II PK 14/13

Sygn. akt II PK 14/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

SSA Magdalena Kostro - Wesołowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. K.

przeciwko Gminie Ż.

o odprawę rentową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 października 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 13 września 2012 r.,

1 oddala skargę,

2 zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.350 zł

(jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r. oddalił powództwo A. K. o

zasądzenie od pozwanej Gminy Ż. kwoty 56.928 zł z odsetkami tytułem odprawy

2

rentowej oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ds.

Inwalidztwa i Zatrudnienia w K. z dnia 12 sierpnia 1993 r. powód został zaliczony

do I grupy inwalidów ze względu na stan narządu wzroku. Uznano też, że

inwalidztwo jest trwałe.

Na stanowisko skarbnika gminy Ż. powód został powołany z dniem 29 lipca

2004 r. na czas nieokreślony. Pismem z dnia 22 kwietnia 2010 r. powód

poinformował Wójta gminy Ż., że z dniem 1 sierpnia 2010 r. zamierza przejść na

rentę inwalidzką i w związku z tym dokonał wypowiedzenia stosunku pracy ze

skutkiem jego rozwiązania na 31 lipca 2010 r. W dniu 30 kwietnia 2010 r. Rada

Gminy Ż. podjęła uchwałę o odwołaniu powoda ze stanowiska skarbnika.

Po rozwiązaniu stosunku pracy, tj. od 1 września 2010 r. (omyłka Sądu

Rejonowego, ponieważ stosunek pracy został rozwiązany z dniem 31 lipca 2010 r.,

a więc od 1 sierpnia 2010 r.) powód „przebywał na rencie inwalidzkiej”. W dniu 1

lutego 2011 r. rozpoczął pracę w Urzędzie Gminy w Ł. na stanowisku zastępcy

wójta. Sąd ustalił również, że powód od 1993 r. nie otrzymał odprawy rentowej.

Wysokość dochodzonej odprawy rentowej pozostawała bezsporna. W

takim stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że między nabyciem przez powoda

prawa do renty a ustaniem stosunku pracy łączącego strony nie ma związku

czasowego wymaganego przez art. 921

k.p. Jeżeli od nabycia prawa do renty przez

powoda do rozwiązania stosunku pracy łączącego go z pozwaną upłynął okres 17

lat, to nie ma podstaw do przyjęcia, iż powód „przeszedł na rentę w związku z

ustaniem tego stosunku pracy”. Nie zachodzi zatem związek czasowy między

zakończeniem stosunku pracy a nabyciem prawa do renty, który, w ocenie Sądu

Rejonowego, warunkuje nabycie prawa do odprawy rentowej. Rozpoznając

sprawę na skutek apelacji powoda Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 13 września

2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej Gminy Ż.

na rzecz A. K. kwotę 56.928 zł z ustawowymi odsetkami od 1 sierpnia 2010 r. do

dnia zapłaty oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 9.744 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd odwoławczy uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne poczynione

3

przez Sąd I instancji stwierdził, że Sąd ten dokonał błędnej subsumpcji tychże

ustaleń pod przepis art. 921

k.p. W myśl tego przepisu, pracownikowi

spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub

emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub

emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego

wynagrodzenia. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach

samorządowych po 20 latach pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę

z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Nabycie prawa do odprawy uzależnione jest

zatem od przejścia na rentę (emeryturę), rozumianego jako utrata statusu

pracownika w zamian za uzyskanie statusu rencisty, i od ustania stosunku pracy z

tej przyczyny, i taka sytuacja zaistniała w sprawie. Powołując się na uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 25 stycznia 2002 r., III ZP 24/01(OSNAPiUS 2002, nr 9, poz.

202) Sąd Okręgowy podniósł, że pojęciowo i funkcjonalnie przejście na emeryturę

(rentę) jest związane z ustaniem stosunku pracy. Pracownik pobierający emeryturę

(rentę) w czasie trwania stosunku pracy przechodzi na jedno z tych świadczeń

wówczas, gdy ustaje jego stosunek pracy. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd

pierwszej instancji nieprawidłowo wiąże prawo do odprawy z uzyskaniem prawa do

świadczeń, z ustaleniem, że spełnione zostały warunki do korzystania ze statusu

rencisty. Powód do ustania stosunku pracy ze stroną pozwaną z takiego statusu nie

korzystał. Dopiero rozwiązanie stosunku pracy i zmiana statusu pracowniczego na

status rencisty spowodowały, że powód mógł domagać się od pozwanej wypłaty

odprawy rentowej.

