III UK 142/12

Sygn. akt III UK 142/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSA Magdalena Kostro - Wesołowska (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. D.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 października 2013 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 25 lipca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 lipca 2011 r. odmówił

ubezpieczonemu M. D. prawa do emerytury w obniżonym wieku w związku z pracą

w szczególnych warunkach ze względu na niewykazanie 15 lat pracy w takich

warunkach wykonywanej do dnia 1 stycznia 1999 r. Wniesione od tej decyzji

2

odwołanie Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z

dnia 16 kwietnia 2012 r. oddalił. Sąd ustalił, że na podstawie złożonych przez

ubezpieczonego (ur. 13 sierpnia 1950 r.) przy wniosku o emeryturę dokumentów

organ rentowy uznał za udowodnione okresy składkowe w wymiarze 26 lat, 5

miesięcy i 16 dni oraz okresy uzupełniające w wymiarze 9 miesięcy. Za okresy

pracy w szczególnych warunkach, uwzględnione w rozmiarze 12 lat, 3 miesięcy i 16

dni, organ rentowy uznał zatrudnienie:

- od 1 listopada 1983 r. do 2 czerwca 1987 r. i

- od 15 lipca 1989 r. do 14 stycznia 1994 r.

przy spawaniu gazowym na stanowisku spawacza gazowego, wykonywane

w pełnym wymiarze czasu pracy w L. Zakładach Naprawy Samochodów,

stwierdzone świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 14

stycznia 1994 r., kwalifikującym tę pracę jako pracę wymienioną w stanowiącym

załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze wykazie A, dziale XIV poz. 12 oraz jako wymienioną w

stanowiącym załącznik do zarządzenia Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29

czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach, w zakładach pracy

resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku

emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz. Urz. MK Nr 10,

poz. 77) wykazie A, dziale XIV, poz. 12, pkt 3;

- od 24 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 1998 r.

przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym oraz przy spawaniu w

osłonie gazów obojętnych na stanowisku spawacza, wykonywane w pełnym

wymiarze czasu pracy w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym L. Sp. z o.o.,

stwierdzone świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 22

listopada 2010 r. kwalifikującym tę pracę jako pracę wymienioną w wykazie A,

dziale XIV, poz. 12, pkt 2, 3 i 5, stanowiącym załącznik do zarządzenia Nr 64

Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r.

Wnioskodawca w postępowaniu domagał się uwzględnienia jako pracy w

warunkach szczególnych przypadającego również na okres zatrudnienia w L.

Zakładach Naprawy Samochodów okresu pracy od maja 1973 r. do grudnia 1978 r.

3

na stanowiskach: ślusarza samochodowego, mechanika napraw pojazdów

samochodowych oraz spawacza gazowego, przy czym nie przedstawił świadectwa

wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Ubezpieczony pracę w L. Zakładach Naprawy Samochodów (wówczas Technicznej

Obsłudze Samochodów Okręgu L.) podjął 1 września 1969 r. Zakład pracy

zajmował się naprawą autobusów i samochodów ciężarowych. Zatrudniał

mechaników samochodowych, ślusarzy, polerników, montażystów, elektryków

samochodowych. Naprawiane samochody były demontowane, a te ich części, które

wymagały naprawy, przekazywane były ślusarzom i tokarzom. Części nadające się

do użytku były jedynie czyszczone i polerowane.

W okresie od 23 października 1969 r. do 14 października 1971 r.

wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową. Z dniem 15 listopada 1971 r.

powierzono mu stanowisko ślusarza demontażu samochodów. Od 1 marca 1974 r.

został zatrudniony na stanowisku mechanika napraw samochodowych. W

rzeczywistości wykonywał jednak czynności polernika. Zajmował się czyszczeniem

wszelkiego rodzaju detali i części do autobusów, np. listew zewnętrznych i

wewnętrznych autobusów, półek na bagaże. Robił to szczotką drucianą bądź tarczą

filcową, które były przyczepione do specjalnego urządzenia elektrycznego. Polerka,

jako urządzenie, była obsługiwana przez jedną osobę (były dwa takie urządzenia).

Skarżący polerował wszelkiego rodzaju zabrudzenia. Czynności te wykonywał w

fartuchu, rękawicach, czapce ochronnej i masce. Zajmował się polerowaniem przez

8 godzin dziennie. Nie wykonywał obowiązków mechanika samochodowego. Przez

pewien czas był brygadzistą sześcioosobowej brygady. W jej skład wchodziły

osoby, które zajmowały się prostowaniem i cięciem listew, zakładaniem filcu w

oknach, regeneracją okien, docinaniem listew zewnętrznych autobusu. Do

obowiązków brygadzisty należało rozdzielenie pracy i sporządzenie meldunku po

wykonanym zadaniu.

Na podstawie zawartej w dniu 22 maja 1981 r. umowy o pracę ubezpieczony

od dnia 14 lipca 1981 r. został skierowany przez swój zakład pracy do pracy na

stanowisku betoniarza - robotnika budowlanego przy realizacji kontraktu na

budowie w Dreźnie, na terenie byłego NRD. Po powrocie z budowy eksportowej z

4

dniem 28 grudnia 1982 r. ubezpieczonemu ponownie powierzono stanowisko

mechanika napraw pojazdów samochodowych.

W dniu 20 maja 1983 r. wnioskodawca ukończył kurs podstawowy spawacza

gazowego. Zatrudnienia w charakterze spawacza zostało uznane za pracę w

warunkach szczególnych - do dnia 2 czerwca 1987 r.

W okresie od 3 czerwca 1987 r. do 14 lipca 1989 r. wnioskodawca korzystał

z urlopu bezpłatnego. W tym czasie pracował na budowie Kurskiej Elektrowni

Atomowej na terenie byłego ZSRR na stanowisku spawacza. Po powrocie z byłego

ZSRR, z dniem 15 lipca 1989 r. ponownie powierzono mu stanowisko spawacza.

