IV CSK 116/13

.

Sygn. akt IV CSK 116/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.

przeciwko J.S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 października 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 24 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Skarb Państwa Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. wniósł powództwo o

zapłatę przez J. S. kwoty 57.711,00 zł z ustawowymi odsetkami oraz zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r. oddalił powództwo

oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania. Ustalił, że Sąd Rejonowy w G.

prawomocnym wyrokiem z dnia 5 lutego 2007 r. uznał oskarżonego J. S. za

winnego popełnienia przestępstw skarbowych określonych w art. 76 § 1 k.k.s.

polegających na tym, że jako <<prezes firmy „J.”>> (a w istocie prezes spółki z o.o.

„J.”) przez wprowadzenie w błąd co do okoliczności faktycznego wykonania usługi

naraził Skarb Państwa na bezpodstawny zwrot podatku VAT w wysokości 5.800 zł,

12.658 zł, 8.728 zł, 14.106 zł i 16.419 zł w okresie od kwietnia do sierpnia 2005 r.

I wymierzył mu za to karę 4 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na okres

próby 3 lat oraz karę grzywny. Wobec spółki „J.” było prowadzone administracyjne

postępowanie egzekucyjne, które postanowieniem z dnia 11 grudnia 2008 r. zostało

umorzone z uwagi na bezskuteczność.

Sąd Rejonowy przyjął, że nie ma tożsamości podmiotów w postępowaniach

karnym i cywilnym. Podkreślił, że organ osoby prawnej nie jest podmiotem

stosunków prawnych, w których działa w imieniu osoby prawnej. Podmiotem tym

jest bowiem reprezentowana przez organ osoba prawna. Dlatego w sferze

odpowiedzialności odszkodowawczej działanie organu jest traktowane jak czyn

własny osoby prawnej. Nie istnieje w konsekwencji związanie sądu cywilnego

prawomocnym wyrokiem karnym wydanym przeciwko pozwanemu działającemu

jako <<prezes firmy „J.”>> (art. 11 k.p.c.). Poza tym, według Sądu Rejonowego,

powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności deliktowej pozwanego

określonych w art. 415 k.c. Nie wchodzi tu także w rachubę odpowiedzialność na

podstawie art. 299 k.s.h. ze względu na szczególną regulację zamieszczoną w art.

116 ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność przewidziana w art. 116 ustawy z

dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jedn. tekst: Dz. U. z 2012 r., poz.

749 ze zm.) może być ustalana w trybie postępowania administracyjnego, a nie

3

przed sądem powszechnym, dlatego w tym zakresie odpowiedzialność pozwanego

jako prezesa spółki z o.o. nie była rozpatrywana przez Sąd Rejonowy.

Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r. oddalił apelację oraz

zasądził od powoda na rzecz pozwanego 1.800 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że w niniejszej

sprawie nie wystąpiły przesłanki, od których jest uzależniona odpowiedzialność za

czyny niedozwolone. Zobowiązania z tytułu podatku VAT są zobowiązaniami „J.”

spółki z o.o. Okoliczność, że pozwany jako prezes tej spółki przedkładał

nieprawdziwe dokumenty, na podstawie których ustalano jej zobowiązania, co

doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia zobowiązań podatkowych spółki wobec

Skarbu Państwa, nie spowodowała uszczuplenia podatku należnego Skarbowi

Państwa. W tej sytuacji powinno nastąpić prawidłowe ustalenie należności

podatkowych. Czyn pozwanego spowodował, że nie określono prawidłowej

należności podatkowej spółki, co wobec wykrycia tych nieprawidłowości powinno

doprowadzić do ponownego ustalenia tych należności w prawidłowym wymiarze

i obciążenia nimi spółki. Natomiast okoliczność, że spółka nie zapłaciła tych

należności z uwagi na brak stosownych środków, nie pozostaje w związku

przyczynowym z czynem pozwanego. W takiej sytuacji mają zastosowanie przepisy

Ordynacji podatkowej, która przewiduje odpowiedzialność podatkową osób

trzecich. Jednakże odpowiedzialność ta nie była przedmiotem rozpoznania

w niniejszej sprawie, gdyż powód na te okoliczności się nie powoływał. Ponadto

taka odpowiedzialność jest ustalana w postępowaniu administracyjnym.

