IV KO 65/13

Sygn. akt IV KO 65/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jacek Sobczak

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Dorota Szczerbiak

w sprawie P. H.

skazanego z art. 148 § 3 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i in.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 23 października 2013 r.,

wniosku prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. o wznowienie postępowania,

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 maja 2008 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 listopada 2007 r.,

I. na podstawie art. 540 § 2 k.p.k. wznawia postępowanie w

sprawie w części dotyczącej czynu z art. 148 § 3 k.k. w zw. z art.

64 § 1 kk w zw. z art. 31 § 2 k.k.;

II. uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 20 maja 2008 r., w

części dotyczącej kwalifikacji prawnej zabójstwa H. G. i

orzeczonej za ten czyn na mocy art. 148 § 3 k.k. w zw. z art. 148 §

2 k.k. kary 25 (dwudziestu pięciu) lat pozbawienia wolności i w

2

tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w […] do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 listopada 2007r. P. H. został

skazany za czyn z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k.,

popełniony w nocy z 4/5 stycznia 2006r., na karę 15 lat pozbawienia wolności, a za

czyn z art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. na karę roku

pozbawienia wolności; karę łączną ukształtowano na zasadzie pełnej absorpcji.

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2008r. apelacji obrońcy i

prokuratora na niekorzyść oskarżonego, zmienił pierwszoinstancyjny wyrok m. in. w

ten sposób, że za podstawę skazania za zbrodnię przyjął art. 148 § 3 k.k. w zw. z

art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i na podstawie art. 148 § 3 k.k. w zw. z art.

148 § 2 k.k. wymierzył oskarżonemu karę 25 lat pozbawienia wolności.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. wniósł, na podstawie art. 540 § 2

k.p.k., o „wznowienie z urzędu” postępowania karnego w zakresie podstawy

prawnej oraz wymierzonej kary za zbrodnię zabójstwa H. G. oraz o uchylenie

wyroków sądów obu instancji w części dotyczącej podstawy prawnej skazania za

przypisane skazanemu przestępstwo zabójstwa oraz kary mu za ten czyn

wymierzonej, a także kary łącznej, oraz o przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek prokuratora podlegał uwzględnieniu. Niemniej jednak na wstępie

zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie wznowienia procesu dokonano w

trybie art. 542 § 1 k.p.k., a więc na wniosek strony. Nie będzie tutaj zatem miała

zastosowania, o co wnosił prokurator, instytucja wznowienia postępowania z

urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k., bowiem podstawą decyzji Sądu Najwyższego

stała się przesłanka określona w art. 540 § 2 k.p.k.

Zgodnie z art. 540 § 2 k.p.k. postępowanie wznawia się na korzyść strony,

jeżeli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną

umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego

zostało wydane orzeczenie; wznowienie nie może nastąpić na niekorzyść

3

oskarżonego. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009r., sygn.

akt P 11/08, uznano, że art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie

ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego i ustawy - Kodeks

karny wykonawczy (Dz. U. Nr 163, poz. 1363) jest niezgodny z art. 118 ust. 1 i art.

119 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że został uchwalony

przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego do jego wydania. Przepis ten

nowelizował brzmienie art. 148 § 2 k.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz

doktrynie podnosi się, że w związku z treścią wskazanego wyroku Trybunału

Konstytucyjnego brak było możliwości zastosowania jako podstawy skazania art.

148 § 2 k.k. w okresie od dnia 26 września 2005r. do dnia 22 marca 2011r.

Zakwestionowanie bowiem procesu legislacyjnego dotyczącego nowelizacji art. 148

§ 2 k.k. spowodowało, że przepis ten w nowym brzmieniu został tym orzeczeniem

wyeliminowany, co jednocześnie nie doprowadziło do przywrócenia obowiązywania

przepisu w brzmieniu sprzed nowelizacji. W konsekwencji brak było możliwości

zastosowania również art. 148 § 3 k.k., ponieważ odsyłał on, jeżeli chodzi o sankcję,

do art. 148 § 2 k.k., czyli przepisu usuniętego z porządku prawnego. W tej sytuacji

podstawą skazania i kary mógł być jedynie art. 148 § 1 k.k. (por. wyroki SN: z dnia

11 kwietnia 2013r., III KO 112/12, Lex nr 1311398; z dnia 14 listopada 2011, V KO

44/11, R-OSNKW 2011 poz. 2097 CD; W. Wróbel, S. Zabłocki, Glosa do wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 2009r. [w:] Palestra nr 7-8/2009, s.

290-308). W praktyce stanowisko to stało się podstawą do podważania zapadłych

w tym okresie wyroków skazujących z art. 148 § 2 k.k. oraz art. 148 § 3 k.k.,

którymi wymierzono kary na podstawie art. 148 § 2 k.k., a co za tym idzie również

podstawą do wznawiania postępowań w trybie art. 540 § 2 k.p.k. W niniejszej

sprawie skazany dopuścił się swojego czynu w nocy z 4/5 stycznia 2006r., a więc

już w okresie po wejściu w życie zakwestionowanej nowelizacji art. 148 § 2 k.k.

Istnieje więc w sprawie obligatoryjna podstawa do wznowienia postępowania,

albowiem P. H. skazany został z art. 148 § 3 k.k., który to przepis co prawda nie

został wprost zanegowany przez Trybunał Konstytucyjny, ale jeżeli chodzi o karę,

odsyłał bezpośrednio do art. 148 § 2 k.k. De facto art. 148 § 3 k.k., w związku z

komentowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stał się normą bez sankcji

karnej. Wobec tego, w związku z wyrugowaniem z systemu prawnego art. 148 § 2

4

k.k., co pośrednio rzutowało także na art. 148 § 3 k.k., na podstawie art. 540 § 2

k.p.k. należało wznowić postępowanie w sprawie celem zmiany kwalifikacji prawnej,

co sprowadzać się w zasadzie powinno do zastosowania art. 148 § 1 k.k. oraz

ewentualnej korekty wymiaru kary.

W judykaturze utrwalony jest pogląd o możliwości wznowienia postępowania

jedynie w części odnoszącej się do kwalifikacji prawnej i wymierzonej kary (por.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 marca 2011r., II KO 73/10, e-CzPKiNP, poz.

5/11, s. 10-12; z dnia 8 lipca 2009r., II KO 22/09, R-OSNKW 2009, poz. 1462 CD).

W niniejszej sprawie istniała zatem możliwość uchylenia orzeczenia tylko w tym

zakresie. Wraz z uchyleniem kary jednostkowej za czyn z art. 148 § 3 k.k. utraciła

również moc kara łączna oraz orzeczenie wydane na podstawie art. 63 § 1 k.k.

Wbrew wnioskowi prokuratora, Sąd Najwyższy uchylił jedynie wyrok Sądu ad

quem. Wystarczającym bowiem było przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, skoro w realiach konkretnej sprawy

stosownej korektury można dokonać na tym etapie procesu.

Sąd Apelacyjny, procedując po wznowieniu, winien dokonać stosownej

zmiany kwalifikacji prawnej oraz w związku z tym także podstawy i ewentualnie

wymiaru kary. Obowiązkiem jego pozostaje również ponowne określenie kary

łącznej oraz zaliczenie w trybie art. 63 § 1 k.k. tymczasowego aresztowania na

poczet kary pozbawienia wolności.