Analizując spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek uprawniających do

nabycia prawa do emerytury po myśli art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako: ustawa o emeryturach i

rentach) w związku z § 2 ust. 1, § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze

zm., dalej jako rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego bądź z dnia 7 lutego

1983 r.) Sąd Okręgowy stwierdził, że:

- wnioskodawca w dniu 13 sierpnia 2010 r. ukończył 60 lat,

- nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego,

- 1 czerwca 2011 r. ustał stosunek pracy łączący go z dotychczasowym

pracodawcą,

- udowodnił staż pracy w wymiarze przekraczającym 25 lat,

- wykazał, tak jak przyjął organ rentowy, 12 lat, 3 miesiące i 16 dni pracy w

warunkach szczególnych, a zatem legitymuje się okresem krótszym od

wymaganych 15 lat pracy w takich warunkach.

Ustalenie, że nie został przez wnioskodawcę spełniony wymóg posiadania

co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych było konsekwencją dokonanej

przez Sąd Okręgowy oceny, że wykonywana przez wnioskodawcę od 1973 r. do

1978 r. praca polernika nie była pracą w takich warunkach. Według Sądu pierwszej

instancji praca ta nie odpowiadała żadnemu z rodzajów prac wymienionych w

załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego.

5

Natomiast sugerowane przez świadka L. S., który dla potrzeb bhp opracowywał

wykazy stanowisk traktowanych jako praca w warunkach szkodliwych, stanowisko,

że prace polernika są wymienione w załączniku stanowiącym wykaz A, dziale XIV,

poz. 18, jako polegające na obsłudze urządzeń i narzędzi wibracyjnych i

udarowych, nie odpowiadają pracy wykonywanej przez skarżącego, tj. czyszczeniu

części autobusów i samochodów ciężarowych za pomocą szczotki i tarczy,

umieszczonych na urządzeniu elektrycznym. Pozycja 18 z działu XIV nie znajduje

swojego odpowiednika w treści wykazu A stanowiącego załącznik do zarządzenia

Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w

szczególnych warunkach, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku

emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej. Brak jest więc w

akcie resortowym stanowiska polernika, zaś stanowiska o nazwach zbliżonych

dotyczą innych prac, niż wykonywana przez skarżącego - „polerowacz” pracujący

przy szlifowaniu lub ostrzeniu wyrobów i narzędzi metalowych oraz przy

polerowaniu mechanicznym w hutnictwie i przemyśle metalowym wymieniony w

załączniku do powyższego zarządzenia, tj. w wykazie A, dziale III, poz. 78, pkt 1, -

„oczyszczacz odlewów” zatrudniony również w hutnictwie i przemyśle metalowym -

wykaz A, dział III, poz. 23, pkt 2, - „oczyszczacz części i konstrukcji” w hutnictwie i

przemyśle metalowym - wykaz A, dział III, poz. 80, pkt 1, czy wymieniony w

następnym punkcie oraz w dziale XII, poz. 15, pkt 2 „oczyszczacz taboru

kolejowego w naprawie” - wykaz A, dział VIII, poz. 16, pkt 1, - „oczyszczacz

zbiorników na paliwa płynne” - wykaz A, dział IV, poz. 39, pkt 2, - „lakiernik

(oczyszczacz) płytek drukowanych” - wykaz A, dział XII, poz. 17, pkt 1. Sąd

Okręgowy zwrócił przy tym uwagę na to, że w akcie resortowym wymieniony został

„oczyszczacz taboru kolejowego w naprawie”, a więc stanowisko, które mogłoby

zostać uznane za odpowiednik stanowiska wnioskodawcy, tyle że w transporcie

kolejowym. Zdaniem Sądu, jeśli praca oczyszczacza taboru kolejowego została

wymieniona w załączniku do zarządzenia a oczyszczacza autobusów i

samochodów ciężarowych nie, to ta druga nie należy do prac o znacznej

szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających

wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub

otoczenia.

6

Sąd Okręgowy zauważył, że staż pracy wnioskodawcy w warunkach

szczególnych mógłby zostać ewentualnie zwiększony jedynie o okres od 3 czerwca

1987 r. do 14 lipca 1989 r., w trakcie którego wnioskodawca korzystał wprawdzie z

urlopu bezpłatnego u swego pracodawcy, jednakże był równocześnie zatrudniony

na stanowisku spawacza na budowie Kurskiej Elektrowni Atomowej na terenie

byłego ZSRR. Okres ten wynosił jednak tylko 2 lata, 1 miesiąc i 12 dni, a więc

nawet licząc z uznanym za udowodniony okresem zatrudnienia w warunkach

szczególnych -12 lat, 3 miesięcy i 16 dni - nie zostałby przekroczony próg 15 lat (14

lat, 4 miesiące i 28 dni). Ponieważ warunki konieczne dla przyznania

ubezpieczonemu prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku

z wykonywaniem przez niego pracy w warunkach szczególnych muszą być

spełnione łącznie, to niespełnienie chociażby jednej tylko przesłanki nie pozwala na

przyznanie prawa do tego świadczenia.

Apelacją ubezpieczony zaskarżył wyrok w całości zarzucając:

- naruszenie zarządzenia Ministra Komunikacji Nr 64 z dnia 29 czerwca

1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu

komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz

do wzrostu emerytury lub renty poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy

wykonywał czynności polerowacza, a stanowisko to jest wskazane w wykazie A,

dziale III, poz. 78 pkt 1 oraz obsługiwał narzędzia wibracyjne, czyli wykonywał

prace określone w dziale XIV poz. 18,

- naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegające na pominięciu ustalenia istotnej

okoliczności dotyczącej charakteru pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w

okresie od maja 1973 r. do grudnia 1978 r., co skutkowało wadliwością ustalenia

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia przez przyjęcie, że praca, jaką wykonywał w L.

