II KK 122/13

Sygn. akt II KK 122/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Janczak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Beaty Mik,

w sprawie P. R. C.

w przedmiocie wyroku łącznego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 30 października 2013 r.,

kasacji, wniesionej - na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. - przez Prokuratora

Generalnego, na niekorzyść skazanego,

od wyroku (łącznego) Sądu Rejonowego w Ż.

z dnia 21 września 2012 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok z wyjątkiem rozstrzygnięcia

zawartego w jego pkt. 10;

2) na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie

w przedmiocie wydania wyroku łącznego w części, o której

orzeczono w pkt. 2 i 3 uchylonego wyroku, a w pozostałym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w

Ż. do ponownego rozpoznania;

2

3) kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Przed Sądem Rejonowym w Ż. toczyło się postępowanie w przedmiocie

wydania wyroku łącznego, zainicjowane wnioskiem złożonym przez P. R. C. Po

zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji, Sąd Rejonowy w Ż., w części wstępnej

wyroku łącznego z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt II K 365/12, wskazał, że przy

rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należy brać pod uwagę skazania

następującymi prawomocnymi wyrokami, dotyczącymi P. R. C.:

I. Sądu Rejonowego w P. z dnia 10 stycznia 2005 r. w sprawie o sygn. akt II K

340/04 za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 24 sierpnia 2004 r. na

karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na okres próby 3 (trzech) lat, przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności

zarządzono postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 12 marca 2007 r. w

sprawie sygn. akt II Ko 50/07;

II. Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygn. akt II K

160/04 za przestępstwa:

a. z art. 278 § 1 k.k. popełnione w dniu 20-21 czerwca 2002 r. na karę 1 (jednego)

roku pozbawienia wolności oraz - na podstawie art. 33 § 2 k.k. - karę grzywny w

wymiarze 40 (czterdziestu) stawek dziennych, przyjmując wysokość 1 (jednej)

stawki dziennej za równoważną kwocie 40 (czterdzieści) złotych;

b. z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

i art. 12 k.k. pełnione w lutym 2001 r. na karę 8 (ośmiu) miesięcy pozbawienia

wolności,

przy czym orzeczono karę łączną 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby

3 (trzech) lat, a następnie wykonanie ww. kary łącznej pozbawienia wolności

zarządzono postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 25 października 2006 r.

w sprawie o sygn. akt II Ko 1511/06;

III. Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt VIII

K 1073/05 za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. popełnione w

okresie od 29 maja 2000 r. do 1 czerwca 2000 r. na karę 2 (dwóch) lat pozbawienia

3

wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 (czterech)

lat, przy czym wykonanie ww. kary pozbawienia wolności zarządzono

postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie o sygn.

akt XII Ko 565/08;

IV. Sądu Rejonowego w W. z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie o sygn. akt VIII K

744/03 za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione w dniu 28 – 29 marca 2003 r.

na karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 (czterech) lat i na

podstawie art. 33 § 2 k.k. kary grzywny w wymiarze 100 (stu) stawek dziennych,

przyjmując wysokość 1 (jednej) stawki dziennej za równoważną kwocie 10

(dziesięciu) złotych, przy czym wykonanie ww. kary pozbawienia wolności

zarządzono postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 16 listopada 2009 r. w

sprawie o sygn. akt XII Ko 7380/08;

V. Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 16 października 2007 r. w sprawie o sygn. akt

II K 420/07 za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. popełnione w

dniu 22 lipca 2006 r. na karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 (czterech) lat oraz - na podstawie art.

33 § 2 k.k. - karę grzywny w wymiarze 50 (pięćdziesięciu) stawek dziennych,

przyjmując wysokość jednej stawki dziennej za równoważną kwocie 10 (dziesięciu)

złotych, przy czym wykonanie kary pozbawienia wolności zarządzono

postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 30 lipca 2008 r. w sprawie o sygn.

akt II Ko 1909/08;

VI. Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie o sygn. akt II K

501/07 za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. popełnione w

dniu 24 lutego 2007 r. na karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 (czterech) lat oraz - na

podstawie art. 71 § 1 k.k. - karę grzywny w wymiarze 50 (pięćdziesięciu) stawek

dziennych, przyjmując wysokość 1 (jednej) stawki dziennej za równoważną kwocie

10 (dziesięciu) złotych, przy czym wykonanie ww. kary pozbawienia wolności

zarządzono postanowieniem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 30 lipca 2008 r. w

sprawie o sygn. akt II Ko 1901/08;

4

VII. Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II K

936/07 za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. popełnione w dniu 14 października 2006

r. na karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności;

VIII. łącznym Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 28 września 2009 r., w sprawie o

sygn. akt II K 208/09, którym to wyrokiem:

a. połączono kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami Sądu

Rejonowego w P. z dnia 10 stycznia 2005 r., w sprawie o sygn. akt II K 340/04,

Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 marca 2005 r., w sprawie o sygn. akt II K 160/04 i

Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 kwietnia 2006 r., w sprawie o sygn. akt VIII K

1073/05 i wymierzono mu karę łączną w wymiarze 2 (dwóch) lat pozbawienia

wolności;

b. połączono kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami Sądu

Rejonowego w Ż. z dnia 16 października 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K 420/07,

Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 13 listopada 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K

501/07 i Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 kwietnia 2007 r., w sprawie o sygn. akt II

K 936/07 i wymierzono mu karę łączną w wymiarze 1 (jednego) roku i 6 (sześciu)

miesięcy pozbawienia wolności;

c. połączono kary grzywny orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w Ż. z dnia

16 października 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K 420/07 i Sądu Rejonowego w Ż.

z dnia 13 listopada 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K 501/07 i wymierzono mu karę

łączną grzywny w wymiarze 50 (pięćdziesięciu) stawek dziennych, przyjmując

wysokość jednej stawki dziennej za równoważną kwocie 10 (dziesięciu) złotych

każda,

IX. łącznym Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 marca 2011 r., w sprawie o sygn. akt

II K 905/10, którym to wyrokiem:

a. połączono jednostkowe kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami:

- Sądu Rejonowego w P. z dnia 10 stycznia 2005 r., w sprawie o sygn. akt II K

340/04,

- Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 marca 2005 r., w sprawie o sygn. akt II K 160/04,

- Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 kwietnia 2006 r., w sprawie o sygn. akt VIII K

1073/05,

5

- Sądu Rejonowego w W. z dnia 1 lutego 2007 r., w sprawie o sygn. akt VIII K

744/03

i orzeczono karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 3 (trzech) lat,

b. połączono kary jednostkowe pozbawienia wolności orzeczone za czyny

objęte wyrokami:

- Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 16 października 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K

420/07,

- Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 13 listopada 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K

501/07,

- Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 kwietnia 2007 r., w sprawie o sygn. akt II K

936/07

i orzeczono karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 1 (jednego) roku i 6

(sześciu) miesięcy,

c. połączono jednostkowe kary grzywny orzeczone wyrokami:

- Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 marca 2005 r., w sprawie o sygn. II K 160/04.

- Sądu Rejonowego w W. z dnia 1 lutego 2007 r., w sprawie o sygn. VIII K 744/03

i orzeczono karę łączną grzywny w wymiarze 120 (stu dwudziestu) stawek

dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 (dziesięciu)

złotych,

X. Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 kwietnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt II K

640/09 za czyny:

- z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełniony w dniu 3

sierpnia 2006 r.,

- z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełniony w dniu 10

sierpnia 2006 r.,

- z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełniony w dniu 10

sierpnia 2006 r.,

- z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełniony w dniu 14

sierpnia 2006 r.,

które to przestępstwa zostały popełnione w warunkach ciągu przestępstw i na

podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.

wymierzono mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności,

6

oraz z art. 286 § 1 k.k. i 270 § 1 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

popełniony w dniu 11 października 2006 r. na karę 1 (jednego) roku pozbawienia

wolności, zaś na podstawie art. 85 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw.

z art. 4 § 1 k.k. kary jednostkowe pozbawienia wolności połączono i jako karę

łączną wymierzono karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności.

W części rozstrzygającej wyroku łącznego z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt

II K 365/12, Sąd Rejonowy w Ż. orzekł w sposób następujący:

„1. rozwiązuje karę łączną pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem

opisanym w pkt II części wstępnej wyroku oraz orzeczoną wyrokiem opisanym w

pkt X wyroku;

2. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wyroki opisane w punktach: I, II a i

b , III oraz IV. części wstępnej wyroku łączy w zakresie kar pozbawienia wolności i

wymierza skazanemu karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 (dwóch) lat;

3. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. wyroki opisane w punktach: II a i

IV części wstępnej wyroku łączy w zakresie kar grzywny i wymierza skazanemu

karę łączną grzywny w wymiarze 100 (stu) stawek dziennych, przyjmując wysokość

1 (jednej) stawki dziennej za równoważną kwocie 10 (dziesięciu) złotych;

4. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wyroki opisane w punktach: V, VII,

X a i b części wstępnej wyroku łączy w zakresie kar pozbawienia wolności i

wymierza skazanemu karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 (dwóch) lat;

5. uznaje, iż opisane powyżej wyroki zostają pochłonięte niniejszym wyrokiem

łącznym w zakresie wskazanym w punktach: 2, 3 i 4 oraz stwierdza, że w

pozostałym zakresie wyroki połączone podlegają odrębnemu wykonaniu;

6. na podstawie art. 572 k.p.k. umarza postępowanie w pozostałym zakresie;

