V KK 86/13

Sygn. akt V KK 86/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Piotr Hofmański (przewodniczący)

SSN Andrzej Stępka

SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie M. D.

skazanego z art. 223 kk w zw. z art. 57a § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 16 października 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 31 października 2012 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 14 czerwca 2012 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania;

2. zarządza zwrot opłaty od kasacji na rzecz M. D.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 14 czerwca 2012 r. oskarżony M. D.

uznany został za winnego popełnienia przestępstwa z art. 223 k.k. w zw. z art. 57a

§ 1 k.k. i za to wymierzono mu karę 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności. Na

podstawie art. 41b § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonego środek karny, a w

oparciu o art. 57a § 2 k.k. orzeczono nawiązkę.

Wyrok ten zaskarżył w całości obrońca oskarżonego i zarzucił obrazę

przepisów prawa procesowego, a ponadto w apelacji złożył wniosek o

przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność oceny wiarygodności

zeznań świadka K. M. oraz dowodu z wywiadu w KMP w K. na okoliczność

interwencji jaka miała miejsce w grudniu 2011 r. na terenie pubu „F.” w K.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonego M. D. utrzymał

w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca zaskarżając go w całości i zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ

na treść wyroku, tj. art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., poprzez

niesłuszne oddalenie wniosku dowodowego skazanego, brak należytego

uzasadnienia stanowiska w tym zakresie, co w stopniu poważnym ograniczyło

prawo do obrony M. D.;

2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ

na treść wyroku, tj. art. 167 k.p.k. w zw. art. 172 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. w

zw. z art. 440 k.p.k. poprzez brak przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy

zawnioskowanymi świadkami a K. M., co stanowiło zasadniczą okoliczność

powołaną na korzyść skazanego, albowiem prowadziło do weryfikacji

wiarygodności jego twierdzeń (podważenia tez wynikających z aktu

oskarżenia), w konsekwencji skutkujące rażącą niesprawiedliwością

orzeczenia;

3. rażącą obrazę przepisów postępowania, tj. art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k.

w zw. z art. 5 § 2 k.p.k., polegającą na oparciu orzeczenia w przedmiotowej

sprawie tylko na części materiału dowodowego, która zdaniem Sądu

potwierdziła oskarżenie, z pominięciem dowodów, które je podważały, co

stanowiło skutek przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów, podjęcie

3

tej oceny w sposób dowolny, sprzeczny z zasadami wiedzy i doświadczenia

życiowego w sposób uniemożliwiający ustalenie prawdy obiektywnej i

sformułowania w ramach tej oceny niesłusznych merytorycznie wniosków, iż

M. D. dokonał zarzucanego mu czynu, podczas gdy prawidłowa ocena

materiału dowodowego w sprawie nie pozwala na przyjęcie jego sprawstwa.

W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w K. i

utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. i przekazanie sprawy

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna co do zarzutu z punktu 1, albowiem doszło do

rażącego naruszenia przez Sąd odwoławczy wskazanych w niej przepisów, co

mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku. Natomiast błędnie zostały postawione

pozostałe zarzuty kasacyjne. Dotyczy to nieprzeprowadzenia konfrontacji pomiędzy

zawnioskowanymi świadkami a świadkiem K. M., gdyż taki zarzut byłby aktualny,

gdyby Sąd odwoławczy dopuścił dowód z zeznań tych świadków. W wypadku

oddalenia w tym zakresie wniosku dowodowego konfrontacja była

bezprzedmiotowa. Natomiast zarzut z punktu 3 nie ma charakteru kasacyjnego,

albowiem wskazane w nim przepisy procesowe nie były stosowane przez Sąd

odwoławczy. Zasadność zarzutu z punktu 1 oznacza konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego

rozpoznania, a nie jak wskazano we wniosku kasacyjnym Sądowi pierwszej

instancji.

Przechodząc do wyjaśnienia, dlaczego Sąd Najwyższy uznał zarzut z punktu

1 kasacji za zasadny, zacząć należy od stwierdzenia, że Sąd odwoławczy oddalił

wniosek dowodowy obrońcy nie odnosząc się w ogóle do jego tezy. Otóż w apelacji

obrońca wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanych świadków na

okoliczność zachowania świadka K. M. w pubie „F.” w celu oceny wiarygodności

zeznań tego świadka, na podstawie których Sąd pierwszej instancji poczynił

ustalenia faktyczne co do sprawstwa oskarżonego. W tym zakresie wniosek

dowodowy zmierzał więc do oceny głównego dowodu w sprawie (art. 169 § 2 k.p.k.).

Tymczasem w postanowieniu z dnia 31 października 2012 r. Sąd odwoławczy

oddalając ten wniosek jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 170 § 1

4

pkt 2 i 5 k.p.k. i uzasadnił tym, że przesłuchanie w charakterze świadków

wskazanych w tym wniosku osób nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,

gdyż rzekome zdarzenie miało mieć miejsce kilkanaście miesięcy po zdarzeniu

będącym przedmiotem postępowania, a nadto iż wniosek ten w sposób oczywisty

zmierza do przedłużenia postępowania.

