III KK 320/13

Sygn. akt III KK 320/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Dołhy

SSN Andrzej Stępka

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie P. S.

skazanego z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 15 listopada 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w B.

z dnia 6 marca 2013 r.

uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę

Sądowi Okręgowemu w K. do rozpoznania w pierwszej instancji.

UZASADNIENIE

Prokurator Rejonowy oskarżył G. B., R. K., P.S., P. S. i J. S., o to że:

„w dniu 22 października 2010 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu, w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadzili pracownika A. L. Polska Sp. z o.o. w

B. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem E. Funduszu Leasingowego S.A.

2

oraz „I.” spółka jawna R. W. i J. W. w kwocie 226.005,00 złotych, w ten sposób, iż

po uprzednim wprowadzeniu go w błąd co do zamiaru zwrotu pojazdu, wynajęli

samochód marki Fiat Ducato Autoroller S750, a w umówionym terminie nie zwrócili

go, przy czym przestępstwa tego dopuścili się w stosunku do mienia znacznej

wartości,

- zaś R. K. zarzucanego mu czynu dopuścił się w ciągu pięciu lat od odbycia kary

co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności, za umyślne przestępstwo podobne,

będąc uprzednio skazany z mocy wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 6 listopada

2007 r. za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. na karę roku i 2

miesięcy pozbawienia wolności, przy czym karę tę odbywał w ramach wyroku

łącznego Sądu Rejonowego w G. z dnia 29 maja 2008 r., którym wymierzono mu

karę łączną 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności, w okresie od 11 lutego 2009 r.

do dnia 9 listopada 2009 r.,

- a J. S. zarzucanego czynu dopuścił się w ciągu pięciu lat od odbycia kary co

najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności, za umyślne przestępstwo podobne,

będąc uprzednio skazany z mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 marca

2008 r. za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. na karę roku i 2 miesięcy pozbawienia

wolności, którą odbywał w okresie od 5 marca 2009 r. do 5 maja 2010 r.”,

tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., a w stosunku do R. K.

i J. S. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

W akcie oskarżenia prokurator umieścił – na podstawie art. 335 k.p.k. –

wniosek o wydanie w stosunku do P. S. wyroku skazującego bez przeprowadzenia

rozprawy i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar i środków karnych:

- 2 lat pozbawienia wolności (na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1

k.k.),

- warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na okres 3 lat

próby (na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k.),

- grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej

stawki dziennej na kwotę 20 złotych (na podstawie art. 33 § 2 k.k.),

- obowiązku naprawienia szkody w całości na rzecz pokrzywdzonego solidarnie z

pozostałymi oskarżonymi (art. 46 § 1 k.k.).

3

Akt oskarżenia w przedmiotowej sprawie wpłynął do Sądu Okręgowego w K.

w dniu 31 maja 2011 r. (k. 786).

Na wniosek Sądu Okręgowego w K. (postanowienie z dnia 1 lipca 2011 r.,),

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r., w oparciu o przepis art. 36

k.p.k., przekazał niniejszą sprawę w całości do rozpoznania Sądowi Okręgowemu

w B. (k. 831). Tenże Sąd (w B.), ustalając – po analizie dokumentów znajdujących

się w aktach – że wartość samochodu Fiat Ducato Autoroller S750 wynosi

165.009,54 zł, a więc nie jest mieniem znacznej wartości w rozumieniu art. 115 § 5

k.k., postanowieniem z dnia 7 października 2011 r., przekazał sprawę, na

podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 24 § 1 k.p.k., do rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w P. (k. 866 i n.).

W uwzględnieniu wniosku Sądu Rejonowego w P. (postanowienie z dnia 28

grudnia 2011 r.), Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r., na

podstawie art. 36 k.p.k., sprawę […], oskarżonych z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art.

294 § 1 k.k., przekazał do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B. (k. 888).

W opinii biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w B. z dnia 30 kwietnia

2012 r., wydanej w wykonaniu postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 2

lutego 2012 r., wartość leasingowanego samochodu marki Fiat Ducato objętego

zarzutem ustalona została na dzień 22 października 2010 r. na kwotę 132.500,00 zł

brutto (k. 942).

Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2013 r. (XI K 32/12) Sąd Rejonowy w B.

na podstawie art. 34 § 3 k.p.k. wyłączył do odrębnego rozpoznania sprawę

oskarżonego P. S., z uwagi na możliwość zakończenia postępowania, wobec

złożenia w stosunku do niego wniosku, o którym mowa w art. 335 k.p.k. (k. 1093

verte).

Na rozprawie w dniu 6 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w B., po wysłuchaniu

oskarżonego P. S., podtrzymującego wniosek o dobrowolne poddanie się karze,

oraz jego obrońcy, a także prokuratora wnoszącego jak w akcie oskarżenia z dnia

31 maja 2011 r. (K. 1103), wyrokiem z tego samego dnia, wydanym pod sygn. XI

K …/13, po rozpoznaniu sprawy wyżej wymienionego, oskarżonego o to, że:

„w dniu 22 października 2010 r. w B., działając wspólnie i w porozumieniu z innymi

osobami których materiały zostały wyłączone do odrębnego postępowania, w celu

4

osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadzili pracownika A. L. Polska Sp. z o.o.

do niekorzystnego rozporządzenia mieniem E. Funduszu Leasingowego S.A. oraz

„I.” spółka jawna R. W. i J. W. z w kwocie 226.005,00 złotych, w ten sposób, iż po

uprzednim wprowadzeniu go w błąd co do zamiaru zwrotu pojazdu, wynajął

samochód marki Fiat Ducato Autoroller S750 C, a w umówionym terminie nie

zwrócił go, przy czym przestępstwa tego dopuścił się w stosunku do mienia

znacznej wartości” – tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.:

1. oskarżonego P. S. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu ,to

jest występku z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i za to na podstawie

art. 294 § 1 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności, a na

podstawie art. 33 § 2 k.k. wymierzył mu grzywnę 100 stawek dziennych po

20 zł każda,

2. na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej

kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat,

3. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł obowiązek naprawienia szkody

wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłacenie E. Funduszowi

Leasingowemu S.A. kwoty 226.005,00 zł solidarnie z G. B., R. K., P. S. i J. S.

W orzeczeniu tym sąd meriti rozstrzygnął nadto o zaliczeniu na poczet

grzywny okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, o kosztach

postępowania oraz wynagrodzeniu obrońcy z urzędu (k. 1004).

Wyrok ten, niezaskarżony przez strony, uprawomocnił się w dniu 14 marca

2013 r.

Kasację w przedmiotowej sprawie w dniu 20 sierpnia 2013 r., na podstawie

art. 521 § 1 k.p.k., wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżył on wskazany wyżej

wyrok Sądu Rejonowego w B. na niekorzyść P. S., w części dotyczącej

rozstrzygnięcia zawartego w pkt 3, zarzucając: „rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 343 § 7

k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwego wniosku

prokuratora o skazanie P. S. bez przeprowadzenia rozprawy i wydanie wyroku

zgodnego z tym wnioskiem, w konsekwencji czego doszło do rażącej obrazy art. 46

§ 1 k.k., poprzez orzeczenie wobec tego oskarżonego obowiązku naprawienia

szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę E. Funduszowi

5

Leasingowemu S.A. kwoty 226.005,00 zł solidarnie z G. B., R. K., P. S. i J. S.,

mimo że współoskarżeni G. B., R.K., P. Si. i J. S. nie zostali dotychczas skazani za

to przestępstwo”.

Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Pomimo tego, że prima facie trafne jest twierdzenie autora kasacji o

naruszeniu przez Sąd Rejonowy w B. wskazanych w zarzucie przepisów

postępowania, a w efekcie tego o obrazie art. 46 § 1 k.k. (orzeczenie obowiązku

naprawienia szkody solidarnie z czterema innymi oskarżonymi w niniejszej sprawie,

co do których nie zapadł jeszcze wyrok skazujący), jednak zarówno zakres

zaskarżenia, jak i w konsekwencji tego także wniosek co do sposobu

rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu kasacyjnym, nie zostały w skardze

kasacyjnej sformułowane prawidłowo. Skarżący zasadnie wprawdzie zauważył, że

sąd meriti procedował w niniejszej sprawie w sposób sprzeczny z przepisami

regulującymi konsensualny sposób zakończenia postępowania, przeoczył jednak,

że powyższe uchybienie skutkowało nie tylko błędnym rozstrzygnięciem w zakresie

obowiązku naprawienia szkody, lecz dotknęło całego zapadłego wobec P. S.

wyroku.