7. na poczet orzeczonej w pkt 2 kary łącznej pozbawienia wolności zalicza

okresy rzeczywistego pozbawienia wolności oraz faktycznie wykonanych kar w

sprawach: II K 340/04, II K 160/04, VIII K 1073/05, VIII K 744/03;

8. na poczet orzeczonej w pkt 4 kary łącznej pozbawienia wolności zalicza

okresy rzeczywistego pozbawienia wolności oraz faktycznie wykonanych kar w

sprawach II K 420/07, II K 936/07;

9. na poczet orzeczonej w pkt 3 kary łącznej grzywny zalicza kwotę 400

(czterysta) złotych uiszczoną przez skazanego w sprawie o sygn. II K 160/04;

7

10. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. S. Z. kwotę 120 (sto

dwadzieścia) złotych - oraz od tej kwoty 23 % podatku VAT - tytułem zwrotu

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu;

11. zwalnia skazanego z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w

niniejszej sprawie i obciąża nimi Skarb Państwa”.

Powyższy wyrok, po cofnięciu przez skazanego wniosku o przywrócenie

terminu do złożenia wniosku o jego uzasadnienie na piśmie oraz po sporządzeniu

tego uzasadnienia na wniosek Prokuratora Rejonowego, nie został zaskarżony

przez strony i uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu 2

listopada 2012 r. (stwierdzenie prawomocności - k. 136).

Po dostrzeżeniu wadliwości tego orzeczenia w toku czynności związanych z

jego wykonaniem (zob. pismo Kierownika Sekcji Wykonawczej II Wydziału Karnego

Sądu Rejonowego w Ż. do Prokuratora Generalnego RP – k. 167), wyrok ten został

zaskarżony kasacją, wniesioną na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., na niekorzyść P. R.

C. przez Prokuratora Generalnego.

Autor kasacji sformułował zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenia przepisu prawa karnego procesowego, to jest art. 17 § 1 pkt

7 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k., polegającego na połączeniu węzłami kary łącznej w

punkcie 2 wyroku łącznego kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami Sądu

Rejonowego w P. o sygn. akt II K 340/04, Sądu Rejonowego w Ż. o sygn. akt II K

160/04 oraz Sądu Rejonowego w W. o sygn. akt VIII K 1073 i sygn. akt VIII K

744/03, a w punkcie 3 wyroku łącznego grzywien orzeczonych wyrokami Sądu

Rejonowego w Ż. o sygn. II K 160/04 i Sądu Rejonowego w W. o sygn. akt VIII K

744/03, które to skazania zostały już wcześniej objęte odpowiednio punktami 2 i 3

prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt II

K 905/10 – co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 §

1 pkt 8 k.p.k.

W konkluzji kasacji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

Ż.

W części motywacyjnej kasacji jej Autor zauważył nadto, że aczkolwiek

kasacja jest skierowana na niekorzyść skazanego P. R. C., to jednak po uchyleniu

8

zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w Ż. może dojść, w innym jej fragmencie, do rozstrzygnięcia na

korzyść skazanego, albowiem w pkt 4 wyroku nie objęto węzłem kary łącznej

skazania P. R. C. wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 13 listopada 2007 r. (w

kasacji w oczywiście omyłkowy sposób mowa jest o 2001 r.), sygn. akt II K 501/07,

pomimo tego, że czyn objęty tym ostatnim wyrokiem „został popełniony przed

zapadnięciem pierwszego z wyroków objętych węzłem kary łącznej orzeczonej w

pkt 4”. Skarżący wywodził, że „wskazanie tego błędu jako zarzutu kasacyjnego

mogłoby nastąpić jedynie w kasacji wniesionej na korzyść skazanego”.

Prokurator Prokuratury Generalnej, reprezentujący ten urząd na rozprawie

kasacyjnej, poparł zarzut główny kasacji, a nadto wniósł, aby uznać, że w

uzasadnieniu kasacji podniesiony został, w innym zakresie oraz na korzyść

skazanego, także zarzut - rażącego i mającego istotny wpływ na treść wydanego

orzeczenia - naruszenia art. 85 k.k. Zmodyfikował też wniosek końcowy kasacji,

postulując: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku łącznego w całości; 2) umorzenie

postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego na podstawie art. 17 § 1 pkt

7 k.p.k. odnośnie do pkt 2 i 3 tego wyroku; 3) przekazanie sprawy w pozostałym

zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ż.

Skazany przychylił się do wniosku prokuratora.

