

prawne” ustawodawca odwołuje się wprawdzie w art. 156 § 2 k.p.a., gdzie wskazuje

na negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, ale do przejęcia na

własność Państwa nieruchomości należącej wcześniej do poprzedników prawnych

powódek nie doszło na podstawie decyzji administracyjnej, a zatem nie powstaje

kwestia orzekania o jej nieważności przy uwzględnieniu oceny wywołanych nią

skutków jako odwracalnych lub nieodwracalnych.

Z tych samych przyczyn niezrozumiałe są liczne odwołania powódek

w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 31 marca 2011 r., III CZP 112/10 (OSNC 2011, nr 7-8, poz. 75), która

dotyczyła odpowiedzialności odszkodowawczej i biegu terminu przedawnienia

roszczeń odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną przez wydanie decyzji

administracyjnej, o nieważności której orzeczono we właściwym postępowaniu.

Bezzasadny jest też zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 328 § 2

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny bardzo starannie przedstawił motywy

wyroku i odniósł się w nich nie tylko do tych okoliczności, do których powódki

wyraźnie nawiązywały czyniąc z nich podstawę zgłoszonego żądania, ale i do tych,

które w charakterze takiej podstawy mogłyby przytaczać.

3. Żądanie pozwu zmierzało w pierwszej kolejności do uzyskania orzeczenia

nakazującego pozwanemu wydanie powódkom nieruchomości leśnych z dawnego

majątku S., należącego przed wejściem w życie dekretów o reformie rolnej i o

przejęciu lasów do ich poprzedników prawnych, a na wypadek nieuwzględniania

tego żądania powódki domagały się zasądzenia na ich rzecz odszkodowania

12

odpowiadającego wartości tych nieruchomości leśnych i korzyści, których powódki

nie mogły z nich uzyskać w związku z przejęciem na rzecz Państwa.

Trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, że zgłoszone przez powódki żądanie

wydania nieruchomości wymagało oceny na podstawie art. 222 § 1 k.c., gdyż ten

przepis tworzy podstawę dla roszczenia o ochronę prawa własności przez nakazanie

osobie, która je naruszyła, aby wydała właścicielowi odebraną mu wcześniej rzecz.

Uwzględnienie powództwa zgłoszonego na tej podstawie jest możliwe wówczas, gdy

powód wykaże, że przysługuje mu prawo własności rzeczy, o którą toczy się spór.

Z art. 223 § 1 k.c. wynika, że roszczenia właściciela nie podlegają

przedawnieniu jeśli dotyczą nieruchomości, ale warunkiem zastosowania tego

przepisu na korzyść powódek było wykazanie przez nie, że ciągle przysługuje im

prawo własności gruntów, których wydania żądają.

4. Nieruchomości, których dotyczy żądanie powódek zostały ujawnione

w prowadzonej dla nich księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa,

a podstawą wpisu tego prawa było wniosek i zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu

Ziemskiego w P. stwierdzające, że nieruchomości te spełniały przesłanki określone w

art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej i wraz z wejściem w życie tego dekretu stały się

własnością Państwa. Sądy obu instancji za bezsporne uznały, że nieruchomości,

których dotyczy niniejszy proces w 1946 r. nie były nieruchomościami ziemskimi, a to

oznacza, że nie miały do nich zastosowania przepisy dekretu o reformie rolnej

wskazane we wniosku o wpis do księgi wieczystej jako podstawa przejęcia ich

własności na rzecz Skarbu Państwa. Powstała zatem kwestia, czy nieruchomości te

– z uwagi na ich charakter – nie stały się własnością Państwa na innej podstawie, a

mianowicie na podstawie dekretu o przejęciu lasów. Oba wymienione wyżej dekrety

miały bowiem charakter aktów nacjonalizacyjnych. Na ich podstawie Skarb Państwa

z mocy prawa stawał się właścicielem przejętych nieruchomości ziemskich oraz

lasów i gruntów leśnych.

