V KK 299/13

Sygn. akt V KK 299/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Przemysław Kalinowski

Protokolant Anna Kowal

w sprawie P. K.

skazanego z art. 244 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 22 października 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Ś.

z dnia 24 sierpnia 2011 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i P. K. uniewinnia od zarzucanego

mu czynu, a wydatkami postępowania obciąża Skarb Państwa;

II. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

2

P. K. został oskarżony o to, że w okresie od 17 maja 2011 r. do 19 maja

2011 r. w B. nie zastosował się do zakazu opuszczania miejsca pobytu bez zgody

sądu - orzeczonego wobec niego postanowieniem Sądu Rejonowego w P. -

Wydziału IV Rodzinnego i Nieletnich z dnia 10 września 2010 r. jako środka

wychowawczego w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku

wychowawczym - w ten sposób, że samowolnie opuścił Młodzieżowy Ośrodek

Wychowawczy w B., do którego został skierowany,

tj. o przestępstwo z art. 244 k.k.

Prokurator Rejonowy w Ś. w akcie oskarżenia zawarł, uzgodniony z P. K.,

wniosek o wydanie wyroku skazującego wobec oskarżonego bez

przeprowadzenia rozprawy, tj. w trybie art. 335 § 1 k.p.k., i wymierzenie mu za

ten czyn kary 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania na okres próby 3 lat i oddanie go w okresie próby pod dozór kuratora

sądowego.

Sąd Rejonowy w Ś. wniosek ten uwzględnił i wyrokiem z dnia 24 sierpnia

2011 r., uznał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu,

stanowiącego występek z art. 244 k.k. i za to na podstawie art. 244 k.k.

wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 69 § 1 i 2

k.k. i art. 70 § 2 k.k. wykonanie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia

wolności warunkowo zawiesił na okres 3 lat próby, zaś na podstawie art. 73 § 2

k.k. oddał oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego.

Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 31 sierpnia

2011 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego wniósł Prokurator

Generalny. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił mu: rażące i mające istotny

wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego - art.

244 k.k., polegające na błędnej wykładni, iż zachowanie P. K., polegające na

samowolnym oddaleniu się z orzeczonego wobec niego postanowieniem sądu

umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym jest równoznaczne z

niestosowaniem się do wyodrębnionych w tym przepisie rodzajów zakazu,

nakazu lub obowiązku, w tym zakazu opuszczania miejsca pobytu bez zgody

3

sądu, podczas gdy jego zachowanie nie wyczerpało ustawowych znamion czynu

zabronionego wskazanych w tym przepisie.

Stawiając taki zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i uniewinnienie P. K. od popełnienia zarzucanego mu

czynu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co skutkuje jej uwzględnieniem w trybie

określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że sąd meriti, w ślad za

prokuratorem, dokonał wadliwej subsumcji ustalonych okoliczności faktycznych

pod przepis art. 244 k.k., co skutkowało niezasadnym przypisaniem

oskarżonemu tego przestępstwa. Dane zawarte w aktach sprawy nie

pozostawiają bowiem jakichkolwiek wątpliwości, że P. K. na mocy postanowienia

Sądu Rejonowego P. z dnia 10 września 2010 r., został umieszczony, w oparciu

o przepis art. 6 pkt 9 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w

sprawach nieletnich (Dz. U. z 2010 r., Nr 33, poz. 178 ze zm. – dalej jako u.p.n.),

w młodzieżowym ośrodku wychowawczym tytułem środka wychowawczego (k. 2

akt), zaś w dniu 17 maja 2011 r. z ośrodka w B. samowolnie się oddalił, by

zostać do niego doprowadzonym w dniu 19 maja 2011 r. Wbrew opisowi

ujętemu w zarzucie aktu oskarżenia, w treści postanowienia z dnia 10 września

2010 r., nie zawarto rozstrzygnięcia, w którym zakazano by nieletniemu

opuszczania ośrodka wychowawczego. Takiego zastrzeżenia zresztą być tam

nie mogło, albowiem formuła orzeczenia tego środka jest wskazana w sposób

precyzyjny w art. 6 pkt 9 u.p.n. Wprawdzie przedmiotem ochrony art. 244 k.k.,

zamieszczonego wśród przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości,

generalnie jest respektowanie orzeczeń sądowych, to jednak penalizowane są

tylko takie zachowania, które polegają na nie stosowaniu się do wskazanych w

tym przepisie rodzajów zakazów, nakazów lub obowiązku powstrzymywania się

od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach (por. np. wyrok SN z

dnia 29 września 2010 r., IV KK 227/10, Lex 603799). Skoro zatem warunkiem

odpowiedzialności karnej za to przestępstwo jest, aby sprawca złamał orzeczony

wobec niego przez sąd określony zakaz, nakaz lub obowiązek, to jawi się jako

oczywiste, iż postanowienie o umieszczeniu nieletniego w młodzieżowym

4

ośrodku wychowawczym na podstawie art. 6 pkt 9 u.p.n. nie ma takiego

charakteru, podobnie jak umieszczenie w zakładzie poprawczym (art. 6 pkt 10

u.p.n.). Nakaz ścisłej interpretacji znamion czynu zabronionego oraz zakaz

wykładni rozszerzającej (nullum crimen sine lege scripta) uniemożliwiają także

uznanie, że postanowienie o umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku

wychowawczym zawiera również orzeczenie wobec nieletniego, poddanego

umieszczeniu w takim ośrodku, zakazu jego opuszczenia. Wypada wskazać, że

nawet w przypadku ucieczki z zakładu poprawczego wobec nieletniego mogą być

stosowane środki dyscyplinarne lub te przewidziane w regulaminie zakładu

poprawczego (art. 90 c § 1 i 2 u.p.n.), a zachowanie takie nie wyczerpuje również

znamion przestępstwa z art. 242 § 1 k.k. (por. uchwalę 7 sędziów SN z dnia 18

czerwca 1985 r., VI KZP 8/85, OSNKW 1985, z. 11-12, poz. 86; wyrok SN z dnia

3 czerwca 1987 r., V KRN 138/87, OSNP 1988, z. 8, poz. 83). Zatem

dookreślenie w opisie czynu zarzuconego, a następnie przypisanego,

sformułowania, że oskarżony nie zastosował się zakazu opuszczania miejsca

pobytu orzeczonego postanowieniem z dnia 10 września 2010 r. nie tylko nie

wynikało z treści tego postanowienia, ale także nie miało jakichkolwiek podstaw

normatywnych, a zatem nie mogło stanowić podstawy do pociągnięcia

oskarżonego do odpowiedzialności karnej.

Jest więc oczywiste, że skazanie oskarżonego nastąpiło z rażącym

naruszeniem przez sąd meriti przepisu art. 244 k.k., a jego skutkiem było

niesłuszne skazanie oskarżonego za ten czyn. Zważywszy zaś na to, że

umieszczenie nieletniego w ośrodku wychowawczym jest orzeczeniem środka

wychowawczego, a nie pozbawieniem wolności, to ucieczka z takiego ośrodka

nie tylko nie wyczerpuje znamion czynu z art. 244 k.k., ale także nie stanowi

przestępstwa z art. 242 § 1 k.k. (zob. np. wyrok SN z dnia 6 listopada 1976 r., VI

KRN 378/76, OSNKW 1977, z. 3, poz. 24). Z uwagi na powyższe należało

zaskarżony wyrok uchylić, a na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. oskarżonego

uniewinnić od zarzuconego mu czynu.