Sąd Najwyższy, rozpoznając wniesioną kasację w granicach

zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.), zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna, zarówno w zakresie zarzutu podniesionego w jej

części dyspozytywnej, jak i w zakresie uchybienia wskazanego w końcowym

fragmencie jej części motywacyjnej. Co do tego ostatniego uchybienia stwierdzić

jednak należy, iż nic nie stało na przeszkodzie, aby zgłosić je i prawidłowo

„nazwać” (tak jak uczynił to dopiero prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie

kasacyjnej) już w części dyspozytywnej kasacji, z wyraźnym wskazaniem, że

nadzwyczajny środek zaskarżenia w pewnym zakresie wnoszony jest na niekorzyść

skazanego, w innym zaś zakresie na jego korzyść. Taka konstrukcja kasacji nie

tylko, iż nie jest niemożliwa, ale przeciwnie, czasem jest ona nawet potrzebna.

Niemniej jednak, Sąd Najwyższy podzielił pogląd, że kasacja Prokuratora

Generalnego taki zarzut zawiera, co bez naruszenia art. 536 k.p.k. umożliwi sądowi

9

kasacyjnemu wydanie orzeczenia także i co do tej części wyroku łącznego, która

dotknięta jest uchybieniem wytkniętym w uzasadnieniu kasacji, przy czym w tym

właśnie zakresie w dalszym toku postępowania konieczne będzie respektowanie

zakazu reformationis in peius (do tego aspektu sprawy Sąd Najwyższy powróci w

końcowym fragmencie niniejszego uzasadnienia).

Co do zaskarżenia wyroku łącznego z dnia 21 września 2012 r. na

niekorzyść skazanego wskazać należy od razu na wstępie, iż nic nie stoi na

przeszkodzie w uwzględnieniu tak ukierunkowywanego fragmentu kasacji, bowiem

wniesiona została ona przed upływem 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się

orzeczenia (art. 524 § 3 k.p.k.).

Od razu na wstępie zasygnalizować też należy, że konstrukcja wniosków

końcowych, w szczególności w zakresie tzw. orzeczeń następczych,

zaprezentowana przez prokuratora reprezentującego Prokuratora Generalnego na

rozprawie kasacyjnej, była zdecydowanie bardziej prawidłowa niż ta, którą zawarto

w skardze pisemnej. Zagadnieniu temu poświęcone zostaną końcowe fragmenty

uzasadnienia.

Przechodząc do omówienia zarzutu zawartego w części dyspozytywnej

kasacji podkreślić należy, że Prokurator Generalny słusznie wskazuje na to, iż w

aktach sprawy znajdują się odpisy wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Ż. z dnia

17 marca 2011 r.. sygn. akt II K 905/10 (k. 14 - 18) i następczego wyroku Sądu

Okręgowego w P. z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt V Ka 389/11 (k. 19 - 20), w

świetle których wyrok łączny podlegający kontroli w niniejszym postępowaniu

kasacyjnym jest, w pewnym zakresie, rażąco nieprawidłowy.

Sąd Rejonowy w Ż. wyrokiem z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt II K 905/10:

- w pkt 2 połączył skazanemu P. R. C. kary pozbawienia wolności orzeczone

wyrokami Sądu Rejonowego w P. z dnia 10 stycznia 2005 r.. sygn. akt II K 340/04,

Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 marca 2005 r., sygn. akt II K 160/04 oraz Sądu

Rejonowego w W. z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt VIII K 1073/05 oraz z dnia 1

lutego 2007 r„ sygn. akt VIII K 744/03 i wymierzył skazanemu karę łączną

pozbawienia wolności w wymiarze 3 (trzech) lat;

- w pkt 3 połączył skazanemu kary grzywny orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego

w Ż. z dnia 8 marca 2005 r., sygn. akt II K 160/04 oraz Sądu Rejonowego w W. z

10

dnia 1 lutego 2007 r., sygn. akt VIII K 744/03 i wymierzył skazanemu karę łączną

grzywny w wymiarze 120 (stu dwudziestu) stawek dziennych, przyjmując wysokość

1 (jednej) stawki dziennej za równoważną kwocie 10 (dziesięciu) złotych;

- nadto w pkt 4 połączył skazanemu kary pozbawienia wolności orzeczone

wyrokami Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt II K

420/07, z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II K 501/07 i z dnia 17 kwietnia 2007

r., sygn. II K 936/07;

- w pkt 6 określił zaś początek kary łącznej i dokonał zaliczeń na jej poczet

okresów rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawach podlegających łączeniu.

Powyższy wyrok został zaskarżony zarówno przez skazanego, jak i jego

obrońcę. Sąd Okręgowy w P., wyrokiem z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt V Ka

389/11, zmienił zaskarżony wyrok jedynie w ten sposób, że na podstawie art. 577

k.p.k. na poczet orzeczonej w punkcie 3 kary łącznej grzywny zaliczył kwotę 400

złotych uiszczoną przez skazanego w sprawie II K 160/04 Sądu Rejonowego w Ż. i

ustalił, że wyrok w sprawie II K 936/07 Sądu Rejonowego w Ż. zapadł w dniu 17

kwietnia 2009 r., nie zaś 17 kwietnia 2007 r., a w pozostałym zakresie utrzymał go

w mocy.

