V KK 240/13

Sygn. akt V KK 240/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jarosław Matras (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kowal

w sprawie D. C.

skazanego z art. 278 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk

w dniu 22 października 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanego

od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego z dnia 4 sierpnia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

D. C. został oskarżony o to, że:

2

1. w dniu 20 maja 2010 r. w W. zabrał w celu przywłaszczenia telefon

komórkowy LG KP 500 o wartości 349 zł, czym działał na szkodę M. M.

Polska Spółka z o.o., tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k.,

2. w dniu 21 maja 2010 r. w W. zabrał w celu przywłaszczenia dwa telefony

komórkowe LG KP 500 o wartości 698 zł, czym działał na szkodę M. M.

Polska Spółka z o.o., tj. o czyn z art. 278 § 1 k.k.

Wyrokiem nakazowym z dnia 4 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy uznał D. C. za

winnego popełnienia zarzuconych mu czynów stanowiących ciąg przestępstw z art.

278 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. w zw. z art.

58 § 3 k.k. skazał go na karę 2 lat ograniczenia wolności, zobowiązując go na

podstawie art. 35 k.k. do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele

społeczne wskazanej przez Sąd na terenie gminy W. w wymiarze 40 godzin w

stosunku miesięcznym.

Powyższy wyrok, na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., zaskarżył w całości

Prokurator Generalny wnosząc kasację na korzyść skazanego D. C. Autor

nadzwyczajnego środka zaskarżenia zarzucił orzeczeniu Sądu I instancji rażące i

mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie:

- przepisu prawa procesowego, tj. art. 501 pkt 1 k.p.k., polegające na wydaniu na

posiedzeniu wyroku nakazowego w stosunku do osoby pozbawionej wolności w tej

sprawie, zamiast rozpoznania sprawy na zasadach ogólnych na rozprawie;

- przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 34 § 1 k.k. i art. 58 § 3

k.k., polegające na zastosowaniu przez sąd ustawy nowej i wymierzeniu

skazanemu kary 2 lat ograniczenia wolności na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z

art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 58 § 3 k.k., pomimo tego, że w czasie popełnienia

przestępstwa obowiązywała ustawa względniejsza dla skazanego, przewidująca –

w przypadku kary ograniczenia wolności – możliwość jej wymierzenia w granicach

od miesiąca do 12 miesięcy.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w celu

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

3

Kasacja wniesiona w tej sprawie przez Prokuratora Generalnego okazała się

zasadna w stopniu oczywistym, co przemawiało za jej rozpoznaniem na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnieniem sformułowanego w niej

wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.

W pełni należało podzielić pogląd skarżącego co do rażącego naruszenia

przez Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 34

§ 1 k.k. i art. 58 § 3 k.k. Treść wyroku wskazuje, że sąd meriti zastosował przepis

art. 58 § 3 k.k. w brzmieniu obecnie obowiązującym. Przewiduje on, że w wypadku

przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat

(klauzula ta dotyczy również przestępstwa z art. 278 § 1 k.k.), sąd może orzec

grzywnę albo karę ograniczenia wolności do lat 2 – zamiast kary pozbawienia

wolności. W porównaniu zatem z regulacją zawartą w art. 34 § 1 k.k. – górna

granica wymiaru kary ograniczenia wolności została podniesiona dwukrotnie i

wynosi dwa lata. Jednak taka treść art. 58 § 3 k.k. została wprowadzona ustawą z

dnia 5 listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1589), która weszła w życie w dniu 8

czerwca 2010 r. Tymczasem, osk. D. C. dopuścił się przestępstwa przypisanego

zaskarżonym obecnie wyrokiem w dniach 20 i 21 maja 2010 r., a więc przed

wejściem w życie wspomnianej nowelizacji z dnia 5 listopada 2009 r. Zatem, w

dacie popełnienia czynów zarzuconych w/w oskarżonemu, przepis art. 58 § 3 k.k.

obowiązywał w wersji przewidującej – w odniesieniu do przestępstw zagrożonych

karą pozbawienia wolności do 5 lat – możliwość orzeczenia kary grzywny albo kary

ograniczenia wolności zamiast kary pozbawienia wolności. Tym samym, granice

wymiaru kary ograniczenia wolności orzekanej na podstawie art. 58 § 3 k.k.

wynikały wprost z dyspozycji art. 34 § 1 k.k. i zawierały się w przedziale od

miesiąca do 12 miesięcy – o ile ustawa nie stanowiła inaczej. Nie ulega natomiast

wątpliwości, że w stosunku do sytuacji przewidzianych w art. 58 § 3 k.k., ustawa

„stanowi inaczej” – od dnia 8 czerwca 2010 r.