Artykuł 2 ust. 1 in fine dekretu o reformie rolnej stanowił, że wszystkie

nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e „przechodzą

bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa”

z przeznaczeniem na cele reformy rolnej, a art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu lasów, że

lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność

13

osób fizycznych i prawnych „przechodzą na własność Skarbu Państwa”. Dekret

o przejęciu lasów został wprawdzie uchylony przez art. 6 ustawy z 28 lipca 1990 r.

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321 ze zm.), lecz nabyte na

jego podstawie prawo własności pozostało w mocy, a spory dotyczące zasadności

zastosowania przepisów tego dekretu w odniesieniu do konkretnych nieruchomości

mogą być rozstrzygane w postępowaniu przed sądem powszechnym (zob. uchwałę

Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNCP 1994, nr 11, poz.

215).

Wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, którego podstawą

w odniesieniu do nieruchomości objętych dekretem o reformie rolnej było, zgodnie

z art. 1 ust. 1 dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych

(gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej

(Dz.U. Nr 39, poz. 233), zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego,

stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej –

miał jedynie charakter deklaratoryjny. Taki sam charakter miał wpis prawa własności

na rzecz Skarbu Państwa, który w odniesieniu do lasów i gruntów leśnych objętych

dekretem o przejęciu lasów dokonywany był, zgodnie z art. 6 ust. 1 tego dekretu, na

wniosek właściwej dyrekcji Lasów Państwowych (zob. uchwały Sądu Najwyższego z:

27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNCP 1992, nr 5, poz. 72; 22 kwietnia 1994 r.,

III CZP 50/94, OSNCP 1994, nr 11, poz. 212; 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94,

OSNCP 1994, nr 11, poz. 215; postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia

1995 r., III CRN 34/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 184 oraz wyrok Sądu Najwyższego

z 22 kwietnia 2005 r., II CK 653/04, OSNC 2006, nr 3, poz. 56).

Zaświadczenie przewidziane w art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach

hipotecznych nie było decyzją administracyjną. Dekret o przejęciu lasów nie

przewidywał w odniesieniu do przepisania tytułu własności w księgach

hipotecznych żadnych wymagań formalnych. Ze względu na deklaratoryjny

charakter wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskich

objętych działaniem dekretu o reformie rolnej oraz lasów i gruntów leśnych objętych

działaniem dekretu o przejęciu lasów, nie ma istotnego znaczenia dla

rozstrzygnięcia okoliczność, czy wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa

dokonano na podstawie zaświadczenia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 dekretu

14

o wpisywaniu w księgach hipotecznych, lub na wniosek, o którym mowa w art. 6 ust.

1 dekretu o przejęciu lasów. W sytuacji, w której następcy prawni właścicieli

nieruchomości ziemskich oraz lasów i gruntów leśnych przejętych na rzecz Skarbu

Państwa na podstawie obu dekretów, dochodzą wydania im części tych

nieruchomości oraz odszkodowania, istotne jest bowiem to, czy Skarb Państwa stał

się z mocy prawa właścicielem przejętych nieruchomości ziemskich oraz lasów

i gruntów leśnych.

Z powyższego wynika, że w postępowaniu o wydanie nieruchomości,

w którym powódki zakwestionowały ujawniony w księdze wieczystej tytuł nabycia

własności spornych nieruchomości przez Skarb Państwa wyjaśnienia wymagała

okoliczność, czy Skarb Państwa nie nabył własności tych nieruchomości na

podstawie przepisów dekretu o przejęciu lasów. Protokół przejęcia nieruchomości

na podstawie tego dekretu miał jedynie rolę dowodową, a jego niesporządzenie

prowadziło do odwrócenia ciężaru dowodu (por. uchwały Sądu Najwyższego

z 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 215, z 22 kwietnia

1994 r., III CZP 50/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 212; wyroki Sądu Najwyższego

z 24 listopada 1995 r., I CR 10/95, Lex nr 255513, z 14 września 2006 r., III CSK

119/06, Lex nr 398387, z 4 lutego 2010 r., IV CSK 402/09, Lex nr 584773). Trafnie

zatem Sąd Apelacyjny objął powyższe zagadnienia zakresem swojego rozpoznania.