Z dokumentacji znajdującej się w 2012 roku w dyspozycji Sądu

Rejonowego w Ż. jednoznacznie zatem wynikało, że w części dyspozytywnej

wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt II K

905/11 (prawomocnego od dnia 23 września 2011 r.), połączono węzłami kary

łącznej w pkt 2 i 3 dokładnie te same skazania na kary pozbawienia wolności oraz

kary grzywny, które zostały następnie objęte punktami 2 i 3 części dyspozytywnej

późniejszego wyroku łącznego, wydanego przez ten sam Sąd w dniu 21 września

2012 r., sygn. akt II K 365/12, które to orzeczenie zaskarżone jest kasacją

Prokuratora Generalnego, rozpoznawaną w niniejszej sprawie.

Wniosek skazanego o wydanie kolejnego wyroku łącznego, podlegającego

kontroli kasacyjnej w niniejszym postępowaniu, podyktowany był zapewne

skazaniem go wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt

II K 640/09, utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 14

grudnia 2011 r., sygn. akt V Ka 429/11. Sąd Rejonowy w Ż. przystąpił zatem do

zbadania, czy istnieje potrzeba wydania nowego wyroku łącznego. Procedowanie

11

takie, po wpływie nowego wniosku skazanego, było prawidłowe, bowiem bez

przeprowadzenia rozprawy nie można było wiążąco rozstrzygnąć, czy skazanie w

sprawie o sygn. II K 640/09, które nastąpiło już po zapadnięciu wyroku łącznego w

sprawie o sygn. II K 905/10, nie powoduje potrzeby skonfigurowania na nowo kary

łącznej. Niemniej jednak, już na etapie wyrokowania w sprawie o sygn. akt II K

365/12, Sąd Rejonowy w Ż. popełnił błędy, których dostrzeżenie zasadnie skłoniło

Prokuratora Generalnego do wniesienia kasacji, w tym przede wszystkim rażący

błąd polegający na rozstrzygnięciu w pkt 2 i 3 wyroku dokładanie o tym samym o

czym już prawomocnie rozstrzygnięto w pkt 2 i 3 wcześniejszego prawomocnego

wyroku łącznego tego Sądu z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt II K 905/10.

Pomimo tego, że w sprawie niniejszej zostało przez Sąd Rejonowy w Ż.

sporządzone pisemne uzasadnienie wyroku, nie można dociec, jakie było źródło

błędu, którego dopuścił się ten Sąd przy wydawania wyroku łącznego

zaskarżonego kasacją, to jest, czy spowodowane to było nieuwagą tego Sądu, czy

też błędną wykładnią przepisów prawa (związaną z nieznajomością orzecznictwa

Sądu Najwyższego w kwestii istotnej dla prawidłowej oceny takiej konfiguracji

skazań jak występująca w niniejszej sprawie). Sąd skoncentrował się bowiem w

pisemnych motywach na szerokim wyjaśnieniu, z jakich powodów opiera wymiar

kary łącznej na zasadzie absorpcji, nie zaś na wyłożeniu zasady, w oparciu o którą

łączy poszczególne skazania. Jedynie na marginesie wskazać należy (orzeczenie

to nie jest bowiem objęte skargą kasacyjną), iż podobnego błędu Sąd Rejonowy w

Ż. dopuścił się w wyroku łącznym z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt 905/10, w

którego pkt 4 połączył dokładnie te same skazania, które objęte były pkt b.

wcześniejszego prawomocnego wyroku łącznego tego Sądu z dnia 28 września

2009 r., sygn. akt II K 208/09, przy czym w tamtej sprawie uchybienie to nie miało

tak istotnego znaczenia, albowiem zarówno pierwotne, jak i powtórne połączenie

tych samych kar sprowadzone zostało do takiej samej co do jej wymiaru kary

łącznej. Niezależnie od tego, jakie było źródło naruszenia prawa obciążającego

orzeczenie zaskarżone kasacją, błąd ten należy jednak skorygować.

Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego przepis art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. stosowany jest odpowiednio w

postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego (por. np. tezę wyroku SN z

12

dnia 15 kwietnia 2008 r., II KK 28/08, Lex nr 393917, w której stwierdzono, iż:

Odpowiednie stosowanie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. może wystąpić nie tylko przy

orzekaniu w przedmiocie odpowiedzialności za popełniony czyn, ale także w

odniesieniu np. do wydania wyroku łącznego. Odpowiednie więc stosowanie tego

przepisu w postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego decyduje o

powstaniu ujemnej przesłanki procesowej o charakterze bezwzględnym w każdym

przypadku, gdy po wydaniu prawomocnego wyroku łącznego dojdzie do

rozpoznania wniosku w przedmiocie wydania wyroku łącznego w odniesieniu do tej

samej osoby i tych samych wyroków skazujących różnych sądów oraz tezę 1.