Zakładach Naprawy Samochodów w okresie od maja 1973 r. do grudnia 1978 r. na

stanowisku polernika, nie była pracą w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów

w sprawie wieku emerytalnego i wydanego na jego podstawie zarządzenia Ministra

Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r.

7

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25

lipca 2012 r. oddalił apelację jako nieuzasadnioną podzielając ustalenia faktyczne

poczynione przez Sąd Okręgowy i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną.

Sąd Apelacyjny nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego.

Wskazał, że odesłanie w znajdującym zastosowanie w sprawie art. 184 ustawy o

emeryturach i rentach do przepisów dotychczasowych oznacza, co Sąd Najwyższy

szczegółowo rozważał na tle art. 32 ust. 4 ustawy w szczególności w uchwale z

dnia 13 lutego 2001 r., III ZP 30/01 (OSNP 2002 r. nr 10, poz. 243), odesłanie do

niektórych tylko przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.,

z wyłączeniem przepisów kompetencyjnych, tj. § 1 ust. 2-3 rozporządzenia, które

zobowiązywały ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralne związki

spółdzielcze do ustalania wykazów stanowisk pracy w podległych im zakładach

pracy. Odesłanie odnosi się więc tylko do „wieku emerytalnego, rodzajów prac,

stanowisk, warunków” uprawniających do wcześniejszej emerytury. To z kolei

pozwala na wniosek, iż „przepisy dotychczasowe”, o których mowa w odesłaniu, to

§ 2 ust. 1 rozporządzenia stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo

do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których

praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze była

wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym

stanowisku pracy, § 4 - 8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy

w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace w szczególnych

warunkach wymienione w wykazach A i B stanowiących załącznik do

rozporządzenia oraz § 9 - 15 dotyczące wieku emerytalnego i warunków

przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze.

Stanowisko to nie uległo zmianie. W wyroku z dnia 21 kwietnia 2004 r., II UK

337/03 (OSNP 2004 nr 22, poz. 392) Sąd Najwyższy stwierdził, że skutki prawne

wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze

określone są w ustawie o emeryturach i rentach i utrzymanym w mocy

rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., a w wyroku z dnia 23

sierpnia 2005 r., I UK 316/04, przyjął, że ustalenie w formie uchwał centralnych

związków spółdzielczych (i także odpowiednio zarządzeń właściwych ministrów i

kierowników urzędów centralnych - § 1 ust. 2 rozporządzenia) - stanowisk pracy, na

8

których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, wymienione w

wykazach A i B, nie ma znaczenia prawnego, bowiem uchwały nie stanowią źródeł

prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, a w

konsekwencji nie mogą stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia o prawach i

obowiązkach ubezpieczonych.

Sąd Apelacyjny podniósł odwołując się do orzecznictwa, że wynikające z § 1

ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. upoważnienie dla

właściwych ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralnych

związków spółdzielczych do ustalenia w podległych i nadzorowanych zakładach

pracy stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych

warunkach, wymienione w wykazach A i B, uprawniało jedynie do wskazania, na

których stanowiskach są wykonywane prace w szczególnych warunkach,

wymienione w wykazach A i B, nie przewidywało możliwości wykroczenia poza

wykazy prac ujętych w wykazach. Sąd Apelacyjny powtórzył pogląd Sądu

Najwyższego, że wykazy resortowe mają jedynie charakter informacyjny,

techniczno-porządkujący, uściślający, wobec czego wykonywanie pracy na

stanowiskach niewymienionych w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r., a tylko w wykazach resortowych, nie jest wykonywaniem

pracy w szczególnych warunkach, o którym mowa w art. 32 ustawy (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2010 r., II UK 188/09, LEX nr 590237). Z kolei

w załączniku do rozporządzenia, tj. w wykazie A, wyodrębnienie poszczególnych

prac ma charakter stanowiskowo-branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w

kolejnych działach wykazu wymieniono konkretne stanowiska przypisane danym

branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do

niższego wieku emerytalnego. Dlatego nie można dowolnie z naruszeniem

postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do

których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638).

Powoływanie się przez wnioskodawcę na kwalifikację wykonywanej przez

niego pracy jako określonych w wykazie Ministra Komunikacji pracy polerowacza i

prac polegających na obsłudze urządzeń wibracyjnych Sąd Apelacyjny ocenił jako

niezasadne, bowiem wnioskodawca wykonywał czynności polegające na

9

czyszczeniu detali samochodowych różnymi narzędziami, które trudno

zakwalifikować jako urządzenia wibracyjne (szczotka druciana lub tarcza filcowa).

Sąd Apelacyjny pokreślił, że dowody w postaci dokumentów z akt osobowych,

zeznań świadków i wnioskodawcy, pozwoliły na jednoznaczne ustalenie, że

wnioskodawca zatrudniony jako mechanik napraw samochodowych wykonywał

prace przy oczyszczeniu części samochodowych szczotką i tarczami filcowymi.

Uznając w takim stanie rzeczy brak podstaw do uznania apelacji Sąd odwoławczy

apelację tę oddalił.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pełnomocnik

ubezpieczonego, zaskarżając wyrok ten w całości i wnosząc o jego uchylenie i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu

ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy i uwzględnienie odwołania

ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 lipca 2011

r. poprzez jej zmianę polegającą na przyznaniu ubezpieczonemu prawa do

emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach oraz rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Skarga została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego.