3. Na mocy dekretu o przejęciu lasów na własność Skarbu Państwa przeszły

lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiące własność lub

współwłasność osób fizycznych, których grunty były objęte przepisami art. 2 ust. 1

lit. e dekretu o reformie rolnej. Przejęciu na własność Państwa na podstawie

dekretu o przejęciu lasów podlegały nie tylko lasy, grunty leśne (art. 1 ust. 1), ale

także wszelkie grunty śródleśne (art. 1 ust. 2 pkt a), grunty deputatowe

administracji i straży leśnej (art. 1 ust. 2 pkt b), wszelkie nieruchomości (grunty)

położone na terenie obiektu leśnego niezależnie od swego przeznaczenia (art. 1

ust. 2 pkt c), wszelkie nieruchomości służące prowadzenia gospodarstwa leśnego

niezależnie od swego położenia (art. 1 ust. 2 pkt d).

W uzasadnieniu wyroku z 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 602/10 (Lex nr

1111024) Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że dekret o przejęciu lasów wydany został

przed ujednoliceniem systemu prowadzenia ksiąg wieczystych, co nastąpiło

15

po wejściu w życie dekretu z 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 320 ze zm.)

i dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze zm.).

Ustawodawca nie odwoływał się w nim do pojęcia „nieruchomości” jako

samodzielnej rzeczy, dla której była prowadzona oddzielna księga hipoteczna

(gruntowa, wieczysta), gdyż dopiero w zunifikowanym prawie rzeczowym określono

nieruchomości jako części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot

własności (art. 3 prawa rzeczowego). Lasy, grunty leśne i inne nieruchomości,

podlegające przepisom dekretu, nie musiały być również wyodrębnione

geodezyjnie z innych nieruchomości, w tym o charakterze rolnym. Pojęcia „parcela”

ustawodawca użył tylko w art. 1 ust. 3 pkt b dekretu o przejęciu lasów, dla

oznaczenia wyjątków od jego zastosowania, ale i w celu wskazania na jego relacje

do dekretu o reformie rolnej.

Działaniem dekretu nie były objęte grunty podzielone faktycznie lub prawnie

przed 1 września 1939 r. na parcele nie większe jak 25 ha, z wyłączeniem parcel

stanowiących własność osób fizycznych, których inne grunty były objęte przepisami

artykułu 2 lit. e dekretu o reformie rolnej. Mają rację powódki, że „prawny podział

na parcele” to podział uwidoczniony w katastrze (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 4 września 2008 r., IV CSK 226/98, niepubl.). W odniesieniu jednak do lasów

i gruntów leśnych fizycznie lub prawnie podzielonych przed 1 września 1939 r.

na parcele, stanowiących własność osób fizycznych, których inne nieruchomości

podlegały reformie rolnej podział na parcele nie większe jak 25 ha nie miał

znaczenia prawnego, w tym sensie, że nie zwalniał tych gruntów do przejęcia na

rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przejęciu lasów (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 26 maja 2006 r., V CSK 97/06, niepubl.).

W świetle powyższego istotną dla rozstrzygnięcia kwestią była odpowiedź na

pytanie, czy do poprzedników prawnych powódek należały takie nieruchomości,

które podlegały pod działanie dekretu o reformie rolnej i na podstawie tego dekretu

zostały przejęte na własność Państwa.

Dekret o reformie rolnej miał zastosowanie do nieruchomości ziemskich.

W uchwale z 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26) Trybunał

Konstytucyjny wyjaśnił, że „nieruchomość ziemska” w rozumieniu przepisów

o reformie rolnej to nieruchomość mająca charakter rolniczy, intencją ustawodawcy

16

było bowiem przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części,

które były lub mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej

w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Stanowisko

takie dominuje również w doktrynie i przyjmowane jest także w orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 17 lutego 2010 r., IV CSK 345/09,

Lex nr 577697, z 5 listopada 2002 r., III CKN 273/01, Lex nr 77039, z 22 kwietnia

2005 r., II CK 653/04, OSNC 2006, nr 3, poz. 56, z 22 kwietnia 2005 r., II CK 247/05,

Lex nr 567650). Pojęcie nieruchomości ziemskiej użyte w art. 2 dekretu o reformie

rolnej powinno być zatem interpretowane w sposób funkcjonalny, co prowadzi do

wniosku, że nieruchomość ziemska to nieruchomość o charakterze rolniczym.