Okoliczność podjęcia przez A. K. nowego zatrudnienia od 1 lutego 2011 r.

Sąd Okręgowy uznał za niepowodującą utraty nabytego po myśli art. 921

k.p. prawa

do odprawy. Powód posiadał status rencisty, a jego zmiana nie pozbawiła go prawa

dochodzenia od pracodawcy, u którego zakończył stosunek pracy w związku z

przejściem na rentę, odprawy z tego tytułu. Uznając z powyższych względów

apelację powoda za uzasadnioną Sąd Okręgowy wydał reformatoryjne orzeczenie

zasądzając od pozwanej całą żądaną przez powoda kwotę.

W wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego skardze kasacyjnej strona

pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 921

4

k.p., polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że pomiędzy przejściem na rentę a

ustaniem stosunku pracy powoda zachodzi związek przyczynowy, czasowy i

funkcjonalny w sytuacji, gdy powód nabył prawo do renty w 1993 r., a stosunek

pracy z pozwaną rozwiązał w roku 2010. W roku 2010 powód dysponował

orzeczeniem lekarskim wskazującym na brak przeciwwskazań zdrowotnych do

wykonywania pracy, zatem rozwiązanie stosunku pracy łączącego powoda z

pozwaną ani nie zbiegło się w czasie z nabyciem prawa do renty, ani też przyczyną

rozwiązania stosunku pracy nie było nabycie prawa do renty, ani rozwiązanie to nie

nastąpiło z tej przyczyny, że powodowi przysługiwało prawo do świadczenia.

Skarżąca w ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego

zarzuciła naruszenie również art. 101 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez jego niezastosowanie i w konsekwencji

przyjęcie, że powodowi przysługuje prawo do renty, gdy tymczasem nie spełnia on

warunków, od których uzależnione jest prawo do renty z tytułu niezdolności do

pracy (którą stała się każda renta inwalidzka), co przejawia się szeregiem

zaświadczeń lekarskich o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania

pracy a także kontynuowaniem przez powoda zatrudnienia.

Opierając skargę na takich podstawach, pozwana wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji

powoda od wyroku Sądu Rejonowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Pozwana wniosła też o rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie

instancje.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej strona

pozwana powołała potrzebę wykładni przepisu art. 921

k.p. budzącego poważne

wątpliwości interpretacyjne w sytuacji uzyskania przez pracownika prawa do stałej

renty wskutek stwierdzenia u niego inwalidztwa na wiele lat przed rozwiązaniem

stosunku pracy (w rozpatrywanej sprawie 17 lat), a w zasadzie przed „chwilowym

zaprzestaniem wykonywania pracy w związku z chęcią skorzystania z odprawy

rentowej”. Skarżąca wskazała na brak orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczącego

sytuacji, w której pracownik nabył prawo do renty w okresie, gdy nie był zatrudniony

u żadnego pracodawcy i gdy miało to miejsce na wiele lat przed rozwiązaniem

5

stosunku pracy u pracodawcy, od którego domaga się zapłaty odprawy rentowej.

W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej podniesiono, że powód

zainicjował procedurę odwołania go ze stanowiska tylko z tej przyczyny, że dążył

do uzyskania wysokiej odprawy rentowej, „natomiast nie chciał przejść na rentę, o

czym świadczy fakt kontynuowania przez niego zatrudnienia”.

W ocenie skarżącej, w sytuacji, jaka w sprawie zaistniała, nie tylko nie

zachodzi związek pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę, ale „w

ogóle” nie doszło do przejścia powoda na rentę. Pozwana wskazała, że w wyroku z

4 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II PK 149/10) Sąd Najwyższy związek między

rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury lub renty identyfikuje

jako „związek o charakterze czasowym (rozwiązanie stosunku pracy zbiega się w

czasie z nabyciem prawa do świadczenia niezależnie od przyczyny rozwiązania

stosunku pracy), przyczynowym (rozwiązanie stosunku pracy następuje dlatego, że

pracownikowi przysługuje prawo do świadczenia) bądź czasowo - przyczynowym

(przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do emerytury lub renty i