Sformułowane zostały zarzuty naruszenia:

1) art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 2 i 4 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z treścią § 4 ust. 1 pkt 3

w związku z § 19 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze w związku z pkt 4 działu V wykazu A

stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia, polegające na ich

niezastosowaniu poprzez nieprzyjęcie, że ubezpieczony w okresie od 14 lipca

1981 r. do 28 grudnia 1982 r. - mimo wcześniejszego prawidłowego ustalenia przez

Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny, iż w tym okresie pracował on na stanowisku

betoniarza przy realizacji kontraktu na budowie w Dreźnie, na terenie byłego NRD a

więc na stanowisku wymienionym w pkt 4 działu V wykazu A - wykonywał pracę w

szczególnych warunkach, a w konsekwencji błędne niezaliczenie tego okresu przez

sądy obu instancji do okresu pracy w warunkach szczególnych, wymaganego dla

10

uzyskania prawa do emerytury na podstawie powołanych przepisów, skutkujące

odmową przyznania tego prawa ubezpieczonemu;

2) art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 2 i 4 ustawy o emeryturach i

rentach w związku z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 7 lutego

1983 r. w związku z pkt 12 działu XIV wykazu A będącego załącznikiem do tego

rozporządzenia, polegające na ich niezastosowaniu poprzez nieprzyjęcie, że

ubezpieczony w okresie od 3 czerwca 1987 do 14 lipca 1989 r. - mimo

wcześniejszego prawidłowego ustalenia przez Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny, iż

w okresie tym pracował na stanowisku spawacza przy budowie Kurskiej Elektrowni

Atomowej, na terenie byłego ZSRR, a więc stanowisku wymienionym w pkt 12

działu XIV wykazu A - wykonywał pracę w szczególnych warunkach, a w

konsekwencji błędne niezaliczenie tego okresu przez sądy obu instancji do okresu

pracy w warunkach szczególnych wymaganego dla uzyskania prawa do emerytury

na podstawie powołanych przepisów, skutkujące odmową przyznania tego prawa

ubezpieczonemu;

3) art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 2 i 4 ustawy o emeryturach i

rentach w związku z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 7 lutego

1983 r. w związku z pkt 78 działu III wykazu A będącego załącznikiem do tego

rozporządzenia, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że

ubezpieczony w latach 1973-1978 pracując na stanowisku polernika, wykonując w

sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy, pracę polegająca na czyszczeniu i

polerowaniu za pomocą urządzeń elektrycznych metalowych części do autobusów i

samochodów ciężarowych, nie wykonywał w tym okresie pracy w szczególnych

warunkach, podczas gdy była to praca wskazana w pkt 78 działu III wykazu A

będącego załącznikiem do powołanego rozporządzenia, a w konsekwencji błędne

niezaliczenie przez sądy pierwszej i drugiej instancji tego okresu do okresu pracy w

warunkach szczególnych, wymaganego dla uzyskania prawa do emerytury na

podstawie powołanych przepisów, skutkujące odmową przyznania tego prawa

ubezpieczonemu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w odniesieniu do zarzutu pierwszego

podniesiono, że sądy obu instancji ustaliły, iż ubezpieczony od 14 lipca 1981 r. do

28 grudnia 1982 r. wykonywał pracę na stanowisku betoniarza przy realizacji

11

kontraktu na budowie w Dreźnie, na terenie byłego NRD. Prace betoniarskie

zostały uznane za prace wykonywane w szczególnych warunkach stosownie do pkt

4 działu V wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. Pomimo prawidłowych ustaleń faktycznych sądy nie dokonały

w sposób należyty ich subsumpcji, co doprowadziło do błędnego nieuznania pracy

ubezpieczonego w tym okresie za pracę w szczególnych warunkach. Stanowi to,

według skarżącego, naruszenie przepisów objętych pierwszym zarzutem

kasacyjnym poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, albowiem na ich

podstawie sądy rozpoznające sprawę winny przyjąć, iż w przedmiotowym okresie

wykonywał on pracę w szczególnych warunkach.

Według skarżącego podobnie rzecz się ma, jeśli chodzi o drugi zarzut objęty

skargą, ponieważ sądy obu instancji dokonując ustalenia, że od 3 czerwca 1987 r.

do 14 lipca 1989 r. wykonywał on pracę na stanowisku spawacza przy budowie

Kurskiej Elektrowni Atomowej, na terenie byłego ZSRR, a więc pracę wskazaną w

pkt 12 działu XIV wykazu A, nie zaliczyły tego okresu do okresu pracy w

szczególnych warunkach wymaganego dla nabycia prawa do emerytury, czym

naruszyły przepisy prawa materialnego w postaci art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z

art. 32 ust. 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach w związku z § 4 ust. 1 pkt 3

rozporządzenia Rady Ministrów dnia 7 lutego 1983 r. oraz pkt 12 działu XIV wykazu

A - załącznika do tego rozporządzenia. Sądy obu instancji nie zajęły

kategorycznego i niedającego pola dla odmiennych twierdzeń stanowiska, że praca

ubezpieczonego przy budowie Kurskiej Elektrowni Atomowej była pracą w

szczególnych warunkach. Wyraziły jedynie niestanowczy osąd, że okres ten

mógłby ewentualnie taką pracę stanowić. W tej sytuacji, w ocenie skarżącego,

trudno jest mówić o zastosowaniu przepisów objętych drugim zarzutem niniejszej

skargi. Skarżący zaznaczył, że uznanie okresów pracy od 14 lipca 1981 r. do 28

grudnia 1982 r. oraz od 3 czerwca 1987 r. do 14 lipca 1989 r. za okresy pracy w

szczególnych warunkach, prowadziłoby do przyznania mu wnioskowanego prawa

do emerytury, przy czym, a nie było to przedmiotem badania sądów, oba powyższe

okresy pracy za granicą stanowiły okresy składkowe w rozumieniu przepisów

ustawy o emeryturach i rentach.