wyroku SN z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt II KK 149/11, OSNKW 2011, z. 12,

poz. 113, która wskazuje, że w sytuacji gdy wobec tej samej osoby zapadły dwa

prawomocne wyroki łączne, w których węzłem kary łącznej objęto tylko te same

skazania, które objęte były tym węzłem w wyroku, który uprawomocnił się

wcześniej, drugi z tych wyroków dotknięty jest w tym zakresie rażącym

naruszeniem prawa, zaliczanym do tzw. bezwzględnych przyczyn uchylenia

orzeczenia, przewidzianym w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., określanym jako naruszenie

powagi rzeczy osądzonej (art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.). Podobnie rozumować należy

wówczas, gdy wyrok łączny zawiera więcej niż jedno rozstrzygnięcie w przedmiocie

połączenia kar. Gdy w zakresie któregokolwiek z tych - obrazowo rzecz ujmując -

„poszczególnych wyroków łącznych, objętych wyrokiem łącznym”, nie zachodzi

konieczność uzupełnienia go o nowe skazanie za czyn pozostający w zbiegu

temporalnym, określonym w art. 85 k.k., z czynami dotychczas objętymi tym

punktem wyroku łącznego, nie tylko, że nie istnieje potrzeba orzekania w nowym

wyroku łącznym w tym przedmiocie, ale wręcz przeciwnie, ponowne orzekanie w

odniesieniu do tych samych czynów pozostających w zbiegu realnym narusza

regułę rzeczy osądzonej (zob. w tej kwestii np. postanowienie SN z dnia 10 lipca

2013 r., II KK 14/13, Lex Nr 1341265, w którego tezie stwierdzono, że: w myśl art.

575 § 1 k.p.k. o potrzebie wydania nowego wyroku łącznego w miejsce

dotychczasowego, który wówczas traci moc, nie decyduje fakt ujawnienia się

jakiegokolwiek kolejnego skazania tej samej osoby, nieobjętego dotychczasowym

wyrokiem łącznym, lecz tylko takiego, który spełnia przesłanki z art. 85 k.k. i w

związku z tym nadaje się do połączenia, bądź to ze wszystkimi, bądź co najmniej z

13

jednym ze skazań objętych istniejącym wyrokiem łącznym, co powoduje, że

dotychczasowy węzeł prawomocnie połączonych kar ulega rozwiązaniu. Tylko przy

braku podstaw do zastosowania art. 575 k.p.k. uprzednie prawomocne zakończenie

postępowania o wydanie wyroku łącznego obejmującego kary orzeczone w obu

sprawach stanowi negatywną przesłankę procesową w postaci powagi rzeczy

osądzonej). Konfiguracja, w której wyrok łączny zawiera więcej niż jedno

rozstrzygnięcie w przedmiocie połączenia kar, rozważana była w uchwale składu 7

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2012 r., sygn. akt I KZP 15/12,

OSNKW 2012, z. 11, poz. 111, w której tezie skład powiększony skonstatował, iż

użyte w art. 575 § 1 k.p.k. wyrażenie "wyrok łączny traci moc" oznacza, że z chwilą

wydania nowego wyroku łącznego tracą moc zawarte w poprzednim wyroku

łącznym te jego rozstrzygnięcia o połączeniu kar lub środków karnych, bądź o

umorzeniu postępowania na podstawie art. 572 k.p.k., które objęte zostały nowym

wyrokiem łącznym, wydanym w związku z powstałą po wydaniu pierwszego wyroku

łącznego potrzebą, wynikającą z przesłanek prawnomaterialnych, określonych w

art. 85 k.k. W uzasadnieniu zaś podkreślono, że wydanie nowego wyroku łącznego

nie uchyla poprzedniego orzeczenia w całości, a dotyczy jedynie tych jego

rozstrzygnięć, które zostały ujęte w nowym werdykcie. Tak więc, wprawdzie w

niniejszej sprawie przy rozpoznawaniu nowego wniosku o wydanie wyroku

łącznego uwzględnieniu podlegał kolejny wyrok skazujący, jednakże - jak celnie

uznał w uzasadnieniu kasacji Prokurator Generalny - podlegał on połączeniu

jedynie ze skazaniami objętymi węzłem kary łącznej z pkt 4. wcześniejszego

wyroku łącznego, wydanego w sprawie o sygn. akt II K 905/10. Skutkiem nowego

ukształtowania kary łącznej w tym zakresie było więc to, że wyrok łączny Sądu

Rejonowego w Ż. z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt II K 905/10, utracił - na

podstawie art. 575 § 1 k.p.k. - moc jedynie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w

pkt 4. jego części dyspozytywnej (por. z tezą 3. wymienionego już wyżej wyroku SN

z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt II KK 149/11, OSNKW 2011, z. 12, poz. 113,

w której wskazano, iż wydanie nowego wyroku łącznego wbrew przesłance powagi

rzeczy osądzonej nie powoduje utraty mocy przez poprzedni wyrok łączny,

albowiem skutek, o którym mowa w art. 575 § 1 in fine k.p.k., może nastąpić tylko

wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w tym przepisie, a zatem gdy

14

zachodzi realna potrzeba wydania nowego wyroku łącznego. W wypadku uchylenia

wyroku wydanego z naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. wykonaniu podlega

poprzedni wyrok łączny, gdyż nie utracił on mocy na podstawie art. 575 § 1 k.p.k.).

