I CSK 753/12

Sygn. akt I CSK 753/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Józef Frąckowiak

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa T. K.

przeciwko O. – K. i Wspólnicy Spółce Komandytowo-Akcyjnej

z siedzibą w W.

o stwierdzenie nieważności uchwał,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 października 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. […],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na rzecz

powoda kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód T. K. wniósł przeciwko O. – K. i Wspólnicy Spółce Komandytowo -

Akcyjnej w W. pozew o stwierdzenie nieważności dwóch uchwał walnego

zgromadzenia tej spółki podjętych 11 kwietnia 2011 r., w tym uchwały nr 4, która

dotyczyła podziału zysku spółki za rok 2010. Sąd Okręgowy w W. wyrokiem

zaocznym z dnia 20 lipca 2011 r. oddalił powództwo w całości. Ustalił, że powód do

końca 2010 r. był komplementariuszem pozwanej. W dniu 11 kwietnia 2011 r.

odbyło się nadzwyczajne walne zgromadzenie spółki, w którym powód uczestniczył

jako były komplementariusz. W czasie zgromadzenia podjęto m.in. uchwałę nr 4 w

przedmiocie podziału zysku spółki za rok 2010, w której nie uwzględniono powoda.

Po jej podjęciu powód oświadczył, że głosował przeciwko uchwale i zażądał

zaprotokołowania swojego sprzeciwu. W pozwie zarzucił, że pozbawienie go prawa

do udziału w zysku narusza art. 126 § 1 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 65 § 5 k.s.h. Sąd

Okręgowy uznał jednak, że podjęcie uchwały nie wpływa na sytuację prawną

powoda, gdyż sposób podziału zysku wynika wprost ze statutu, co dopuszcza art.

147 § 1 k.s.h., zaś art. 65 § 5 k.s.h. kreuje roszczenie występującego wspólnika

przeciwko spółce o zapłatę. Mimo więc, że art. 146 k.s.h. wymaga corocznego

podejmowania uchwały o podziale zysku lub pokryciu strat w spółce, to uchwała

sprzeczna z proporcją określoną w statucie nie pozbawia powoda roszczenia o

wypłatę udziału określonego statutowo, należnego za czas, w którym był

wspólnikiem. Stwierdzenie nieważności uchwały nr 4 nie doprowadziłoby do

potwierdzenia istnienia wierzytelności pieniężnej ani do uzyskania przez powoda

tytułu egzekucyjnego. Nie jest też warunkiem dochodzenia roszczeń pieniężnych

od spółki.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację powoda, który domagał się zmiany

zaskarżonego wyroku w części odnoszącej się do uchwały nr 4 i stwierdzenia jej

nieważności. Sąd zwrócił uwagę, że możliwość wytoczenia powództwa

przewidzianego w art. 425 k.s.h. warunkowana jest jedynie sprzecznością uchwały

z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, nie wymaga natomiast istnienia

po stronie powoda interesu prawnego do wystąpienia z powództwem.

Sąd odwoławczy wskazał, że art. 126 k.s.h. nakazuje w sprawach

nieuregulowanych w dziale dotyczącym spółki komandytowo-akcyjnej stosować

3

odpowiednio: przepisy dotyczące spółki jawnej - w zakresie stosunku prawnego

komplementariuszy, zarówno między sobą, wobec wszystkich akcjonariuszy, jak

i wobec osób trzecich, a także do wkładów tych wspólników do spółki,

z wyłączeniem wkładów na kapitał zakładowy, zaś w pozostałych sprawach stosuje

się przepisy odnoszące się do spółki akcyjnej, w szczególności dotyczące kapitału

zakładowego, wkładów akcjonariuszy, akcji, rady nadzorczej i walnego

zgromadzenia. Zdaniem Sądu, art. 147 k.s.h. stanowiący, że komplementariusz

oraz akcjonariusz uczestniczą w zysku spółki proporcjonalnie do ich wkładów

wniesionych do spółki, chyba że statut stanowi inaczej, nie dotyczy zasady wypłaty

zysku lecz sposobu jego podziału, natomiast prawo byłego komplementariusza do

udziału w zysku wynika z postanowień bezwzględnie obowiązującego art. 65 § 5

k.s.h., zgodnie z którym wspólnik występujący albo spadkobierca wspólnika

uczestniczą w zysku i stracie ze spraw jeszcze niezakończonych. Uchwała

sprzeczna z tym przepisem jest uchwałą nieważną. Sąd Apelacyjny uznał, że

pozwana nie wykazała, iżby w 2010 r. nie było przynoszących zysk spraw

niezakończonych.

Pozwana Spółka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną

opartą na obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. Naruszenie prawa

materialnego upatrywała w błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu art. 65

§ 5 k.s.h. oraz w błędnej wykładni art. 6 k.c. Jako przepisy postępowania, których

naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarżąca wskazała art. 328

§ 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. We wnioskach domagała się uchylenia zaskarżonego

wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, ewentualnie uchylenia tego wyroku i orzeczenia przez Sąd

Najwyższy co do istoty sprawy, a także zasądzenia od powoda na rzecz pozwanej

kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na rozprawie powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej pozwanej

i przyznanie mu od pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest uzasadniony zarzut uchybień procesowych odnoszący się do

prawidłowości uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego. Mimo swej lakoniczności

motywy rozstrzygnięcia są zrozumiałe. Sąd Apelacyjny uznał, że uchwała

4

pomijająca powoda przy podziale zysku nie naruszyła art. 147 k.s.h., ponieważ ten

przepis nie przyznaje komplementariuszowi prawa do udziału w zysku, określonego

przez Sąd jako „sama zasada wypłaty zysku” lecz tylko wyznacza zasady podziału

tego zysku. W związku z tym Sąd Apelacyjny poszukiwał przepisu rozstrzygającego

o zasadzie wypłaty zysku i taką rolę przypisał art. 65 § 5 k.s.h.