12

Odnosząc się do trzeciego z zarzutów podniesionych w skardze,

pełnomocnik wskazał, że sądy obu instancji w ramach ustaleń faktycznych przyjęły,

iż ubezpieczony w latach 1973-1978, mimo formalnego zatrudnienia na stanowisku

mechanika napraw samochodowych, w rzeczywistości wykonywał czynności

polernika, tj. wykonywał w sposób stały, w pełnym wymiarze czasu pracy, pracę

polegająca na czyszczeniu i polerowaniu za pomocą urządzeń elektrycznych

metalowych części do autobusów i samochodów ciężarowych. Według skarżącego,

błędna jest ocena sądów, że praca ta nie stanowiła pracy w szczególnych

warunkach. Jego zdaniem, czynności które wykonywał, mieszczą się w pojęciu

pracy wskazanej w pkt 78 działu III wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., tj. pracy polegającej na polerowaniu

mechanicznym wyrobów i narzędzi metalowych. Ubezpieczony zgodził się z

poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 1 czerwca

2010 r., II UK 21/10 (LEX nr 619638), że wyodrębnienie poszczególnych prac w

ramach wykazu A ma charakter stanowiskowo-branżowy, a tym samym nie można

wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one

przypisane w rozporządzeniu. Podniósł jednak, że nie sposób nie dostrzec, że

przypisanie pracy na danym stanowisku do danej branży ma znaczenie przede

wszystkim ze względu na fakt, iż konkretne stanowisko narażone jest na

ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności

od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest więc

bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym

dla danego działu gospodarki (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca

2012 r., II UK 166/11, LEX nr 1171002). W ocenie skarżącego nie ma przeszkód,

aby jego pracę w latach 1973-1978 uznać za pracę w szczególnych warunkach

mimo jej wykonywania w ramach formalnego zatrudnienia w zakładzie pracy

zaliczanym do przemysłu transportowego, a nie jak stanowi rozporządzenie do

przemysłu metalowego. Nie istnieją bowiem żadne obiektywne różnice pozwalające

uzasadnić twierdzenie, że ubezpieczony wykonując w sposób stały, przez osiem

godzin dziennie, w osobnym, specjalnie do tego wydzielonym pomieszczeniu, w

warunkach wymagających użycia maski, rękawic, czapki i ubioru ochronnego pracę

polegającą na polerowaniu mechanicznymi urządzeniami metalowych elementów

13

składowych pojazdów, nie był tak samo narażony na jej szkodliwe czynniki, jak

pracownik wykonujący omawiane czynności, będący zatrudnionym w zakładzie

pracy formalnie zaliczanym do przemysłu metalowego. W obu przypadkach

specyfika pracy będzie jednakowa, podobne będą warunki jej wykonywania, tak

samo jak stopień jej uciążliwości i potencjalny negatywny wpływ na zdrowie

pracowników. Można nawet twierdzić, że mimo umiejscowienia zakładu pracy

ubezpieczonego w ramach gałęzi przemysłu transportowego, praca wykonywana

przez niego w okresie 1973-1978 wykazywała bezpośredni związek nie z

transportem, a z procesem technologicznym właściwym dla przemysłu metalowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Konstrukcja zarzutów naruszenia prawa materialnego przez ich

niezastosowanie, sformułowanych w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej, opiera się na

podobnej zasadzie, z tą różnicą, że jeśli chodzi o okres zatrudnienia od 14 lipca

1981 r. do 28 grudnia 1982 r., to, według skarżącego, do ustalenia, że w tym

okresie pracował jako betoniarz przy realizacji kontraktu na budowie w Dreźnie,

sądy nie zastosowały wynikających ze wskazanych przez niego przepisów norm

prawnych, zaś w odniesieniu do okresu zatrudnienia od 3 czerwca 1987 r. do 14

lipca 1989 r. na budowie Kurskiej Elektrowni Atomowej kwalifikacja prawna

wykonywanej wówczas pracy jako pracy w warunkach szczególnych nie jest

kategoryczna, co jest równoznaczne z niezastosowaniem przepisów objętym

drugim zarzutem skargi.

W związku z tak skonstruowanymi zarzutami konieczne jest przypomnienie,

że specyfika rozpoznawanych w postępowaniu odrębnym spraw z zakresu

ubezpieczeń społecznych polega na tym, że stosownie do art. 476 § 2 i 3 k.p.c.

inicjuje je odwołanie od decyzji organów rentowych lub od bezczynności tych

organów, polegającej na niewydaniu w terminie stosownej decyzji. W obydwu

przypadkach zatem ma miejsce wcześniejsze postępowanie przed organami

wymienionymi w § 5 tego artykułu, toczące się w pierwszej kolejności według

przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, a w dalszej - przepisów postępowania

14

administracyjnego. W konsekwencji zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot

sporu) w tych sprawach wyznaczony jest w pierwszej kolejności przedmiotem

decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS

2000 nr 15, poz. 601), a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego,

określonego zakresem odwołania od decyzji organu rentowego do sądu (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2008 r., OSNP 2009 r. nr 11-12,

poz. 163).

Do złożonego w dniu 2 czerwca 2011 r. ponownego wniosku o przyznanie

emerytury po myśli art. 184 ustawy o emeryturach i rentach ubezpieczony dołączył

– oprócz szczegółowo omówionych w części wstępnej świadectw wykonywania

pracy w szczególnych warunkach - pisemne zeznania świadka L. S. dla wykazania,

że także w latach 1973-1978 w czasie zatrudnienia w L. Zakładach Naprawy

Samochodów wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Organ rentowy

odmawiając prawa do żądanego świadczenia w zaskarżonej decyzji podniósł, że

„nie rozpatrywał pisemnych zeznań świadka”. Takie stanowisko organu rentowego

było konsekwencją obowiązujących w postępowaniu przed tym organem

ograniczeń dowodowych. Zgodnie bowiem z wówczas obowiązującym § 21 ust. 1 i

4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o

świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10,

poz. 49 ze zm.), środkiem dowodowym w sprawach wymienionych w tytule tegoż

aktu, stwierdzającym okresy zatrudnienia, są pisemne zaświadczenia zakładów

pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje

ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia, a jeżeli

pracownik ubiega się o przyznanie emerytury lub renty z tytułu zatrudnienia w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - zaświadczenie zakładu

pracy stwierdzające charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz

inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty,

przy czym stosownie do § 22 rozporządzenia okresy zatrudnienia mogą być

udowodnione także zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie

może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy. Tak sprecyzowany katalog

15

środków dowodowych ma zastosowanie w fazie postępowania przez organami

rentowymi.

