IV CNP 85/12

Sygn. akt IV CNP 85/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie ze skargi powoda

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w S.

z dnia 10 listopada 2011 r.,

w sprawie z powództwa A. F.

przeciwko A. S. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 października 2013 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 10 listopada 2011 r. oddalił apelację

powoda A. F. od wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 13 maja 2011 r., jako

bezzasadną.

Swoje rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sąd Rejonowy w G. w

sprawie XVII GNc …/03 z dnia 22 grudnia 2003 r. zasądził od pozwanego A. S. na

rzecz A. F. kwotę 19.589.01 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 3.08.2003 r. do

dnia zapłaty i koszty postępowania. Nakazowi temu nadano klauzulę wykonalności,

na podstawie której powód wszczął egzekucję. W międzyczasie Sąd przywrócił

pozwanemu A. S. termin do wniesienia sprzeciwu. Do dnia rozprawy wyznaczonej

do rozpoznania sprawy cała należność z nakazu zapłaty została zaspokojona.

Pełnomocnik A. F. cofnął na rozprawie powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia,

a Sąd umorzył postępowanie w sprawie.

Następnie A. S. domagał się od A. F. zapłaty kwoty 22.866,80 zł z

odsetkami ustawowymi od dnia 29 grudnia 2004 r. do dnia zapłaty oraz kosztami

postępowania, wskazując, że w toku postępowania egzekucyjnego

wyegzekwowano od A. S. powyższą kwotę na podstawie nakazu zapłaty, który

utracił moc. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w K., w sprawie I

C …/06, oddalił powództwo. Na skutek apelacji A. S., Sąd Okręgowy w G. w

sprawie III Ca …/07 wyrokiem z dnia 10 października 2007 r. zmienił zaskarżony

wyrok i zasądził od A. F. na rzecz A. S. kwotę 19.075.61 zł z odsetkami

ustawowymi od dnia 27 lutego 2007 r. do dnia zapłaty i częściowo koszty

postępowania.

Komornik prowadzi egzekucję na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt III Ca …/07, i przekazał w tej sprawie na

rzecz A. S. kwotę 3.482,32 zł., której zwrotu domaga się powód A. F., uznając, że

pozwany wzbogacił się bezpodstawnie jego kosztem o tę kwotę.

W ocenie Sądu powód nie może twierdzić, że pozwany bezpodstawnie się

wzbogacił w sytuacji, kiedy wzbogacenie to nastąpiło na podstawie wyroku Sądu

Okręgowego w G. w sprawie III Ca …/07.

3

Sąd I instancji uznał też, że skoro powód w sprawie XVII GC …/04 Sądu

Rejonowego w G. cofnął pozew o zapłatę przeciwko A. S. kwoty 19.075.61 zł ze

zrzeczeniem się roszczenia, zwolnił tym samym pozwanego ze zobowiązania, co

powoduje, że obecnie nie może skutecznie podnosić zarzutu potrącenia kwoty

objętej fakturami wskazanymi w pozwie, gdyż roszczenie w tym zakresie wygasło.

Zrzeczenie się roszczenia jest oświadczeniem, wywołującym skutki

materialnoprawne, które oceniać należy stosownie do przepisów prawa

materialnego. Oświadczenie powoda o zrzeczeniu się roszczenia jest czynnością

prawną, która go wiąże. Sąd podkreślił, że powód nie wykazywał w niniejszym

postępowaniu, iż jego oświadczenie o zrzeczeniu się roszczenia jest nieważne

bądź było obarczone jakąś inną wadą. Powód nie składał w tym zakresie żadnych

wniosków dowodowych, a jedynie polemizował z orzeczeniem Sądu Okręgowego

w G. w sprawie III Ca …/07, próbując wykazać, że jego oświadczenie o zrzeczeniu

się roszczenia nie miało takiego znaczenia, jakie nadał mu Sąd.

Nie znajdując podstaw do uznania, że na pozwanym ciąży obowiązek

zwrotu kwoty 3.482.32 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, ani przesłanek do

uwzględnienia zarzutu potrącenia, Sąd Rejonowy powództwo oddalił.

Apelację powoda od powyższego wyroku Sąd Okręgowy w S. oddalił

wyrokiem z dnia 10 listopada 2011 r., akceptując stanowisko prawne Sądu I–ej

Instancji.

Odnosząc się do kwestii skuteczności zarzutu potrącenia uznał, że powód

wprawdzie wykazał, iż skierował oświadczenie o potrąceniu wzajemnych

wierzytelności bezpośrednio do pozwanego, jednakże okoliczność ta nie przesądza

o skuteczności tego oświadczenia. W sprawie XVII GC …/04 Sądu Rejonowego w

G., powód cofnął pozew o zapłatę przez pozwanego A. S. kwoty 19.075.61 zł ze

zrzeczeniem się tego roszczenia, a tym samym zwolnił pozwanego z zobowiązania,

co powoduje, że obecnie nie może skutecznie podnosić zarzutu potrącenia kwot

objętej fakturami wskazanymi w tamtej sprawie, gdyż jego roszczenie w tym

zakresie wygasło.