Zgodzić się natomiast należy ze skarżącym, że wskazany przez Sąd

Apelacyjny przepis nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, ponieważ

przedmiotem zaskarżonej uchwały nie był podział zysków ze spraw

niezakończonych w rozumieniu art. 65 § 5 k.s.h. Sprawami niezakończonymi,

o jakich mowa w tym przepisie, są sprawy, które spółka zaczęła prowadzić

w okresie, kiedy komplementariusz był jej wspólnikiem i nie zakończyła ich w tym

czasie, lecz kontynuowała po jego ustąpieniu. Ideą przepisu jest zapewnienie

ustępującemu wspólnikowi udziału w zysku, który jest plonem interesów, do

zapoczątkowania których także on się przyczynił, a z których prowadzenia spółka

czerpie zyski przez dłuższy czas, a niekiedy nawet dopiero po upływie pewnego

czasu i bez wprowadzenia tego przepisu wspólnik po wystąpieniu ze spółki nie

miałby do nich żadnych uprawnień. W doktrynie wskazuje się na podobieństwo

przyjętej konstrukcji z klauzulą earn out. Przedmiotem zaskarżonej uchwały był

podział zysku wypracowanego przez pozwaną w roku 2010. Powód do końca tego

roku pozostawał komplementariuszem, ustąpił dopiero z dniem 31 grudnia.

Uchwała dzieliła więc zysk osiągnięty w czasie, kiedy powód był wspólnikiem.

Przepis przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia nie został więc prawidłowo wyłożony,

ani też właściwie zastosowany. Nie oznacza to jednak, że zaskarżone orzeczenie

nie odpowiada prawu. W świetle ustaleń dokonanych przez Sądy, powód z mocy

art. 147 § 1 w zw. z § 18 statutu był uprawniony do otrzymania 4,5% dzielonego

zysku. Statut w tym brzmieniu obowiązywał do czasu wprowadzenia w nim zmian

w styczniu 2011 r. Słusznie więc obydwa Sądy oceniły, że powodowi przysługuje

roszczenie o wypłatę zysku. Obowiązek uwzględnienia w uchwale prawa powoda

nie wynikał jednak z treści art. 65 § 5 k.s.h., który mógł jedynie stanowić

pomocniczy argument w drodze wnioskowania a fortiori, lecz z treści art. 147 § 1

k.s.h. potwierdzającego prawo komplementariusza i akcjonariusza spółki

komandytowo-akcyjnej do udziału w zysku. Jakkolwiek przepis ten ma charakter

5

dyspozytywny i umożliwia odmienne określenie zakresu uprawnień do zysku

w statucie spółki, z czego pozwana skorzystała, oznaczając w statucie proporcje

podziału zysku pomiędzy akcjonariuszy i każdego z komplementariuszy, to jednak

dyspozytywność odnosi się jedynie do struktury podziału zysku, nie uprawnia

natomiast do całkowitego wyłączenia wspólnika od udziału w dzielonym zysku.

Prawo do udziału w zysku uznawane jest – według dominujących poglądów – za

podstawowe uprawnienie majątkowe, stanowiące o istocie statusu wspólnika.

Pozbawienie wspólnika spółki jawnej lub komplementariusza w spółce

komandytowo-akcyjnej prawa do zysku, zwłaszcza gdy nie jest on wyłączony

z uczestniczenia w stratach spółki, jest traktowane jako postanowienie nieważne,

wykraczające poza granice swobody umów przewidzianej w art. 3531

k.c. w zw.

z art. 2 k.s.h. Także więc uchwała pozbawiająca komplementariusza prawa do

podlegającego podziałowi zysku, należnego mu na podstawie art. 147 § 1 k.s.h.

podlega unieważnieniu na podstawie art. 425 § 1 k.s.h. jako sprzeczna

z wynikającym z art. 147 § 1 k.s.h. bezwzględnym prawem do udziału w zysku.

Z uwagi na to, że w sprawie nie miał zastosowania art. 65 § 5 k.s.h.

nie zachodzi potrzeba rozważania zarzutu naruszenia art. 6 k.c. Zarzut ten dotyczył

ciężaru dowodu, że w rozliczanym okresie wystąpił zysk ze spraw niezakończonych

w rozumieniu tego przepisu, tymczasem przedmiotem zaskarżonej uchwały nie był

podział tego rodzaju zysku.

Z tego względu, korzystając z uprawnienia przewidzianego w art. 39814

k.p.c.,

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 39821

w zw. z art. 391 § 1, art. 98 k.p.c. oraz § 2 ust. 1 i 2, § 10 pkt 21 i § 12 ust. 4 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (tekst. jedn. Dz.U. z 2013 r., Nr 490).

db