W odwołaniu od objętej sporem decyzji, ubezpieczony jej wadliwości

upatrywał jedynie w niezaliczeniu do pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia

w latach 1973-1978. W toku wszczętego odwołaniem postępowania sądowego

inicjatywa dowodowa ubezpieczonego była nakierowana na wykazanie rodzaju

czynności wykonywanych w tym czasie (pismo procesowe z wnioskami

dowodowymi k- 13 a. s.), a jego twierdzenia dotyczyły charakteru pracy i

możliwości jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A,

stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.,

ewentualnie pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A, będącym

załącznikiem do zarządzenia Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r.

w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji,

których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu

emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz. Urz. MK Nr 10, poz. 77). Również w apelacji

od wyroku Sądu pierwszej instancji wyłącznie wokół tej kwestii koncentrowały się

zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, do których odniósł się Sąd

odwoławczy.

Na żadnym etapie postępowania przed wydaniem prawomocnego wyroku

ubezpieczony nie podniósł twierdzenia, że pracę w warunkach szczególnych

wykonywał od 14 lipca 1981 r. do 28 grudnia 1982 r. oraz od 3 czerwca 1987 r. do

14 lipca 1989 r. Nie uczynił tego nawet w apelacji, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy na

podstawie dokumentów z jego akt osobowych, z okresu zatrudnienia w L.

Zakładach Naprawy Samochodów, wskazywał na pewne okoliczności. Jedna z tych

okoliczności to zawarcie umowy o pracę z tymi Zakładami jako jednostką kierującą

w dniu 22 maja 1981 r. i skierowanie ubezpieczonego do pracy na stanowisku

betoniarza-robotnika budowlanego przy realizacji kontraktu na budowie w Dreźnie.

Świadectwo pracy wystawione przez L. Zakłady Naprawy Samochodów

obejmowało również wykonywanie pracy za granicą na podstawie umowy zawartej

z tymi Zakładami. W ocenie Sądu Najwyższego, wbrew temu, co zostało

zaprezentowane w skardze kasacyjnej, wskazania, że nastąpiło skierowanie

ubezpieczonego do pracy za granicą przez macierzysty zakład pracy na podstawie

16

odrębnej umowy o tego rodzaju pracę, nie można utożsamiać z ustaleniem, że w

okresie od 14 lipca 1981 r. do 28 grudnia 1982 r. ubezpieczony wykonywał pracę

na stanowisku betoniarza przy realizacji kontraktu na budowie w Dreźnie. Ustalenie

Sądu pierwszej instancji obejmowało skierowanie ubezpieczonego do pracy za

granicą na stanowisku betoniarza-robotnika budowalnego przy realizacji kontraktu

na budowie i zostało poczynione, co wyraźnie podano, na podstawie umowy o

pracę z dnia 22 maja 1981 r. W związku z tym nie może być ono odczytane jako

ustalenie, że ubezpieczony wykonywał pracę na stanowisku betoniarza przy

realizacji kontraktu na budowie. Sąd Okręgowy nie twierdził, w jakim charakterze

ubezpieczony wykonywał pracę za granicą, tylko że doszło do zawarcia przez

ubezpieczonego umowy o pracę na stanowisku betoniarz-robotnik budowlany i

skierowania go do pracy na podstawie tej umowy. Poza tym ustalenie obejmowało

pracę na stanowisku betoniarz-robotnik budowlany, a wskazywany pkt 4 działu V

wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r., wymienia prace zbrojarskie i betoniarskie. W związku z powyższym,

w ocenie Sądu Najwyższego, skoro zarzut niezastosowania prawa materialnego

sformułowany w pkt 1 skargi został oparty na błędnym założeniu, że dokonane

zostały ustalenia wystarczające do zastosowania wskazanych przepisów, to zarzut

ten jest chybiony. Niezależnie zaś od powyższego, zważyć należy, że

ubezpieczony w postępowaniu o przyznanie prawa do emerytury nie tylko, że nie

formułował żądania uwzględnienia jako pracy w szczególnych warunkach okresu

zatrudnienia za granicą od 14 lipca 1981 r. do 28 grudnia 1982 r. przy pracach

betoniarskich na budowie, co nawet nie twierdził, że takie prace w tym czasie

wykonywał.

Reasumując dotychczasowe rozważania, zgodnie z art. 39813

§ 2 k.p.c. w

postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i

dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Niedopuszczalne powoływanie argumentów

polegających na wskazywaniu okoliczności faktycznych niepotwierdzonych

podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku nie może zatem wywołać zamierzonego

przez skarżącego skutku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r.,

III PK 4/08, LEX nr 494084). Podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Sądów obu

17

instancji nie stanowiło ustalenie, że ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy pracę na stanowisku betoniarza przy realizacji kontraktu na

budowie, tym samym zarzut braku subsumpcji jest bezpodstawny.

Chybiony jest również drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego

podniesionych przez skarżącego. „Niestanowczość” dokonanej przez Sądy oceny

prawnej, jeśli chodzi o „pracę ubezpieczonego na budowie Kurskiej Elektrowni

Atomowej na stanowisku spawacza”, wyraża się w tym, że Sąd Okręgowy

stwierdził, a Sąd Apelacyjny to zaakceptował, że szczególny staż pracy

ubezpieczonego mógłby ewentualnie zostać zwiększony o powyższe zatrudnienie,

ale jego wymiar jest niewystarczający do uzupełnienia brakującego okresu pracy w

szczególnych warunkach. Zasygnalizowanie przez Sądy takiego stanowiska nie

wynikało z ustalenia, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy ubezpieczony na