rozwiązanie następuje w chwili przyznania świadczenia).” W sprawie żaden ze

wskazanych związków nie występuje. Nabycie przez powoda prawa do świadczenia

rentowego, decydującego o tym, że może on przejść na rentę, nastąpiło na wiele lat

przed nawiązaniem stosunku pracy ze stroną pozwaną. Nie można przy tym,

według pozwanej, pominąć „czasowości świadczeń rentowych”. Prawo do renty

może w każdej chwili ustać z momentem odpadnięcia chociaż jednej z przesłanek

decydujących o jego przyznaniu. I taka sytuacja zaistniała w sprawie. W dacie

rozwiązania stosunku pracy łączącego strony, co nastąpiło po 17 latach od

przyznania powodowi pierwszej grupy inwalidzkiej, był on zdolny do pracy, o czym

świadczą zaświadczenia lekarskie. Nie ulega więc wątpliwości, iż powód przestał

spełniać wymogi konieczne dla nabycia prawa do renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy, a w konsekwencji „nie mógł na tę rentę przejść”.

Strona pozwana podniosła również, że zachowanie powoda polegające na

niepoinformowaniu jej o jego całkowitej niezdolności do pracy nie tylko w momencie

nawiązania stosunku pracy, ale i w czasie jego trwania, jako nielojalne wobec

pracodawcy i stanowiące naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych,

stwarza możliwość uznania żądania wypłaty wysokiej odprawy rentowej za

6

nadużycie prawa, zwłaszcza w kontekście tego, że wypłata nastąpiłaby ze środków

publicznych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie i

zasądzenie od strony pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i podlega oddaleniu,

ponieważ zaskarżone orzeczenie mimo pewnej niekonsekwencji w zakresie

wyjaśnienia w pisemnym uzasadnieniu jego podstawy prawnej, odpowiada prawu.

W związku z brakiem konsekwencji Sądu odwoławczego przypomnieć

należy, że status prawny pracowników samorządowych reguluje pragmatyka

służbowa – ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych

(Dz. U. Nr 223, poz. 1458, ze zm., dalej jako ustawa o pracownikach

samorządowych), która weszła w życie 1 stycznia 2009 r. zastępując ustawę z dnia

22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.

1593, ze zm.). Kodeks pracy znajduje do tych pracowników zastosowanie jedynie w

sprawach nienormowanych w pragmatyce (art. 5 k.p.) lub w sprawach, do których

pragmatyka ta odsyła wprost.

Uprawnienia pracowników samorządowych do odprawy emerytalno –

rentowej wynikają z art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, zgodnie

z którym jednorazowa odprawa przysługuje w związku z przejściem na emeryturę

lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Przepis ten wraz z ust. 4 i 5 art. 38 są

przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 5 k.p. Do pracowników samorządowych

nie ma zatem zastosowania art. 921

k.p. w takim zakresie, w jakim ich prawo do

odprawy emerytalno – rentowej normuje art. 38 ust. 3, 4, 5 ustawy o pracownikach

samorządowych. Zważywszy jednak na to, że unormowanie wynikające z ust. 3 art.

38, w myśl którego jednorazowa odprawa przysługuje w związku z przejściem na

emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, jest tożsame z regulacją

zamieszczoną w Kodeksie pracy, przy rozwiązywaniu problemów interpretacyjnych,

powstających na tle tego unormowania szczególnego, uzasadnione jest

uwzględnienie wypowiedzi judykatury na temat art. 921

k.p.

7

W istocie jednak zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego powinien

dotyczyć art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, który obok art. 921

k.p. został powołany przez Sąd Okręgowy w podstawie prawnej zaskarżonego

rozstrzygnięcia, skoro zarzut ten polega na nieprawidłowym przyjęciu, że pomiędzy

przejściem na rentę a ustaniem stosunku pracy łączącego powoda jako pracownika

samorządowego ze stroną pozwaną, zachodzi związek przyczynowy, czasowy i

funkcjonalny, a w uzasadnieniu skargi kwestionowane jest nawet co do zasady

przejście powoda na rentę, gdyż postawiona jest teza „o braku przejścia na rentę w

ogóle”, wywodzona z ustania jednego z warunków nabycia prawa do świadczenia

rentowego. Skarżąca swoje twierdzenia formułuje poprzez odniesienie zawartych w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II PK 149/10 (LEX nr

