III KK 352/13

Sygn. akt III KK 352/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie D. P.

skazanego z art. 278 § 1 i 5 k.k. i art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12

kk i art. 64 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 24 października 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w O.

z dnia 7 września 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w O.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 września 2012 r., Sąd Rejonowy w O., orzekając na

podstawie art. 387 § 2 k.p.k., uwzględnił wniosek oskarżonego D. P. i skazał go,

bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, za czyn ciągły popełniony w

2

dniach od 27 do 30 marca 2012 r., w związku z uzależnieniem od środków

odurzających, zakwalifikowany z art. 278 § 1 i 5 k.k. i art. 279 § 1 k.k. w zw. z art.

11 § 2 w zw. z art. 12 k.k. i art. 64 § 1 k.k., na karę roku i 4 miesięcy pozbawienia

wolności oraz orzekł wobec niego, na mocy art. 46 § 1 k.k., środek karny w postaci

obowiązku naprawienia szkody przez zapłatę kwoty 500 zł na rzecz E. P. Ponadto,

na podstawie art. 96 § 1 k.k., Sąd orzekł o umieszczeniu oskarżonego w

zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego.

Wyrok ten uprawomocnił się bez jego zaskarżenia.

Obecnie Prokurator Generalny zaskarżył ten wyrok kasacją wniesioną na

korzyść skazanego. Zarzucił mu „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie prawa karnego procesowego, tj. art. 387 § 2 k.p.k. polegające na

uwzględnieniu wniosku oskarżonego o skazanie go bez przeprowadzenia

postępowania dowodowego i wydanie wyroku skazującego zgodnego z tym

wnioskiem, co w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia przepisów

prawa karnego materialnego i procesowego, tj. art. 93 k.k. w zw. z art. 96 k.k. w zw.

z art. 202 § 1 k.p.k., polegającego na przyjęciu, iż zachodzą warunki do

zastosowania środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia D. P. w

zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego, pomimo tego, że nie zasięgnięto

opinii biegłych psychiatrów i biegłego psychologa oraz nie wysłuchano ich przed

zastosowaniem tego środka. Podnosząc taki zarzut Prokurator Generalny wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w O.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, co przy uwzględnieniu jej

kierunku pozwala na jej uwzględnienie w trybie określonym w art. 535 § 3 k.p.k.

Trafność podniesionego w skardze zarzutu uzasadnia stwierdzony stan

sprawy. Mianowicie, oskarżony D. P., składając na rozprawie w dniu 7 września

2012 r. wniosek o skazanie go na karę pozbawienia wolności bez przeprowadzenia

postępowania dowodowego, wyjaśnił, że jest osobą uzależnioną od środków

odurzających, a zarzucanej kradzieży dopuścił się, będąc prawdopodobnie „na

głodzie”. W związku z tym wniósł o uprzednie poddanie go leczeniu w zamkniętym

zakładzie leczenia odwykowego. Postulat ten wsparła pokrzywdzona E. P., a

3

prokurator wyraził zgodę na wydanie wyroku w trybie art. 387 § 2 k.p.k.,

orzekającego wnioskowaną karę i środek zabezpieczający. Sąd Rejonowy wniosek

ten uwzględnił, poprzestając na odebraniu powyższych oświadczeń. Co prawda, w

aktach sprawy zalegała włączona do materiałów postępowania przygotowawczego

opinia sądowo-psychiatryczna (k. 44-48), ale – jak trafnie podkreśla autor kasacji –

opinia ta nie została wydana niniejszym postępowaniu, lecz w innym –

prowadzonym o przestępstwo posiadania przez oskarżonego narkotyków. To na

potrzeby tego właśnie postępowania opiniujący biegli lekarze psychiatrzy (bez

udziału psychologa) rozpoznali u D. P. zespół uzależnienia spowodowany

używaniem opiatów i stwierdzili przy tym, że w trakcie zarzucanego mu tam czynu,

polegającego na niedozwolonym posiadaniu w dniu 19 stycznia 2012 r. środków

odurzających, miał on zachowaną poczytalność. Mniejsze już znaczenie ma

podnoszona w uzasadnieniu kasacji okoliczność, że nie jest nawet pewne, czy

opinia ta została przez Sąd Rejonowy zaliczona w poczet materiału dowodowego

(w akcie oskarżenia nie wnioskowano o jej odczytanie na rozprawie, a ogólnikowa

treść postanowienia Sądu uniemożliwia stwierdzenie, które dowody, poza

wymienionymi w wykazie aktu oskarżenia, zostały zaliczone bez odczytania). Może

ona natomiast dodatkowo świadczyć o tym, że zarówno kwestie dotyczące

poczytalności oskarżonego, jak i zwłaszcza związane z potrzebą odebrania

stosownej opinii w kwestii stanu uzależnienia oskarżonego i wiążących się z nim

konsekwencji, pozostawały poza polem uwagi Sądu.