Zauważyć jednak należy, że teza wniosku dowodowego nie dotyczyła

okoliczności związanych z przebiegiem zdarzenia, tylko zmierzała do wykazania, iż

zeznania świadka K. M. niezasadnie zostały przyjęte za podstawę ustaleń

faktycznych co do sprawstwa oskarżonego, skoro jego zachowanie w

okolicznościach podanych we wniosku może podważać przyznany temu dowodowi

przymiot wiarygodności. Przy tak zakreślonej tezie dowodowej Sąd odwoławczy

powinien ocenić, czy wnioskowane dowody mogą mieć znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy (art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k.), ale nie co do ustaleń faktycznych

dotyczących przebiegu zdarzenia, lecz odnośnie do oceny dowodu z zeznań

świadka K. M. W tej kwestii Sąd odwoławczy nie zajął stanowiska. Oznacza to, że

wniosek dowodowy co do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków został

nieprawidłowo rozpoznany. Drugą podstawą oddalenia tego wniosku dowodowego

był art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. Jednak w tym zakresie Sąd odwoławczy w ogóle nie

uzasadnił swojego stanowiska, bo za takie nie może być uznane powtórzenie słów

ustawy.

Wskazane uchybienia miały charakter rażący, gdyż w rzeczywistości

wniosek dowodowy obrońcy o przesłuchanie wskazanych w nim świadków nie

został rozpoznany w sposób wynikający z tezy dowodowej. Oznacza to

konieczność jego ponownego rozpatrzenia przez Sąd odwoławczy, gdyż

stwierdzona rażąca obraza art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k. mogła mieć istotny wpływ na

treść wyroku tego Sądu. Prawidłowe rozpoznanie wniosku dowodowego może

bowiem doprowadzić do jego uwzględnienia przez Sąd odwoławczy, zważywszy że

art. 170 § 2 k.p.k. zabrania oddalenia wniosku dowodowego na tej podstawie, że

dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca

zamierzał udowodnić. Stwierdzić bowiem trzeba, że w realiach rozpoznawanej

sprawy kontrola odwoławcza oceny dowodu z zeznań świadka K. M. może

wymagać przeprowadzenia przez Sąd odwoławczy postępowania dowodowego w

5

zakresie wskazanym we wniosku dowodowym. Dowód z zeznań tego świadka jest

bowiem podstawowym dowodem obciążającym, zaś w ramach prawa do obrony

(art. 6 k.p.k.) oskarżony ma prawo podważać jego wiarygodność także na etapie

postępowania odwoławczego. Nie można wówczas uznać, że wniosek dowodowy

w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania, skoro z treści art. 405

k.p.k., stosowanego odpowiednio także w postępowaniu odwoławczym (art. 458

k.p.k.) wynika, że strona może realizować uprawnienie do wnioskowania o

przeprowadzenie dowodów aż do chwili zamknięcia przewodu sądowego. Późne

złożenie wniosku dowodowego nie może wpłynąć na jego oddalenie także dlatego,

że oskarżony nigdy nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności (art. 74 § 1

k.p.k.). Z uprawnienia, o którym mowa, może zatem skorzystać na każdym etapie

postępowania, także w drugiej instancji, poprzedzającym zamknięcie przewodu

sądowego (por. wyrok SN z 22 czerwca 2004 r., V KK 54/04, Lex nr 109522).

Wskazać również trzeba, że podjęte przez Sąd odwoławczy czynności

zmierzające do ustalenia, czy na terenie pubu „F.” w K. doszło do zdarzenia z

udziałem świadka K. M. nie pozwalają na stwierdzenie, czy takie zdarzenie

rzeczywiście miało miejsce, czy też nie. Notatka urzędowa sporządzona przez

funkcjonariusza Policji B. P. dotyczy interwencji w dniu 16 grudnia 2011 r. Jednak

nie wiadomo, czy funkcjonariusze Policji dokonywali też interwencji w późniejszym

okresie, tj. „przed wigilią” – jak wynika z wniosku dowodowego. Ponadto przy

dokonywaniu ustaleń w tym zakresie trzeba uwzględnić, że w zdarzeniu

wskazanym w tezie dowodowej miał brać aktywny udział funkcjonariusz Policji

świadek K. M. Z tego też powodu może rodzić się uzasadniona wątpliwość, czy

interweniujący funkcjonariusze Policji rzeczywiście sporządzili z tego zdarzenia

notatkę służbową, której treść musiałaby w negatywnym świetle przedstawiać ich

kolegę. Jednak wyjaśnienie tej kwestii nie jest możliwe bez przesłuchania w

charakterze świadka S. W.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w przypadku dopuszczenia dowodu z

zeznań wskazanych we wniosku dowodowym świadków, Sąd odwoławczy powinien

na rozprawie apelacyjnej przesłuchać te osoby. Następnie dopiero ocenić, czy

dowody te rzeczywiście podważają wiarygodność zeznań świadka K. M., a więc czy

zarzut apelacji naruszenia art. 7 k.p.k. jest zasadny. Natomiast w wypadku

6

oddalenia tego wniosku dowodowego uzasadnienie podstawy prawnej

rozstrzygnięcia powinna odnosić się do tezy dowodowej.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

)