794983) wskazań co do rodzaju dopuszczalnego związku między rozwiązaniem

stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury lub renty do okoliczności sprawy i

podnosi, że „nabycie prawa do świadczeń rentowych, decydujących o tym, że

powód może przejść na rentę, nastąpiło na wiele lat przed nawiązaniem stosunku

pracy z pozwaną”, a w roku rozwiązania stosunku pracy powód dysponował

orzeczeniem lekarskim o braku przeciwskazań zdrowotnych do pracy. Zważyć

należy, że odwołując się do powołanego judykatu pozwana pominęła, że

rozważania w nim zawarte zostały poczynione na tle odmiennego stanu

faktycznego, w którym do nabycia prawa do emerytury doszło poczynając od 8

maja 2008 r., gdy stosunek pracy uległ rozwiązaniu 30 czerwca 2007 r. i dlatego

Sąd Najwyższy rozważania koncentrował na związku między rozwiązaniem

stosunku pracy a nabyciem prawa do świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny zdecydowanie różni się od tego,

na tle którego czynione były przez Sąd Najwyższy rozważania. Z ustaleń

poczynionych przez Sąd I instancji i uznanych przez ten Sąd za bezsporne, a

zaakceptowanych przez Sąd odwoławczy, wynika, że powód został zaliczony do I

grupy inwalidów orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i

Zatrudnienia w K. z dnia 12 sierpnia 1993 r., jak i że „od tego czasu korzystał z

przyznanego świadczenia rentowego zawieszając je w momencie podejmowania

zatrudnienia” (w pisemnej informacji z dnia 22 lutego 2012 r., z której dowód

przeprowadził Sąd I instancji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, że od 1

8

kwietnia 1993 r. powód jest uprawniony do renty inwalidzkiej I grupy, która stała się

rentą stałą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, z dołączonych przez Sąd

Okręgowy akt rentowych powoda wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział decyzją z dnia 30 sierpnia 1993 r. przyznał powodowi rentę inwalidzką I

grupy poczynając od dnia 1 kwietnia 1993 r., od 1 lutego 1997 r. prawo do renty

inwalidzkiej w związku z osiąganiem dochodu w kwocie wyższej niż 120 %

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ostatnio ogłoszonego przez Prezesa

Głównego Urzędu Statystycznego zostało zawieszone decyzją z dnia 3 stycznia

1997 r.; decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2010 r.

wznowiono wypłatę renty od 1 sierpnia 2010 r.). Wiążące Sąd Najwyższy (art. 39813

§ 2 k.p.c.) jest także ustalenie, że powód od 1993 r. nie otrzymał odprawy rentowej

oraz, że od 1 lutego 2011 r. podjął zatrudnienie na stanowisku zastępcy wójta w

Urzędzie Gminy w Ł.

Podejmując zatem zatrudnienie u strony pozwanej powód, posiadający

status rencisty z racji ustalonego prawa do stałej renty z tytułu całkowitej

niezdolności, które było zawieszone, uzyskał również status pracownika

samorządowego, którego utrata nastąpiła w związku z ustaniem stosunku pracy z

powołania na stanowisku skarbnika gminy z dniem 31 lipca 2010 r.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że zamiana statusu pracownika

lub pracownika – emeryta (rencisty) na status wyłącznie emeryta (rencisty) jest

przejściem na emeryturę lub rentę w rozumieniu art. 921

§ 1 k.p, jak i art. 38 ust. 3

ustawy o pracownikach samorządowych. Następuje ono zawsze i tylko przez

ustanie stosunku pracy. Dopóki bowiem trwa stosunek pracy osoba pobierająca

emeryturę (rentę) nie przestaje być pracownikiem. Ani nabycie przez pracownika

prawa do emerytury (renty), ani przyznanie świadczenia, ani nawet jego wypłata nie

stanowią zdarzeń powodujących ustanie zatrudnienia. Pracownik pobierający

emeryturę (rentę) w czasie nieprzerwanie trwającego stosunku pracy przechodzi

więc na emeryturę (rentę) dopiero po ustaniu tego zatrudnienia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 czerwca 2011 r., I PK 269/10, LEX nr 1001282, wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 października 2007 r., III PK 40/07, LEX nr 338805, wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2002 r., I PKN 346/01, Prawo Pracy 2003 r. z.