W tych warunkach wymierzenie osk. D. C. przez Sąd Rejonowy kary

ograniczenia wolności w rozmiarze dwóch lat za czyny popełnione w dniach 20 i 21

maja 2010 r., stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa karnego materialnego,

tj. art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 34 § 1 k.k. i art. 58 § 3 k.k. W czasie popełnienia

przestępstwa obowiązywała bowiem ustawa dopuszczająca wymierzenie kary

4

ograniczenia wolności, której górna granica nie przekraczała 12 miesięcy. W

rozumieniu art. 4 § 1 k.k. była to więc ustawa względniejsza dla sprawcy czynu

zabronionego.

Już stwierdzenie tego uchybienia całkowicie uzasadniało uwzględnienie

kasacji i dawało podstawę do uchylenia zaskarżonego wyroku. Należy wszakże

podkreślić drugi z zarzutów kasacyjnych wskazujący na rażące naruszenie przepisu

prawa procesowego, tj. obrazy art. 501 pkt 1 k.p.k., w wyniku wydania wyroku

nakazowego wobec osk. D. C. Z treści powołanego przepisu wynika

niedopuszczalność orzekania w trybie nakazowym w stosunku do osoby

pozbawionej wolności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że

pozbawieniem wolności jest każde, wynikające z decyzji uprawnionego organu,

uniemożliwienie osobie swobodnego poruszania się – a zatem jest nim zatrzymanie,

tymczasowe aresztowanie, odbywanie zasadniczej lub zastępczej kary

pozbawienia wolności (por. postanowienie z dnia 20 lipca 2005 r. I KZP 19/05,

OSNKW 2005, z. 9, poz. 75). Zakaz wynikający z tego przepisu jest przy tym

interpretowany szeroko jako ważna norma gwarancyjna, tj. ma zastosowanie

również do osoby, która była pozbawiona wolności tylko na jakimś etapie

postępowania prowadzonego w tej sprawie, w której sąd rozważa wydanie wyroku

nakazowego – niezależnie od długości okresu tego pozbawienia wolności. Takie

stanowisko zajął Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z dnia: 12 lipca 2007 r. IV KK

142/07 (LEX nr 296712), 13 grudnia 2010 r. IV KK 294/10 (LEX nr 844497), z dnia

28 listopada 2012 r. V KK 237/12 (LEX nr 1235908).

Odnotować przy tym trzeba, że w przepisie art. 325c k.p.k., gdzie

sformułowano negatywne przesłanki dochodzenia, wykluczając możliwość jego

prowadzenia w stosunku do oskarżonego pozbawionego wolności w tej lub innej

sprawie, ustawodawca wyłączył z tego kręgu ograniczeń m.in. osoby, wobec

których zastosowano zatrzymanie – art. 325c pkt 1 lit. a k.p.k. Takiego zabiegu nie

powtórzył natomiast w treści art. 501 k.p.k., gdzie sformułował negatywne

przesłanki trybu nakazowego.

W niniejszej sprawie, bezpośredniego ujęcia osk. D. C. dokonali pracownicy

ochrony, ale niezwłocznie przekazali go funkcjonariuszom policji, którzy sporządzili

formalny protokół zatrzymania osoby, określając w nim szczegółowo zarówno datę i

5

godzinę tej czynności, jak i następnie czas jego zwolnienia. Z porównania informacji

zawartych w tym dokumencie wynika, że osk. D. C. został zatrzymany w dniu 21

maja 2010 r. o godz. 11.40, a zwolniony w tym samym dniu o godz. 14.45 (k. – 2) –

po przedstawieniu mu zarzutu i przesłuchaniu w charakterze podejrzanego.

Wprawdzie zatem – w sensie formalnym – był on pozbawiony wolności przez

stosunkowo krótki okres, ale procesowe znaczenie tego faktu nie powinno zostać

pominięte.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Sąd Rejonowy należy uwzględnić

znaczenie w tej sprawie normy art. 4 § 1 k.k. oraz mieć na uwadze zapatrywania

wyrażone już wielokrotnie przez Sąd Najwyższy na gruncie negatywnych

przesłanek orzekania w trybie nakazowym.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.