III KK 325/13

Sygn. akt III KK 325/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie K. B. S.

skazanego z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 24 października 2013 r.

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w O.

z dnia 29 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w O.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 października 2012 r. Sąd Rejonowy w O., orzekając na

podstawie art. 387 § 2 k.p.k., uwzględnił wniosek obrońcy oskarżonego K. B. S. i

skazał go, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, na karę roku

pozbawienia wolności za popełnienie przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art.

2

64 § 1 k.k., a na mocy art. 96 § 1 i 2 k.k. orzekł o jego umieszczeniu w zamkniętym

zakładzie leczenia odwykowego. Sąd ponadto zaliczył na poczet kary okres

zatrzymania oskarżonego oraz orzekł o kosztach sądowych.

Wyrok ten uprawomocnił się bez jego zaskarżenia.

Obecnie Prokurator Generalny zaskarżył ten wyrok kasacją wniesioną na

korzyść skazanego. Zarzucił mu „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisów prawa karnego procesowego - art. 387 § 2 k.p.k. polegające

na uwzględnieniu sprzecznego z wymogami prawa wniosku oskarżonego o

skazanie go bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wydanie wyroku

skazującego zgodnego z tym wnioskiem, co w konsekwencji doprowadziło do

rażącego naruszenia prawa karnego materialnego i procesowego, tj. art. 93 k.k. w

zw. z art. 96 § 1 k.k. w zw. z art. 202 § 1 i 5 k.p.k., polegającego na przyjęciu, iż

zachodzą warunki do zastosowania środka zabezpieczającego w postaci

umieszczenia K. B. S. w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego

przeciwalkoholowego, a więc uznaniu, że jest on uzależniony od alkoholu i

zastosowanie tego środka jest niezbędne, aby zapobiec ponownemu popełnieniu

przez niego czynu zabronionego związanego z tym uzależnieniem pomimo tego, że

nie zasięgnięto opinii biegłego psychologa oraz nie wysłuchano ww. biegłych przed

zastosowaniem tego środka. Podnosząc taki zarzut Prokurator Generalny wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w O.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, co przy uwzględnieniu jej

kierunku pozwala na jej uwzględnienie w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k.

Trafnie podnosi Prokurator Generalny, przywołując stosowne judykaty Sądu

Najwyższego, że nie ma wątpliwości co do tego, iż zastosowanie środka

zabezpieczającego, o którym mowa w art. 96 § 1 k.k. musi być poprzedzone

wypełnieniem przewidzianego w art. 93 in fine k.k. proceduralnego obowiązku

polegającego na wysłuchaniu lekarzy psychiatrów oraz psychologa. Wymienione

unormowanie ma charakter gwarancyjny, i to w odniesieniu do wszystkich środków

zabezpieczających, przeto zupełnie bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy do

stosowania wymienionego na wstępie środka dochodzi z inicjatywy sądu, prokuratora,

3

czy też na własny wniosek oskarżonego (jego obrońcy), złożony w trybie art. 387 § 1

k.p.k. (wyroki SN: z dnia 18 grudnia 2007 r., V KK 383/07, lex nr 353347 i z dnia 7

grudnia 2011 r., VKK 349/11, lex 1095976). Rzecz bowiem w tym, że prawidłowe

orzeczenie o umieszczeniu w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego

uwarunkowane jest dokonaniem aktualnej oceny zarówno kwestii stanu uzależnienia

sprawcy, jak i stopnia prawdopodobieństwa ponownego popełnienia przez niego

przestępstwa związanego z tym uzależnieniem (art. 96 § 1 k.k.). Taką zaś ocenę

zapewnia właśnie realizacja wymogu określonego przepisem art. 93 k.k.

Wymóg ten pozostał poza polem uwagi orzekającego w sprawie Sądu.

Wywołana w toku postępowania przygotowawczego opinia biegłych lekarzy

psychiatrów, stwierdzała wprawdzie u K. S. zespół uzależnienia spowodowany

alkoholem, jednak udzielała odpowiedzi tylko na zadane przez prokuratora pytania,

które dotyczyły stanu poczytalności oskarżonego w dacie zarzucanego czynu oraz

jego zdolności do udziału w postępowaniu. Biegli ci nie wyrazili natomiast żadnej

opinii co do okoliczności wymienionych w art. 93 k.k. (art. 202 § 5 k.p.k.). W

postępowaniu w ogóle nie został także przeprowadzony dowód z opinii biegłego

psychologa.

W powyższej zatem sytuacji, uwzględnienie przez Sąd – za zgodą

prokuratora – wniosku złożonego w trybie art. 387 § 1 k.p.k. i zaniechanie

dopuszczenia dowodów z wymienionych wyżej opinii oraz wysłuchania biegłych co

do przesłanek stosowania środka określonego w art. 96 § 1 k.k., stanowiło rażące

naruszenie wymienionych w zarzucie kasacji przepisów prawa. Jest przy tym

oczywiste, że uchybienie to mogło wywrzeć istotny wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, skoro wydano go w istocie bez ustalenia podstawowych, merytorycznych

przesłanek zastosowanego nim umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczenia

odwykowego, których znaczenie wiąże się z oceną wysokiego

prawdopodobieństwa popełnienia ponownego przestępstwa związanego z

uzależnieniem od alkoholu (art. 96 § 1 k.k.) i niezbędnością zapobieżenia

ponownemu popełnieniu przestępstwa (art. 93 k.k.). W tym kontekście bez

znaczenia pozostaje fakt wydania, w dniu 22 maja 2013 r., przez biegłych

psychiatrów i psychologa Oddziału Odwykowego Szpitala w C. opinii na temat

postępów leczenia skazanego, umieszczonego w tym zakładzie na mocy

4

zaskarżonego wyroku, w dniu 14 grudnia 2012 r., (k. 243). Opinia ta w niczym nie

zmienia oceny, że w sytuacji niewykonania przez Sąd omawianych wyżej

obowiązków cele postępowania karnego nie zostały zrealizowane, jak wymaga art.

387 § 2 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, należało zaskarżony wyrok uchylić w całości i

sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, który

związany będzie wyrażonymi powyżej zapatrywaniami prawnymi co do

merytorycznych podstaw stosowania środka zabezpieczającego oraz co do

niezbędnego sposobu procedowania sądu (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3

k.p.k.). Zakres orzeczenia kasatoryjnego wynika przede wszystkim z tego, że

wniosek o orzeczenie środka zabezpieczającego z art. 96 § 1 k.k. był jednym z

elementów wniosku oskarżonego, a wobec tego rozstrzygnięcie sądu powinno, w

omawianej sytuacji, obejmować wniosek w jego całokształcie, a nie co do

poszczególnych elementów, przy prawomocności wyroku w pozostałym zakresie.

Sąd Rejonowy, uwzględniając kierunek wniesionej na korzyść kasacji, powinien

baczyć także na treść art. 443 k.p.k., a zwłaszcza na brak możliwości

podwyższenia orzeczonej dotąd kary pozbawienia wolności, również przy

ewentualnym braku możliwości orzeczenia środka zabezpieczającego.