1, s 35). Zmiana statusu prawnego pracownika, również pracownika posiadającego

9

równocześnie niejako podwójny status (pracownika i rencisty lub emeryta), wyraża

się w tym, że traci on ten status i staje się emerytem lub rencistą, a przy tym jest to

następstwem ustania jego stosunku pracy pozostającego w związku z przejściem

na rentę lub emeryturę. W tym znaczeniu kilkukrotne przejście pracownika na

emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy u różnych pracodawców nie jest

wykluczone. Okoliczność nabycia uprawnień do świadczenia rentowego,

stwierdzonych ostateczną decyzją organu rentowego, przed nawiązaniem stosunku

pracy, nawet w znacznej odległości pomiędzy tymi zdarzeniami (z konsekwencją

większej jeszcze odległości czasowej w stosunku do rozwiązania stosunku pracy),

pozostaje bez znaczenia dla tak rozumianego, jak przedstawiono powyżej,

przejścia na rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nie ma więc racji strona pozwana

utrzymując, że nie istnieje związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem

powoda na rentę z tytułu niezdolności do pracy, który stanowi przesłankę nabycia

prawa do jednorazowej odprawy przez pracownika samorządowego. Skoro powód

utracił status pracownika samorządowego z dniem 31 lipca 2010 r. i od 1 sierpnia

2010 r. posiadał jedynie status rencisty, któremu od tej daty wznowiono wypłatę

świadczenia, to pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem przez powoda na

rentę z tytułu niezdolności do pracy istniał bezpośredni związek czasowy, który był

wystarczający do nabycia przez niego odprawy rentowej, niezależnie od przyczyn,

jakie doprowadziły do ustania stosunku pracy, przy czym Sądy ustaliły, że powód w

piśmie do Wójta z dnia 22 kwietnia 2010 r. poinformował, że zamierza przejść na

rentę inwalidzką po upływie okresu wypowiedzenia. Twierdzenia strony pozwanej,

że przyjęcie istnienia tego związku wyklucza nabycie w 1993 r. prawa do renty –

wówczas – inwalidzkiej w sytuacji rozwiązania stosunku pracy w roku 2010, nie

znajdują uzasadnienia, skoro przejście na rentę z tytułu niezdolności do pracy

polegało na uzyskaniu wyłącznie statusu rencisty i utracie statusu pracownika przez

powoda, dla którego nabycie prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego

zostało uprzednio stwierdzone decyzją organu rentowego. Przypisywanie w

skardze kasacyjnej powodowi, że inicjując procedurę odwołania go ze stanowiska

skarbnika gminy zmierzał do uzyskania odprawy rentowej a nie do przejścia na

rentę z tytułu niezdolności do pracy, na tej podstawie, że, jak utrzymuje pozwana,

kontynuuje on zatrudnienie, jest oparte wyłącznie na tym, że po upływie sześciu

10

miesięcy powód podjął kolejne zatrudnienie w ramach stosunku pracy w Urzędzie

Gminy w Ł. Strona pozwana użytemu przez siebie potocznemu zwrotowi

kontynuowanie zatrudnienia przydaje taki sens, dla którego bez znaczenia jest

zaistnienie przerw/y w ramach kontynuowania jako pewnej ciągłości. W tym sensie

możliwe jest np. kontynuowanie studiów po zaistnieniu przerwy. Jednakże z

samego faktu ponownego podjęcia działania po przerwie nie wynika jeszcze, że

taka intencja (kontynuowania) była udziałem strony, która daną aktywność

kontynuuje. Do powoływanej okoliczności podjęcia przez powoda zatrudnienia od 1

lutego 2011 r. odniósł się Sąd Okręgowy. Należy zgodzić z tym Sądem, że nie

niweczy ona nabycia prawa do dochodzonej odprawy. Przesłanki, od których zależy

powstanie do niej prawa zostały spełnione z dniem ustania stosunku pracy, w

szczególności doszło do przejścia powoda na rentę z tytułu niezdolności do pracy,

a następnie „do korzystania z tego świadczenia” (przyjęte ustalenie) przez okres

sześciu miesięcy (od 1 sierpnia 2010 r. do 31 stycznia 2011 r.). Ponowne

przekształcenie statusu rencisty w status pracownika-rencisty na skutek nawiązania

nowego stosunku pracy nie zmienia oceny zaszłych zdarzeń, skoro wstecznie nie

powoduje upadku warunków nabycia prawa do odprawy.