Powódki w postępowaniach administracyjnych kwestionowały uznanie

majątków ich poprzedników prawnych za podpadające pod działanie dekretu

o reformie rolnej. Postępowania w tych sprawach zostały umorzone przez właściwe

organy administracji, z odwołaniem się do poglądu wyrażonego przez Trybunał

Konstytucyjny w uzasadnieniu postanowienia z 1 marca 2010 r., P 107/08 (OTK-A

2010, nr 3, poz. 27). W związku z trwałością decyzji administracyjnych o umorzeniu

postępowania oceną, czy nieruchomości należące do poprzedników prawnych

powódek spełniają przesłanki ustalone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej

zajęły się sądy w postępowaniach, w których powódki żądają wydania nieruchomości

lub uzgodnienia treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym,

kwestionując prawo pozwanego Skarbu Państwa do nieruchomości przejętych od ich

poprzedników prawnych (szersze uzasadnienie stanowiska o tak szerokim zakresie

kognicji sądów powszechnych w tego rodzaju sprawach przedstawione zostało

w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 18 maja 2011 r., III CZP 21/11, OSNC

2011, nr 12, poz. 133). Uczyniły to także Sądy rozpoznające niniejszą sprawę.

Z ustaleń faktycznych, poczynionych w sprawie przez Sądy obu instancji,

wynika, że nieruchomości poprzedników prawnych powódek podlegające przepisom

dekretu o reformie rolnej jako majątki ziemskie położone były między innymi w S., w

jednym kompleksie z nieruchomościami leśnymi będącymi przedmiotem sporu w

niniejszej sprawie. W tej sytuacji do poprzedników prawnych powódek nie miało

zastosowanie wyłączenie spod działania dekretu o przejęciu lasów odnoszące się do

gruntów podzielonych faktycznie lub prawnie przed 1 września 1939 r. na parcele nie

17

większe jak 25 ha,

6. Bezzasadne powódki zarzucają, że zaskarżony wyrok wydany został

z naruszeniem art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji i art. 14 Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolnościach oraz art. 26 Międzynarodowego Paktu

Praw Obywatelskich i Politycznych poprzez dokonanie oceny prawnej ustalonych

faktów według sprzecznych z nimi przepisów dekretu o przejęciu lasów i dekretu

o reformie rolnej. Powódki kwestionują stan prawny stworzony tymi dekretami, choć

zagadnienie dopuszczalności uznawania dekretu o reformie rolnej za źródło

powszechnie obowiązującego prawa także po wejściu w życie Konstytucji

z 2 kwietnia 1997 r. było już przedmiotem rozważań zarówno Trybunału

Konstytucyjnego, jak i Sądu Najwyższego. Za ustalony w ich orzecznictwie należy

uznać pogląd, że dekret o reformie rolnej doprowadził do zasadniczej zmiany

w strukturze własności nieruchomości ziemskich, jego przepisy były stosowane przez

sądy i organy administracji, a skutki, jakie wywołał, były następnie respektowane

przez ustawodawcę, o czym świadczą nowelizacje dekretu oraz ustawowe odesłania

do jego unormowań. W konsekwencji, dekret ukształtował stosunki własnościowe,

a upływ czasu spowodował, że te stosunki prawne nabrały trwałości. Przepisy

dekretu o reformie rolnej pozostają zatem w systemie prawa jako podstawa

wywołanych przez nie skutków prawnych i są właściwe dla dokonania oceny, czy

w konkretnym stanie faktycznym wywołały przewidziane w nich skutki prawne

(zob. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 16 kwietnia 1996 r., W 15/95, OTK

1996, nr 2, poz. 13; z 28 listopada 2001 r., SK 5/01, OTK 2001, nr 8, poz. 266;

z 24 października 2001 r., SK 22/01, OTK 2001, nr 7, poz. 216, wyroki Sądu

Najwyższego z 25 marca 1999 r., III RN 165/98, OSNAPUS 2000, nr 3, poz. 90;

z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, Biul. SN 2003, nr 7, s. 12). Powyższa ocena

dotyczy także pochodzącego od organu o identycznej legitymizacji dekretu

o przejęciu lasów.

4. Przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa zarówno

na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej, jak i art. 1 ust. 1 dekretu

o przejęciu lasów nastąpiło – o czym była już mowa – bez żadnego wynagrodzenia.

Trafnie zatem Sąd Apelacyjny za nieuzasadnione uznał żądanie zasądzenia

na rzecz powódek odszkodowania za przejęte nieruchomości. Trzeba dodać, że

18

skoro roszczenie o zapłatę odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa

nieruchomości poprzedników prawnych powódek w ogóle nie powstało,

to bezprzedmiotowe są rozważania na temat jego przedawnienia i momentu, od

którego należy liczyć bieg terminu przedawnienia. Roszczenie, które nie powstało,

nie może się bowiem przedawnić.

Sąd Apelacyjny rozważał problem przedawnienia roszczenia powódek

na podstawie ustawy z 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody

wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243 ze zm.),

bo tylko ta ustawa mogłaby mieć zastosowanie do działań władczych funkcjonariuszy

państwowych podjętych przed wejściem w życie przepisów kodeksu cywilnego

określających zasady tej odpowiedzialności. Rozważania te są jednak nieco

oderwane od okoliczności faktycznych, które powódki identyfikowały jako podstawę

zgłoszonego żądania. Skoro bowiem samo przejęcie przez Skarb Państwa gruntów

leśnych, których dotyczy niniejsza sprawa znajdowało podstawę w dekrecie

o przejęciu lasów, to trudno mówić o odpowiedzialności Skarbu Państwa wobec

powódek za to przejęcie na podstawie ustawy z 15 listopada 1956 r., gdyż nie

dotyczyła ona odpowiedzialności za wydanie aktu normatywnego. Jeśli natomiast

powódki upatrywały bezprawności działania funkcjonariuszy państwowych

w wadliwym powołaniu dekretu o reformie rolnej jako podstawy wpisu w księgach

wieczystych prawa własności na rzecz Skarbu Państwa co do lasów z majątku ich

poprzedników prawnych, to to działanie, jakkolwiek wadliwe, nie jest powiązane

przyczynowo ze szkodą w postaci utraty przez nie własności gruntów leśnych, gdyż

do tego skutku doprowadziło samo wejście w życie dekretu.

Jakkolwiek wśród zarzutów skargi kasacyjnej powódki wymieniły także art.

417 k.c. w zw. z art. 2 i 77 ust. 1 Konstytucji i art. 7 ustawy z 6 lipca 2001 r.

o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju

(Dz. U. Nr 97, poz. 1051), to wskazać trzeba, że Sąd Apelacyjny trafnie wykluczył

możliwość zastosowania tych przepisów jako podstawy prawnej zasądzenia na rzecz

powódek kwoty odszkodowania odpowiadającego wartości nieruchomości przejętych

na rzecz Skarbu Państwa z majątku ich poprzedników prawnych. Jeśli bowiem samo

przejęcie gruntów leśnych miało podstawę w przepisach dekretu o przejęciu lasów,

to na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych nie sposób konstruować

19

podstawy do zasądzenia na rzecz powódek równowartości majątku ich

poprzedników prawnych przejętego na rzecz Skarbu Państwa.

Roszczenie o zasądzenie odszkodowania za innego rodzaju zdarzenie niż

przejęcie na własność Państwa gruntów leśnych w S., a mianowicie za zaniechanie

legislacyjne, którym byłoby niewydanie ustawy reprywatyzacyjnej względnie

przepisów, o których mowa w ustawie z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego

charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju nie zostało zgłoszone jako

ewentualne dla żądania wydania gruntów leśnych w S.

W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw kasacyjnych,

Sąd Najwyższy oddalił skargę powódek (art. 39814

k.p.c.). Z uwagi na charakter

sprawy oraz sytuację osobistą i materialną powódek, Sąd Najwyższy odstąpił

od obciążania ich obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz

pozwanego, zastąpionego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa (art. 108

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c. w zw. z art. 39821

k.p.c.).

db