4

Sąd podkreślił, że nie jest uprawniony do oceny prawidłowości

i skuteczności zarzutu potrącenia zgłoszonego przez powoda w innej

prawomocnie zakończonej sprawie.

W oparciu o art. 4241

§ 1 k.p.c. skarżący złożył skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 10

listopada 2011 r., zaskarżając ten wyrok całości. Jako podstawę skargi wskazał

naruszenie przepisów postępowania tj. art. 203 k.p.c., polegające na przyjęciu

przez Sąd Okręgowy w S., że skoro powód, po zaspokojeniu roszczenia przez

pozwanego, cofnął pozew i zrzekł się roszczenia w sprawie XVII GC …/04 przed

Sądem Rejonowym w G., to nie może skutecznie podnosić zarzutu potrącenia,

gdyż jego roszczenie w tym zakresie wygasło, art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art.

382 k.p.c. polegające na rażącym naruszeniu standardów orzekania przez sąd,

poprzez rażące przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów. Zarzucił

również naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 405 k.c., polegające na

przyjęciu przez Sąd Okręgowy w S., iż powód nie może podnosić, że pozwany

bezpodstawnie się wzbogacił, kiedy to wzbogacenie nastąpiło na podstawie

prawomocnego wyroku, art., 498 k.c. i art. 499 k.c. w związku z art. 61 § 1 k.c.

polegające na przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że potrącenie nie może odnieść

skutku, gdyż roszczenie wygasło wskutek cofnięcia powództwa z powodu

zaspokojenia roszczenia na rozprawie w dniu 11 stycznia 2005 r. w sprawie XVII

GC …/04.

W konkluzji wskazał, że na skutek niezgodności z prawem zaskarżonego

orzeczenia powód A. F. poniósł szkodę w wysokości 3.482,32 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowy zarzut skargi sprowadza się do krytyki stanowiska Sądów obu

instancji o niedopuszczalności i niemożliwości uwzględnienia zarzutu potrącenia

zgłoszonego przez powoda, co jest podstawą uznawania przez tegoż powoda

zaskarżonego orzeczenia za sprzeczne z prawem. Zdaniem Sądu Okręgowego,

niemożność ta wynika przede wszystkim z istoty zrzeczenia się roszczenia. Skoro

powód w innym z postępowań sądowych cofnął pozew i zrzekł się roszczenia

z tytułu faktur wystawionych na wykonane usługi przewozowe, to akt tego

5

zrzeczenia się wywołuje skutki materialnoprawne w postaci unicestwienia

roszczenia objętego zrzeczeniem. Tym samym powód nie może potem

przedstawiać tych roszczeń do potrącenia. To stanowisko Sądu może wprawdzie

budzić wątpliwości ze względu na kontekst sytuacji i przyczynę złożenia

oświadczenia o zrzeczeniu się roszczenia, ale w realiach niniejszej sprawy nie ma

potrzeby szczegółowego rozważania tych kwestii. Należy bowiem podnieść,

że problematyka tego samego zarzutu potrącenia była przedmiotem

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w S. z dnia 8 października 2010 r. w sprawie IV

Ca …/10 o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego wystawionego

przeciwko powodowi. Podstawą żądania w tamtej sprawie było twierdzenie powoda

o dokonanym przez niego potrąceniu wierzytelności z tytułu faktur z wierzytelnością

objętą prawomocnym wyrokiem zasądzającym od niego na rzecz przeciwnika

procesowego świadczenie pieniężne. Sądy obu instancji w tamtej sprawie uznały,

że do skutecznego potrącenia nie doszło, gdyż powód we wcześniejszym procesie

zrzekł się roszczenia objętego tym zarzutem. Wyrok w sprawie IV Ca …/10 jest

prawomocny, a tym samym ukształtował w sposób wiążący strony sytuację prawną

związaną z niemożliwością potrącenia. Prawomocność i powaga rzeczy osądzonej

w tamtej sprawie muszą być respektowane przez pozostałe sądy (art. 365 w zw. z

art. 366 k.p.c.). Wracanie zatem do tej kwestii w kolejnej sprawie jest procesowo

niedopuszczalne. Także Sąd Najwyższy nie może w trybie skargi o niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia w niniejszej sprawie zajmować się kwestią

prawną, która została prawomocnie osądzona w innym postępowaniu sądowym.

Dlatego też skarga ta podlegała oddaleniu, jako bezpodstawna (art. 42411

k.p.c.).

es