W ocenie Sądu Najwyższego, w związku z wywodami skargi należy

podnieść, że Sąd Najwyższy już w wyroku z dnia 9 stycznia 2001 r., I PKN 172/00

(OSNP 2002/16/380) wypowiadając się w przedmiocie prawa do odprawy

emerytalnej pracownika samorządowego, który podjął zatrudnienie na stanowisku

wójta będąc uprawnionym do emerytury nauczycielskiej, które to świadczenie

uprzednio pobierał pracując jako nauczyciel w szkole przed zatrudnieniem w

urzędzie gminy, kiedy to emerytura nie była mu już wypłacana, przyjął (na gruncie

poprzedniej ustawy o pracownikach samorządowych), że: „Pracownik

przechodzący kilkakrotnie na emeryturę u różnych pracodawców ma prawo wyboru

pracodawcy zobowiązanego do wypłaty odprawy emerytalnej.” „(…) Prawo do tej

odprawy nie jest związane z okresem pracy u określonego pracodawcy (choć może

to mieć znaczenie dla wysokości odprawy), a tylko z przejściem pracownika u niego

na emeryturę.”

Podsumowując tę część rozważań Sąd Najwyższy zważył, że pojęcie

przejścia na rentę z tytułu niezdolności do pracy, jakim posługuje się przepis art. 38

11

ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, nie może być rozumiane inaczej niż

zamiana statusu pracownika lub pracownika-rencisty na status wyłącznie rencisty,

nawet jeśli do nabycia prawa do świadczenia rentowego, stwierdzonego decyzją

organu rentowego, dochodzi przed podjęciem zatrudnienia u pracodawcy, do

którego uprawniony kieruje roszczenie o odprawę rentową i bez względu na fakt

pobierania tego świadczenia, przy czym oczywiście przesłankę nabycia prawa do

odprawy stanowi związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę z

tytułu niezdolności do pracy. Dodać jeszcze należy, że pozbawienie prawa do

odprawy rentowej, jako należącej do uprawnień płacowych pracownika, może

nastąpić jedynie w przypadku zajścia określonej normatywnie przeszkody, jaką

niewątpliwie stanowi wcześniejsze skorzystanie z uprawnienia do tej odprawy.

Przesłanki odmowy jej przyznania nie może stanowić niepoinformowanie

pracodawcy przez podejmującego zatrudnienie pracownika o ustaleniu przez organ

rentowy prawa do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ

nie jest to warunkiem powstania uprawnienia do odprawy, niezależnie od oceny

takiego zachowania pracownika w kontekście wypełnienia obowiązków

pracowniczych. W podstawach skargi kasacyjnej nie zarzucono jednak naruszenia

innych poza art. 921

k.p. i art. 101 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, przepisów prawa.

Zdaniem Sądu Najwyższego nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia

art. 101 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm., dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS) poprzez jego

niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że powodowi przysługuje prawo do

renty, gdy tymczasem nie spełnia on warunków, od których ustawodawca uzależnia

prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, co przejawia się szeregiem

zaświadczeń lekarskich o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania

pracy a także kontynuowaniem zatrudnienia.

Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń określonych w ustawie o

emeryturach i rentach z FUS, w tym do renty z tytułu niezdolności do pracy, ustaje,

gdy ustaje którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa.

Według twierdzeń pozwanej konsekwencją ustania prawa do renty w następstwie

12

ustania niezdolności powoda do pracy, czego dowodzą zaświadczenia lekarskie o

zdolności do wykonywania pracy na stanowisku skarbnika i świadczenie tej pracy,

jest niemożność spełnienia przesłanki warunkującej uprawnienie do odprawy

rentowej w postaci przejścia na rentę. U podstaw postawienia zarzutu

niezastosowania powołanego przepisu przez Sąd Okręgowy – Sąd Pracy musi

leżeć przeświadczenie skarżącej, że Sąd ten w sporze o pracownicze świadczenie

majątkowe władny jest ocenić, czy warunki, od których zależy nabycie i zachowanie

przez powoda prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, istnieją czy ustały,

czyli ustaleniu podlega posiadanie przez powoda statusu rencisty jako okoliczność

ważąca dla prawa do odprawy.