Konkludując, wydanie wyroku w sprawie II K 640/09 Sądu Rejonowego w Ż.

nie powodowało potrzeby wydania nowego wyroku łącznego w odniesieniu do

objętych węzłami kar łącznych pozbawienia wolności oraz kar grzywny

rozstrzygnięć z pkt 2. i 3. wyroku łącznego o sygn. akt II K 905/10, to jest co do

skazań w sprawach II K 340/04, II K 160/04, VIII K 1073/05 i VIII K 744/03 gdy

chodzi o karę pozbawienia wolności oraz w sprawach II K 160/04 i VIII K 744/03

gdy chodzi o karę grzywny. Sąd Rejonowy w Ż. nie powinien zatem co do tych

kwestii orzekać na nowo (i to odmiennie, w sposób korzystniejszy dla P. R. C.),

bowiem we wskazanym zakresie wyrok łączny w sprawie o sygn. akt II K 905/10

Sądu Rejonowego w Ż. nie stracił mocy.

Z wyżej opisanych powodów należy uznać, że ponowne rozstrzygnięcie w

kwestii połączenia kar pozbawienia wolności oraz kar grzywny zawarte w pkt 2. i 3.

wyroku łącznego z dnia 21 września 2012 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II K

365/12, nastąpiło z naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., to jest wbrew powadze

rzeczy osądzonej. Uchybienie to stanowi bezwzględną przyczynę uchylenia

orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Przyczyna ta dotyczy jednak

wyłącznie rozstrzygnięć zawartych w pkt. 2. i 3. orzeczenia zaskarżonego kasacją.

Zatem uchylenie zaskarżonego wyroku na tej podstawie prawnej powinno dotyczyć

jedynie tej części orzeczenia. Nie jest też do końca zrozumiały postulat przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Ż. „w całości”, a więc

także i w tej części, której dotyczy omówiona bezwzględna przesłanka odwoławcza,

skoro Sądowi pierwszej instancji nie pozostawałoby w tym zakresie do uczynienia

nic poza tym, czego dokonać może i powinien – ze względu na treść art. 17 § 1 pkt

7 k.p.k. w zw. z art. 537 § 2 k.p.k. – sąd kasacyjny. Dlatego też Sąd Najwyższy

uznał, że prawidłowy jest w tym zakresie wniosek zgłoszony ustnie do protokołu

rozprawy kasacyjnej przez reprezentującego autora kasacji prokuratora Prokuratury

Generalnej.

Gdyby zaskarżony wyrok łączny obarczony był jedynie błędem naruszenia

powagi rzeczy osądzonej nie byłoby też potrzebne uchylanie go w innym zakresie i

15

przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania. Można byłoby bowiem uznać,

że orzeczenia akcesoryjne zawarte w jego pkt. 7 i 9, a po części także w pkt 1 i 5,

immanentnie związane z rozstrzygnięciami z pkt 2 i 3, dezaktualizują się z mocy

prawa, jako nie niosące za sobą jakiejkolwiek treści merytorycznej po uchyleniu

wyroku w pkt 2 oraz 3 i po umorzeniu w takiej właśnie części postępowania w

przedmiocie wyroku łącznego. Ponieważ jednak w związku z koniecznością

naprawienia innego błędu, wytkniętego w uzasadnieniu kasacji, konieczne jest i tak

uchylenie wyroku łącznego w szerszym zakresie niż ten, który dyktowała obraza

powagi rzeczy osądzonej, Sąd Najwyższy wydał orzeczenie o charakterze

kasatoryjnym co do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w tym orzeczeniu, z

wyjątkiem zawartego w jego pkt. 10. Nie znajduje bowiem Sąd kasacyjny żadnych

racji przemawiających za uchyleniem rozstrzygnięcia w takim zakresie, w jakim

stanowi ono podstawę przyznania wynagrodzenia za już wykonaną pracę

adwokatowi udzielającemu pomocy prawnej z urzędu. Co do kasatoryjnego

charakteru rozstrzygnięcia i znaczenia orzeczenia następczego w odniesieniu do

innych punktów uchylonego wyroku łącznego należy wskazać, co następuje:

- uchylenie tego wyroku w jego pkt 4 spowodowane jest podzieleniem zarzutu

obrazy prawa materialnego, a to art. 85 k.k., który podniesiony został (chociaż nie

został tam precyzyjnie „nazwany” przez autora nadzwyczajnego środka

zaskarżenia) w uzasadnieniu kasacji. Istotnie, gdy zważy się z jednej strony datę

popełnienia czynu, za który P. R. C. skazany został wyrokiem Sądu Rejonowego w

Ż. z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II K 501/07 (tj. wymienionego w pkt VI

części wstępnej), oraz daty popełnienia czynów objętych pkt 4 wyroku łącznego (tj.

wymienionych w pkt V, VII oraz X a i b części wstępnej), a z drugiej strony datę

pierwszego, nieprawomocnego wyroku oraz to, że po zarządzeniu wykonania kary

wymierzonej wyrokiem z dnia 13 listopada 2007 r. nie może też ulegać wątpliwości,

iż wszystkie kary pozbawienia wolności wymierzone tymi wyrokami są

„podlegającymi łączeniu”, trudno zrozumieć, dlaczego umknęła uwadze Sądu

Rejonowego w Ż. konieczność objęcia w pkt 4 wyrokiem łącznym także i skazania,

które opisano w pkt VI części wstępnej. Błąd ten powinien być przy ponownym

rozpoznaniu sprawy naprawiony, przy czym Sąd Najwyższy z urzędu zwraca

uwagę na jeszcze jedno uwarunkowanie, które należy uwzględnić przy ponownym

16

orzekaniu. Otóż Sąd Rejonowy w Ż. wydając uchylony wyrok łączny, we wszystkich

jego punktach, w których dokonywał łączenia kar (w tym także w pkt 4), stosował

zasadę pełnej absorpcji, szeroko motywując tak dokonany wybór w nawiązaniu do

dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, świadczącej o pomyślnym przebiegu

resocjalizacji P. R. S. (zob. k. 10 maszynopisu uzasadnienia uchylonego wyroku

łącznego – k. 113 akt). Uchylenie tego wyroku w pkt 4 nastąpiło, jak to już

wskazano, w uwzględnieniu zarzutu, który w tej części niewątpliwie podniesiony

został na korzyść skazanego. W konsekwencji, orzekając po uchyleniu wyroku

także i w tej części i po przekazaniu jej w tym zakresie do ponownego rozpoznania,

Sąd a quo powinien pamiętać o treści tej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, z

której wynika, że: działanie zakazu reformationis in peius powinno być odnoszone

nie tylko do samego "finalnego" wymiaru kary łącznej, ale także do zasad wymiaru

kary łącznej, zastosowanych przez sąd w orzeczeniu, które bądź to było

zaskarżone wyłącznie na korzyść oskarżonego, bądź też było, co prawda,

zaskarżone także na niekorzyść, ale nie w zakresie umożliwiającym negatywną dla

oskarżonego korekturę kary łącznej. Jeśli zatem sąd pierwszej instancji zastosował

zasadę pełnej absorpcji, na tej samej zasadzie powinno być oparte orzeczenie

sądu odwoławczego. Jeśli sąd pierwszej instancji nie zastosował zasady pełnej

kumulacji, także i sądowi odwoławczemu nie wolno tej zasady stosować” (zob. np.

wyrok SN z dnia 13 lipca 2011 r., II KK 40/11, Lex Nr 898596; podobnie SN w

postanowieniach z: 3 kwietnia 2008 r., IV KK 479/07, R-OSNKW 2008, poz. 805; z

1 kwietnia 2009 r., V KK 361/08, LEX Nr 507960 oraz w wyrokach z: 19 lutego

2003 r., V KK 117/02, LEX Nr 83973; z 15 lutego 2005 r., III KK 348/04, LEX Nr

146280; z 11 kwietnia 2006 r, II KK 208/05, LEX Nr 182978; z 14 grudnia 2010 r., III

KK 400/10, Lex Nr 682903 oraz z 9 września 2011 r., IV KK 119/10, R-OSNKW

2011, poz. 1590 );

- uchylenie tego wyroku w jego pkt 1, 5-9 oraz 11 pozwoli na dostosowanie przez

Sąd Rejonowy w Ż. tzw. orzeczeń akcesoryjnych do aktualnego (po przekazaniu do

ponownego rozpoznania) stanu sprawy; tak np. zbędne będzie wydawanie

orzeczeń dotyczących treści zawartych przed uchyleniem w pkt 7 i 9, a w części

związanej z rozstrzygnięciami figurującymi dotąd w pkt 2 i 3 uchylonego wyroku,

także i w pkt 1 i 5; przy czym orzeczenie zawarte w pkt 11 powinno korzystać - w

17

konfiguracji procesowej związanej z kierunkiem zarzutu, który spowodował

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania - z ochrony objętej zakazem

reformationis in peius.

Z wszystkich wyżej opisanych powodów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w części

dyspozytywnej wyroku.