budowie Kurskiej Elektrowni Atomowej na terenie byłego ZSRR wykonywał prace

przy spawaniu. Sąd Okręgowy na podstawie dokumentów z akt osobowych z

okresu zatrudnienia w L. Zakładach Naprawy Samochodów ustalił, że od 3 czerwca

1987 r. do 14 lipca 1989 r. ubezpieczony korzystał z urlopu bezpłatnego

udzielonego przez te Zakłady, co zresztą wynika ze świadectwa pracy

wystawionego przez tego pracodawcę. W tym czasie, jak podał Sąd, ubezpieczony

pracował na budowie Kurskiej Elektrowni Atomowej na stanowisku spawacza, przy

czym ani okres tego zatrudnienia. ani wymiar czasu pracy nie zostały

sprecyzowane przy zaznaczeniu, że po powrocie z byłego ZSRR, z dniem 15 lipca

1989 r. powierzono ubezpieczonemu stanowisko spawacza. Powyższe dało Sądom

asumpt do wskazania ewentualnej możliwości zakwalifikowania omawianej pracy

jako wykonywanej w warunkach szczególnych. Ustaleń koniecznych dla

zweryfikowania tego okresu jako pracy w warunkach szczególnych Sąd pierwszej

instancji nie czynił. Natomiast z akt rentowych wynika, że okres urlopu bezpłatnego

udzielonego ubezpieczonemu przez L. Zakłady Naprawy Samochodów od 3

czerwca 1987 r. do 14 lipca 1989 r. i wykazany w świadectwie pracy, nie został

przez organ rentowy uwzględniony jako składkowy bądź nieskładkowy. W tym

kontekście niezrozumiały jest sens podniesionego w skardze kasacyjnej

twierdzenia, że okres ten stanowił okres składkowy, niezrozumiały tym bardziej, że

ubezpieczony składając wniosek o świadczenie emerytalne nie przedłożył

18

świadectwa pracy z okresu omawianego zatrudnienia, co więcej zatrudnienia tego

nie wykazał nawet w kwestionariuszu okresów składkowych i nieskładkowych. Na

żadnym etapie postępowania nie formułował żądania uwzględnienia jako

składkowego oraz jako pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia za

granicą od 3 czerwca 1987 r. do 14 lipca 1989 r. na stanowisku spawacza na

budowie elektrowni atomowej. Nie uczynił tego choćby w apelacji w związku z

sugestiami Sądu pierwszej instancji co do możliwej kwalifikacji tego okresu jako

pracy w szczególnych warunkach. Sąd Najwyższy uważa, że nie było zatem

żadnych podstaw do przeprowadzenia z urzędu dowodów dotyczących okresu

ubezpieczenia, który nie był przedmiotem decyzji organu rentowego ani odwołania

ubezpieczonego i nie stał się przedmiotem postępowania. Poczyniona przez Sądy

w oderwaniu od koniecznych szczegółowych warunków dla dokonania kwalifikacji

zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach sugestia w żadnym razie nie

może być odebrana jako równoznaczna z niedokonaniem subsumpcji ustalonego

stanu faktycznego, bowiem podstawa faktyczna rozstrzygnięcia nie zawiera

niezbędnych ustaleń. Wbrew twierdzeniu skarżącego wskazanie przez Sądy, że

ubezpieczony w czasie udzielonego mu urlopu bezpłatnego wykonywał pracę na

stanowisku spawacza przy budowie elektrowni atomowej za granicą jest absolutnie

niewystarczające dla dokonywania oceny, czy tego rodzaju praca stanowiła pracę

w warunkach szczególnych, a podstawy dla czynienia ustaleń w tym kierunku w

postępowaniu nie zaistniały, o czym była już mowa. Wobec powyższego, również

zarzut sformułowany w pkt 2 skargi okazał się całkowicie bezpodstawny.

Oczywiście ubezpieczony zachował możliwość wykazania jako okresu

składkowego oraz jako pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia za granicą,

objętego pkt 1 i 2 zarzutów skargi, ale w postępowaniu o ponowne ustalenie prawa

do świadczenia i na nim ciąży obowiązek udowodnienia zarówno wymiaru tego

okresu, jeśli chodzi o zatrudnienie na terenie byłego ZSRR, jak również innych

przesłanek, od których uzależniona jest kwalifikacja wykonywanej pracy jako pracy

w szczególnych warunkach, w tym wykonywanie jej stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Trzeci zarzut naruszenia prawa materialnego polega na tym, że zdaniem

skarżącego „czynności, które według ustaleń sądów w latach 1973-1978

19

wykonywał, w pełni mieszczą się w pojęciu wskazanej w pkt 78 działu III wykazu A

załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego, pracy polegającej na polerowaniu mechanicznym wyrobów i

narzędzi metalowych”. Tym samym niezaliczenie powyższego okresu zatrudnienia

do stażu pracy w warunkach szczególnych nastąpiło na skutek błędnej wykładni

art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach w

związku z § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego w związku z pkt 78 działu III wykazu A załącznika do

tego rozporządzenia. Stawiając taki zarzut skarżący podniósł, że aprobuje

stanowisko, iż wyodrębnienie poszczególnych prac w ramach wykazu A

stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

ma charakter stanowiskowo-branżowy, a tym samym nie można wiązać

konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w

rozporządzeniu. Jednocześnie jednak zauważył, że przypisanie pracy na danym

stanowisku do danej branży ma znaczenie przede wszystkim ze względu na fakt, iż

konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu

mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest

umiejscowione. Konieczny jest więc bezpośredni związek wykonywanej pracy z

procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki. W ocenie

skarżącego, nie ma przeszkód, aby jego pracę w latach 1973-1978 uznać za pracę

w szczególnych warunkach mimo jej wykonywania w ramach formalnego

zatrudnienia w zakładzie pracy zaliczanym do przemysłu transportowego, a nie jak

mówi rozporządzenie do przemysłu metalowego. Nie istnieją bowiem żadne

obiektywne różnice pozwalające uzasadnić twierdzenie, że ubezpieczony

wykonując w sposób stały przez osiem godzin dziennie, w osobnym

pomieszczeniu, używając maski, rękawic, czapki i ubioru ochronnego pracę

polegającą na polerowaniu mechanicznymi urządzeniami metalowych elementów

składowych pojazdów, nie był tak samo narażony na jej szkodliwe czynniki, jak

pracownik wykonujący omawiane czynności, będący zatrudnionym w zakładzie

pracy formalnie zaliczanym do przemysłu metalowego. W obu przypadkach, jak

wywiódł skarżący, specyfika pracy będzie jednakowa, podobne będą warunki jej

wykonywania, taki samo jak stopień jej uciążliwości i potencjalny negatywny wpływ