W związku z tym wskazać należy, że w art. 4 pkt 11 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS zdefiniowano pojęcie rencisty jako osoby mającej ustalone prawo do

renty z tytułu niezdolności do pracy lub do renty rodzinnej. Ustalanie uprawnień do

świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a więc i do renty z tytułu niezdolności do

pracy z ubezpieczenia rentowego, należy do zadań Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, w ramach realizacji przez ten Zakład przepisów o ubezpieczeniach

społecznych, stosownie do art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr

205, poz. 1585, ze zm., dalej jako ustawa systemowa). W zakresie indywidualnych

spraw dotyczących ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Zakład zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej wydaje decyzje. Decyzje w

tym przedmiocie mają charakter deklaratoryjny, bowiem stosownie do art. 100 ust.

1 ustawy o emeryturach i rentach prawo do świadczeń z ubezpieczenia rentowego

powstaje z mocy ustawy, natomiast organ rentowy ustala, czy zostały spełnione

ustawowe przesłanki dla nabycia świadczenia. Decyzje te, jeśli są ostateczne,

wyrażają jednak określony stan prawny i z tego względu, zgodnie z zasadą

domniemania prawidłowości aktów administracyjnych, wywołują skutki prawne i

wiążą inne organy państwowe, w tym sądy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

16 października 2008 r., III UK 47/08, OSNP 2010/5-6/80, wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., I UK 376/07, OSNP 2009/21-22/295, w

którym Sąd Najwyższy, z powołaniem się na judykaturę, wyraził pogląd, że sąd w

postępowaniu cywilnym obowiązany jest uwzględniać stan prawny wynikający z

13

osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej i nie jest uprawniony do jej

kwestionowania, w szczególności pod względem merytorycznej zasadności oraz

jest nią związany także wówczas, gdy w ocenie sądu decyzja ta jest wadliwa, chyba

że została ona wydana przez organ niepowołany lub w zakresie przedmiotu

orzeczenia bez jakiejkolwiek podstawy w obowiązującym prawie materialnym,

względnie z oczywistym naruszeniem reguł postępowania administracyjnego; w

tych przypadkach sąd nie jest związany decyzją administracyjną, ponieważ - jako

bezwzględnie nieważna - jest ona nieistniejąca prawnie i - pomimo jej formalnego

nieuchylenia - nie wywołuje skutków prawnych).

W rozpoznawanej sprawie, decyzja o przyznaniu powodowi prawa do renty

wówczas jeszcze inwalidzkiej w związku z zaliczeniem go do I grupy inwalidów

zapadła 30 sierpnia 1993 r. i stała się ostateczna, nie istnieją bowiem podstawy do

odmiennego twierdzenia. W związku ze zmianą przepisów renta ta z mocy prawa

od dnia 1 września 1997 r. stała się rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy

(art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o

zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym – Dz. U. Nr 100, poz.

461), a w związku z uznaniem, że inwalidztwo ma charakter trwały, renta jest rentą

stałą.

Stan prawny w zakresie przysługiwania powodowi renty stałej z tytułu

całkowitej niezdolności do pracy, wynikający z ostatecznej decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, jest w świetle powyższych rozważań wiążący – nie

powołano żadnej okoliczności przemawiającej za bezwzględną nieważnością

decyzji. Sąd Okręgowy uznał związanie decyzją Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, co wyraził nie wprost, ale poprzez przyjęcie, że powód posiada status

rencisty.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy, wbrew odmiennym twierdzeniom

strony pozwanej, nie więc był uprawniony do zastosowania art. 101 pkt 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. Jednakże konsekwencją wyrażonej w powyższym

przepisie zasady ustania prawa do świadczeń w razie ustania jego warunków jest

dopuszczalność badania, czy nadal zachodzą niezbędne warunki prawa. Prawo do

świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy, stosownie do art. 107 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego,

14

przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności

do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. Weryfikacja rent z tytułu

niezdolności do pracy należy do zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jest

realizowana w trybie przewidzianym przepisami z zakresu ubezpieczeń

społecznych.

W sprawie, nie został podniesiony zarzut braku legitymacji procesowej

biernej, mimo iż z art. 2 pkt 3 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach

samorządowych wynika, że pracodawcą powoda był Urząd Gminy.

Z powołanych względów zarzuty skarżącej zmierzające do wykazania, że nie

tylko nie zachodzi związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem powoda

na rentę z tytułu niezdolności do pracy, ale że nie doszło do przejścia na tę rentę,

nie mogły doprowadzić do uwzględnienia skargi.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814

k.p.c. i art.

39821

w związku z art. 108 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.