Sąd Okręgowy podkreślił, że wprawdzie Sąd Rejonowy błędnie ustalił, iż

pozwany w niniejszej sprawie oraz oskarżony w sprawie karnej nie są tymi samymi

osobami, jednakże okoliczność ta nie ma wpływu na trafność rozstrzygnięcia.

Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła skargę kasacyjną, w której

zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie prawa

materialnego, mianowicie art. 415 i art. 361 § 1 k.c., oraz przepisu postępowania,

mianowicie art. 11 k.p.c.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest utrwalony pogląd, że związanie

sądu cywilnego ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia

przestępstwa w odniesieniu do szkody wyrządzonej przestępstwem jest

uzależnione od tego, czy wysokość szkody stanowi element stanu faktycznego

objętego tym przestępstwem (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2005 r.,

III CK 642/04, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2007 r., I CSK

105/07, niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2010 r., V CSK 310/09,

niepubl.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2013 r., V CSK 393/12, niepubl.).

Istota związania sądu cywilnego prawomocnego wyroku karnego skazującego co

do popełnienia przestępstwa wyraża się w tym, że w skład podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia sądu cywilnego wchodzi czyn opisany w sentencji wydanego

w postępowaniu karnym wyroku skazującego i tylko w tym zakresie sąd cywilny

pozbawiony jest możliwości dokonywania samodzielnych ustaleń, w szczególności

odmiennych od przeniesionych na podstawie tego wyroku z procesu karnego

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r., II CSK 330/11, niepubl.; wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 r., I CSK 373/12, niepubl.). Związanie

prawomocnym wyrokiem skazującym dotyczy bowiem wyłącznie pozytywnie

ustalonych w jego sentencji znamion przestępstwa, za popełnienie którego

pozwany został prawomocnie skazany, co oznacza, że art. 11 k.p.c. nie ogranicza

dopuszczalności samodzielnego ustalenia przez sąd w postępowaniu cywilnym

okoliczności zdarzenia, w tym także jego skutków w płaszczyźnie majątkowej

strony powodowej, które nie są opisane w sentencji prawomocnego wyroku

karnego skazującego pozwanego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia

2005 r., V CK 297/05, niepubl.). Sądy orzekające w niniejszej sprawie były zatem

związane ustaleniami sądu karnego zarówno co do faktu popełnienia przestępstwa,

osoby sprawcy i poszkodowanego, jak też wyrządzenia szkody i jej wysokości.

Tożsamość pozwanego oraz skazanego wyrokiem karnym nie budzi

wątpliwości. Nie ma przy tym znaczenia, że w sentencji wyroku w sprawie karnej

oskarżonego określono jako <<prezesa firmy „J.”>> (a w istocie prezesa spółki z

o.o. „J.”). Odpowiedzialność karną na podstawie art. 76 § 1 k.k.s. ponosi bowiem

5

osoba fizyczna, niezależnie od pełnionej przez nią funkcji, jeżeli jej czyn wypełnia

znamiona przestępstwa określonego w tym przepisie.

Sąd Okręgowy nietrafnie przyjął, że czyn pozwanego nie spowodował

uszczuplenia podatku należnego Skarbowi Państwa, powinno bowiem nastąpić

prawidłowe ustalenie należności podatkowych, zaś okoliczność, że spółka „J.” nie

zapłaciła tych należności z uwagi na brak stosownych środków, nie pozostaje

w związku przyczynowym z czynem pozwanego. Pozwany w niniejszej sprawie

odpowiada bowiem za czyn niedozwolony (art. 415 w związku z art. 361 k.c.),

za który został prawomocnie skazany wyrokiem sądu karnego, a nie za

niezapłacenie należności podatkowych przez spółkę „J.” Jest to odpowiedzialność

za czyn własny pozwanego, a nie odpowiedzialność solidarna prezesa spółki „J.” za

szkodę na podstawie art. 299 k.s.h. albo art. 116 Ordynacji podatkowej.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.