20

na zdrowie pracowników. Skarżący w zasadzie postawił tezę, że praca

wykonywana przez niego w latach 1973-1978 wykazywała bezpośredni związek nie

z transportem, a z procesem technologicznym właściwym dla przemysłu

metalowego mimo umiejscowienia zakładu pracy w ramach gałęzi przemysłu

transportowego.

Przytoczony przez Sąd Najwyższy wywód skarżącego nie jest oparty na

uzasadnionych podstawach. W zasadzie świadczy o pozornej akceptacji

ukształtowanej w orzecznictwie tezy, że wyodrębnienie poszczególnych prac w

ramach załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

postaci wykazu A ma charakter stanowiskowo-branżowy, wobec czego nie można

wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one

przypisane w rozporządzeniu. Skarżący bowiem twierdzi, że skoro jego praca

polegała na polerowaniu mechanicznymi urządzeniami metalowych elementów

składowych pojazdów i była wykonywana w wydzielonym pomieszczeniu z użyciem

maski, rękawic, czapki i ubioru ochronnego, to świadcząc ją był tak samo narażony

na jej czynniki szkodliwe, jak pracownik wykonujący te czynności w zakładzie pracy

formalnie zaliczonym do przemysłu metalowego. Przyjmuje zatem arbitralne, nie

poparte żadną argumentacją założenie, że wykonywanie czynności polegających

na polerowaniu mechanicznym wyrobów i narzędzi metalowych, wymienionym

przez ustawodawcę w pkt 78 działu III wykazu A w ramach prac różnych w

hutnictwie i w przemyśle metalowym łącznie ze szlifowaniem oraz ostrzeniem, i

polerowanie używanych już, zdemontowanych wszelkiego rodzaju detali i części

autobusowych w związku z usuwaniem z nich zabrudzeń, jest wykonywane w

podobnych warunkach, przy takim samym stopniu uciążliwości i potencjalnym

negatywnym wpływie na zdrowie pracownika. Dysponując ustaleniami Sądów w

zakresie warunków jego pracy w okresie spornym skarżący twierdzi, nie

uzasadniając tego twierdzenia, że w ramach polerowania mechanicznego wyrobów

i narzędzi metalowych w hutnictwie i przemyśle metalowym istniały podobne

warunki. Pomija przy tym część ustaleń stanowiących podstawę faktyczną

rozstrzygnięcia. Abstrahuje od tego, że pojazdy, które były naprawiane w

Zakładach, w których był zatrudniony, były demontowane, a części nadające się do

użytku były czyszczone i polerowane. Ubezpieczony zajmował się właśnie

21

czyszczeniem wszelkiego rodzaju detali i części do autobusów. Usuwał

zabrudzenia z farb, lakierów oraz inne naloty. Polerował, jak wyraził się Sąd

Okręgowy, wszelkiego rodzaju zabrudzenia. Powyższe nie daje żadnej podstawy

dla formułowania tezy, że mimo umiejscowienia zakładu pracy ubezpieczonego w

ramach przemysłu transportowego, praca wykonywana przez niego w latach 1973-

1978 wykazywała bezpośredni związek nie z transportem, a z procesem

technologicznym właściwym dla przemysłu metalowego. Czyszczenie i polerowanie

zabrudzeń powstałych na metalowych częściach autobusowych w związku z

eksploatacją tych pojazdów nie wykazuje bezpośredniego związku z procesem

technologicznym właściwym dla przemysłu metalowego, procesem wytwarzania

wyrobów metalowych i narzędzi, z ich produkcją obejmującą też szlifowanie,

ostrzenie i mechaniczne polerowanie, w przemyśle metalowym - jako dziale

gospodarki - proces technologiczny nakierowany jest na wytwarzanie. Nie jest w

związku z tym trafne stwierdzenie, że ubezpieczony w ramach swoich obowiązków

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych

czynników, na które narażeni byli pracownicy hutnictwa i przemysłu metalowego.

W związku z twierdzeniami skarżącego, Sąd Najwyższy zauważa, że wykaz

A będący załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze zawiera również dział XIV zatytułowany

„Prace różne”. Wymienione w nim rodzaje prac, ewentualnie w połączeniu ze

stanowiskami, bądź prace wykonywane na wskazanych stanowiskach, zostały

uznane za prace wykonywane w warunkach szczególnych niezależnie od branży, w

jakiej dany rodzaj pracy jest wykonywany. Tym samym w odniesieniu do prac

ujętych w dziale XIV wykazu A wyłącznie rodzaj pracy determinuje jej kwalifikację

prawną, dla której to kwalifikacji bez znaczenia pozostaje związek z procesem

technologicznym właściwym dla konkretnego działu gospodarki. Tytułem przykładu

można wskazać choćby prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym,

atomowowodorowym (pkt 12), czy prace przy szlifowaniu wyrobów ze szkła (pkt

19). Prace przy mechanicznym polerowaniu metalowych elementów nie zostały

potraktowane jako prace w warunkach szczególnych, niezależnie od tego w ramach

jakiej branży były wykonywane.

22

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, że skarga

kasacyjna ubezpieczonego nie zasłużyła na uwzględnienie. Dlatego na podstawie

art. 39814

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.