Sprawa niniejsza zawisła bowiem przed Sądem Rejonowym w B. na skutek

szeregu decyzji procesowych wydawanych w trybie art. 35 § 1 k.p.k. i art. 36 k.p.k.,

pomimo tego, że wobec treści sformułowanego w akcie oskarżenia zarzutu, sądem

właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy był pierwotnie sąd okręgowy (art. 25 §

1 pkt 2 k.p.k., wobec znacznej wartości, w rozumieniu art. 115 § 5 k.k.,

wyłudzonego w dniu 22 października 2010 r. mienia – 226.005,00 zł – i w

konsekwencji tego kwalifikacji prawnej czynu z art. 286 § 1 k.k. z zw. z art. 294 § 1

k.k.).

Sąd rejonowy był wprawdzie, z uwagi na wydane przez inne sądy (w tym

wyższego rzędu) a powołane wyżej orzeczenia, uprawniony do rozpoznania tej

sprawy, lecz wyłącznie w wypadku uznania, że wartość mienia objętego zarzutem

nie przekroczyła 200.000,00 zł. Takie ustalenie, nie przesądzając oczywiście tego

6

na obecnym etapie postępowania, w tym wypadku się rysowało, i to zarówno w

świetle dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, która stała się podstawą

powołanego we wstępnej części niniejszego uzasadnienia postanowienia Sądu

Okręgowego w B. z dnia 7 października 2011 r., jak i wydanej, już na zlecenie Sądu

Rejonowego w B., opinii biegłego rzeczoznawcy (132.500,00 zł brutto – k. 942).

Okoliczności te zostały wszelako zignorowane przez sąd a quo, który – już

wyłączając sprawę P. S. do odrębnego rozpoznania na rozprawie w dniu 8 stycznia

2013 r. – przeoczył, że wydanie wyroku skazującego w takim wypadku, a więc

złożenia wniosku w trybie art. 335 § 1 k.p.k., byłoby możliwe wyłącznie wtedy,

gdyby doszło do odpowiedniej modyfikacji – za zgodą prokuratora i oskarżonego –

treści pierwotnego zarzutu w zakresie wartości samochodu Fiat Ducato Autoroller

S750. Kwestia powyższa umknęła uwadze tego sądu także na rozprawie w dniu 6

marca 2013 r., w toku której treść zarzutu, mimo udziału w tej czynności

oskarżonego, jego obrońcy oraz prokuratora, nie została zmodyfikowana, a wręcz

przeciwnie oskarżyciel publiczny podtrzymał nawet pierwotny zarzut. W tym stanie

rzeczy sąd meriti mógł podjąć tylko dwojakiego rodzaju decyzje: albo uznać – przy

przyjęciu, że wartość mienia nie przekracza 200.000,00 zł – iż nie zachodzą

podstawy do uwzględnienia wniosku i rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych

(343 § 7 k.p.k.), albo też – uznając, że wartość mienia została w akcie oskarżenia

określona prawidłowo, stwierdzić swoją niewłaściwość rzeczową, i sprawę P. S.

przekazać do rozpoznania sądowi okręgowemu. Nie należy bowiem zapominać, że

obowiązek badania przez sąd z urzędu swojej właściwości ma wprawdzie charakter

zasady ogólnej, która nie ma zastosowania, gdy kwestię właściwości przesądził już

sąd wyższego rzędu prawomocnym orzeczeniem, wszelako owo związanie sądu

niższego rzędu orzeczeniem sądu wyższego rzędu nie ma jednak charakteru

trwałego, obowiązującego przez cały tok późniejszego postępowania. Oznacza ono

tylko konieczność przystąpienia przez sąd niższego rzędu do rozpoznania

przekazanej mu w ten sposób sprawy. Nie eliminuje to jednak możliwości zajęcia w

późniejszej fazie postępowania (np. na rozprawie głównej) odmiennego stanowiska,

gdyby ujawniły się nowe, istotne okoliczności, rzutujące na decyzję w kwestii

właściwości rzeczowej. Prawomocne orzeczenie sądu wyższego rzędu o uznaniu

się niewłaściwym i przekazaniu sprawy w trybie art. 35 § 1 k.p.k. do rozpoznania

7

sądowi niższego rzędu nie może przecież zmienić właściwości rzeczowej sądu

okręgowego do orzekania w pierwszej instancji w sprawach o przestępstwa

wymienione w art. 25 § 1 k.p.k. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia

2013 r., V KK 382/12, LEX nr 1289073). Sąd Rejonowy w B. do regulacji tych się

nie dostosował, i zaskarżonym wyrokiem uznał P. S. za winnego popełnienia

zarzucanego mu czynu, a więc oszustwa w zakresie mienia znacznej wartości,

zakwalifikowanego z art. 286 § 1 k.k. z zw. z art. 294 § 1 k.k., przyjmując ten ostatni

przepis za podstawę skazania i wymiaru kary, co przełożyło się zresztą również na

wysokość odszkodowania, a więc tę część orzeczenia, która została zaskarżona

przez Prokuratora Generalnego. Takie postąpienie w sposób oczywisty naruszyło

przepis art. 25 § 1 pkt 2 k.p.k., skutkując w rezultacie wystąpieniem bezwzględnej

przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k.

Powyższe, implikowało Sąd Najwyższy do rozpoznania sprawy poza

granicami zaskarżenia i podniesionymi zarzutami (art. 536 k.p.k. w zw. z art. 439 §

1 pkt 4 k.p.k.), i w efekcie do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, a to

stosownie do obowiązku wynikającego z art. 439 § 1 k.p.k., o co zasadnie wniosła

prokurator Prokuratury Generalnej uczestnicząca w rozprawie kasacyjnej. Było to

przy tym orzeczenie neutralne z punktu widzenia interesów skazanego, co w

wypadku bezwzględnych powodów odwoławczych określonych w art. 439 § 1 pkt 1

– 4 k.p.k., jest możliwe niezależnie od kierunku zaskarżenia określonego w skardze

kasacyjnej. Uwzględniając wszelako konsekwencje prawne chociażby w zakresie

obowiązku naprawienia szkody (rozstrzygnięcie zgodne ze skargą kasacyjną w

zakresie w niej określonym skutkowałoby – pomijając nawet samą wysokość

odszkodowania, która w świetle poczynionych wyżej rozważań może budzić

wątpliwości – koniecznością nałożenia obowiązku, o którym mowa w art. 46 § 1 k.k.

jedynie wobec tego oskarżonego, a nie solidarnie z pozostałymi oskarżonymi,

zwiększając dolegliwość ekonomiczną po stronie P. S.), stwierdzić już w tym

miejscu należy, że w sprawie niniejszej co najmniej rysuje się możliwość wydania

orzeczenia dla skazanego bardziej korzystnego niż uchylone.

Pozostała więc kwestia orzeczenia następczego.

Ponieważ na skutek wyroku kasatoryjnego Sądu Najwyższego sprawa, w

odniesieniu do oskarżonego P. S., wraca do fazy związanej ze złożeniem aktu

8

oskarżenia, straciły na aktualności wszystkie zapadłe w tym zakresie (a więc wobec

tego oskarżonego) orzeczenia w kwestii właściwości, czy to wydane na podstawie

art. 36 k.p.k., czy też na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. Z tego powodu, uwzględniając

unormowania dotyczące właściwości miejscowej (art. 31 § 1 k.p.k.) i rzeczowej (art.

25 § 1 pkt 2 k.p.k.), sprawę wyżej wymienionego należało przekazać do

rozpoznania w pierwszej instancji Sądowi Okręgowemu w K.

Rozpoznając ponownie sprawę sąd w niej procedujący powinien przy tym

mieć na uwadze, że wprawdzie kasacja Prokuratora Generalnego wniesiona

została na niekorzyść P. S., jednakże z uwagi na jej granice i podniesiony zarzut, w

zakresie pozostałych rozstrzygnięć, w szczególności co do kar, wiążący jest

pośredni zakaz reformationis in peius określony w art. 443 k.p.k.

Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w części dyspozytywnej

wyroku.

)