Tymczasem, oczywistą rację ma Prokurator Generalny, gdy podnosi, że

rozstrzygnięcie sądu o zastosowaniu środka zabezpieczającego przewidzianego w

art. 96 § 1 k.k. musi być poprzedzone wysłuchaniem lekarzy psychiatrów i

psychologa. Treść art. 93 k.k. in fine, odnoszącego się do wszystkich środków

zabezpieczających, a więc i do wskazanego w wymienionym powyżej przepisie,

stanowi bowiem jednoznacznie o ciążącym w tym względzie na sądzie obowiązku, i

to niezależnie od tego, z czyjej inicjatywy ma dojść do umieszczenia sprawcy w

zamkniętym zakładzie leczniczym (zob. m.in. wyroki SN: z dnia 18 grudnia 2007 r.,

V KK 383/07, lex nr 353347 i z dnia 7 grudnia 2011 r., VKK 349/11, lex 1095976).

Bez żadnej więc wątpliwości, wypełnienie tego obowiązku jest obligatoryjne również

wtedy, gdy z tej treści wnioskiem występuje oskarżony, w trybie określonym

4

przepisem art. 387 § 1 k.p.k. Nic w tej sytuacji nie zwalnia sądu od

przeprowadzenia na rozprawie lub posiedzeniu dowodu z ustnej opinii

wymienionych biegłych. Poza sporem przecież należy pozostawić stwierdzenie, że

umieszczenie sprawcy w odpowiednim zamkniętym zakładzie odwykowym jest –

zgodnie z treścią art. 96 § 1 k.k. – możliwe tylko wtedy, gdy zachodzi wysoki

stopień prawdopodobieństwa popełnienia przez niego przestępstwa związanego z

uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego, a więc wówczas, gdy

jest to niezbędne dla zapobieżenia ponownemu popełnieniu takiego czynu

zabronionego. Dokonanie prawidłowej w tym zakresie oceny, zaktualizowanej na

datę rozstrzygania, zapewnia właśnie realizacja omawianego wymogu, określonego

przepisem art. 93 k.k.

W przedstawionym powyżej stanie sprawy nie ulega więc wątpliwości, że

uwzględnienie przez Sąd Rejonowy wniosku złożonego w trybie art. 387 § 1 k.p.k. i

zaniechanie dopuszczenia dowodów z wymienionych wyżej opinii oraz wysłuchania

biegłych co do przesłanek stosowania środka określonego w art. 96 § 1 k.k.,

stanowiło rażące naruszenie wymienionych w zarzucie kasacji przepisów prawa.

Wypada zaznaczyć, że w sytuacji niewykonania przez Sąd omawianych wyżej

obowiązków, nie może być mowy o tym, iż cele postępowania karnego zostały

zrealizowane, jak wymaga tego art. 387 § 2 k.p.k. Jest przy tym oczywiste, że

uchybienia te mogły wywrzeć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, skoro

wydano go w istocie bez ustalenia podstawowych, merytorycznych przesłanek

zastosowanego nim umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego.

Mając powyższe na uwadze, należało zaskarżony wyrok uchylić w całości i

sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, który

związany będzie wyrażonymi powyżej zapatrywaniami prawnymi co do

merytorycznych podstaw stosowania środka zabezpieczającego oraz co do

niezbędnego sposobu procedowania sądu (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3

k.p.k.). Ponieważ wniosek o orzeczenie środka zabezpieczającego z art. 96 § 1 k.k.

był jednym z elementów wniosku oskarżonego złożonego w trybie art. 387 § 1

k.p.k., uzasadnione jest uchylenie zaskarżonego wyroku w całości – po to, aby

rozstrzygniecie sądu objęło wniosek w jego całokształcie, a nie co do jego

poszczególnych elementów, przy prawomocności wyroku w pozostałym zakresie.

5

Sąd Rejonowy, uwzględniając kierunek wniesionej na korzyść kasacji, powinien

baczyć także na treść art. 443 k.p.k., a zwłaszcza na brak możliwości

podwyższenia orzeczonej dotąd kary pozbawienia wolności, również przy

ewentualnym braku możliwości orzeczenia środka zabezpieczającego.