III KK 333/13

Sygn. akt III KK 333/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy

SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie D. J.

skazanego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 15 listopada 2013 r.,

kasacji, wniesionej na niekorzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w O.

z dnia 16 maja 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w O.

UZASADNIENIE

Prokurator Prokuratury Rejonowej oskarżył D. A. J. o przestępstwo z art. 278

§ 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. polegające na tym, że w lipcu 2012 r. w K., działając w

krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w

2

porozumieniu z P. J. i P. P., z terenu leśnego Leśnictwa W. oraz terenu należącego

do Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa w O., dokonał zaboru w celu

przywłaszczenia uprzednio wyrąbanego drzewa gatunku dąb, brzoza i klon, o

łącznej wartości 11.168 zł. na szkodę Nadleśnictwa O. oraz Agencji Nieruchomości

Rolnych Skarbu Państwa w O.

Na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r., oskarżony złożył w trybie art. 387 § 1

k.p.k. wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania postępowania

dowodowego i wymierzenie mu kary 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat, orzeczenie nawiązki na podstawie art.

290 § 2 k.k. solidarnie z P. J. i P. P. na rzecz pokrzywdzonego Nadleśnictwa O. w

kwocie 7 254zł., orzeczenie obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 46 §

1 k.k. solidarnie: z P. J. i P. P. - w kwocie 3 627 zł na rzecz pokrzywdzonego

Nadleśnictwa O. oraz w kwocie 7 541 zł na rzecz pokrzywdzonej Agencji

Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa w O., a nadto zwolnienie od kosztów

sądowych.

Obecny na rozprawie prokurator nie sprzeciwił się wnioskowi oskarżonego o

dobrowolne poddanie się karze.

Sąd Rejonowy uwzględnił ten wniosek i wyrokiem z dnia 16 maja 2013 r.,

uznał oskarżonego D. A. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu

stanowiącego występek z art. 278 § 1 k.k. w z art. 12 k.k. i za to skazał go na karę

1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz

art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 5 lat. Nadto na

podstawie art. 290 § 2 k.k. orzekł w stosunku do oskarżonego solidarnie z P. P. i P.

J. środek karny w postaci nawiązki w kwocie 7.254 zł na rzecz pokrzywdzonego

Nadleśnictwa O., a na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł w stosunku do oskarżonego

D. A. J. środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej

przestępstwem poprzez zapłatę solidarnie z P. P. i P. J. kwoty 7.541 zł na rzecz

pokrzywdzonej Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa w O. oraz kwoty

3.627 zł na rzecz pokrzywdzonego Nadleśnictwa O. Sąd zwolnił także oskarżonego

w całości od kosztów sądowych.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony postępowania i uprawomocnił się w

dniu 24 maja 2013 r. (k. 285, t. II).

3

Postępowanie karne wobec P. P. i P. J. działających wspólnie i w

porozumieniu z D. J., było prowadzone odrębnie i zakończyło się prawomocnym

skazaniem ich przez Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 13 lutego 2013 r. Osoby

te zostały skazane na kary po 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania na okresy 2 lat tytułem próby. Nadto Sąd na

podstawie art. 290 § 2 k.k. orzekł wobec nich nawiązki w wysokości po 7.254 zł na

rzecz Nadleśnictwa O., a na podstawie art 46 § 1 k.k. nałożył na obydwu

oskarżonych solidarny obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem

poprzez zapłatę na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa kwoty

7.541 zł, zaś na rzecz Nadleśnictwa O. kwoty 3.627 zł oraz zwolnił oskarżonych od

kosztów sądowych.

Kasację od wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 16 maja 2013 r., w

sprawie VII K .../13, wydanego wobec skazanego D. J., wniósł na podstawie art.

521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok w całości na jego

niekorzyść.

Prokurator Generalny zarzucił na podstawie art. 523 § 1 i 4 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k.

oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k. rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 387 § 2 i 3 k.p.k. polegające na

uwzględnieniu przez Sąd wadliwie sformułowanego wniosku oskarżonego D. J. o

wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego,

któremu nie sprzeciwił się prokurator, a wada ta polegała na braku uzależnienia

uwzględnienia wniosku od dokonania w nim niezbędnej zmiany.

W rezultacie doszło do rażącego i mającego istotny wpływ na wyrok naruszenia

przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 290 § 2 k.k. poprzez

orzeczenie wobec oskarżonego D. J. obligatoryjnego środka karnego w postaci

nawiązki w wysokości 1/3 podwójnej wartości drzewa solidarnie z dwoma

współsprawcami skazanymi odrębnym wyrokiem, gdy prawidłowym było orzeczenie

tego środka w pełnej wysokości podwójnej wartości .

W konkluzji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

4

Kasacja Prokuratora Generalnego była zasadna i należało uwzględnić ją w

całości. Trafnie podniesiono w kasacji, iż zaskarżony wyrok jest wadliwy, gdyż

został wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa wskazanych w tej

nadzwyczajnej skardze.

D. J. został oskarżony o dokonanie wspólnie i w porozumieniu z P. J. i P. P.

kradzieży uprzednio wyrąbanego drzewa wartości 11.168 zł. W postępowaniu

przygotowawczym sprawę D. J. wyłączono do odrębnego prowadzenia, natomiast

pozostali współsprawcy zostali prawomocnie skazani za to przestępstwo, przy

czym na podstawie art. 290 § 2 k.k. Sąd orzekł wobec nich nawiązki w kwotach po

7.254 zł na rzecz pokrzywdzonego Nadleśnictwa O.

Oskarżony D. J. składając wniosek o dobrowolnym poddaniu się karze w trybie art.

387 § 1 k.p.k., zaproponował m.in. orzeczenie nawiązki na podstawie art. 290 § 2

k.k., solidarnie z pozostałymi współsprawcami – P. P. i P. J. - na rzecz

pokrzywdzonego Nadleśnictwa w kwocie 7.254 zł., a więc w wysokości 1/3

podwójnej wartości drzewa będącego przedmiotem postępowania. Sąd Rejonowy

w O. nie dostrzegł, iż zaproponowany przez oskarżonego wniosek był

nieprawidłowy, bowiem obligatoryjny środek karny w postaci orzekanej na

podstawie art. 290 § 2 k.k. nawiązki, pozostawał w rażącej sprzeczności z treścią

tego przepisu.

Trafnie wskazał Prokurator Generalny, że fakt złożenia przez oskarżonego

wniosku w trybie art. 387 § 1 k.p.k., nawet mimo braku sprzeciwu ze strony

prokuratora, nie zwalniał sądu od obowiązku rozważenia, czy istnieją warunki do

jego uwzględnienia.

Należy podkreślić, iż złożony w tym trybie wniosek, mimo braku sprzeciwu ze

strony prokuratora i pokrzywdzonego (należycie powiadomionego o terminie

rozprawy i pouczonego o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego takiego

wniosku), nie wiąże sądu, gdyż ten może stwierdzić, że w sprawie nie zachodzą

jednak przesłanki do skazania oskarżonego bez przeprowadzenia rozprawy. Może

sąd uznać również, że wniosek powinien ulec odpowiedniej korekcie i na podstawie

art. 387 § 3 k.p.k. uzależnić jego uwzględnienie od dokonania wskazanej przez

siebie zmiany. W przypadku braku zgody oskarżonego na proponowane przez sąd

zmiany we wniosku, sprawa podlega rozpoznaniu w dalszym ciągu na zasadach

5

ogólnych. Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem Sądu Rejonowego było zbadanie,

czy wniosek oskarżonego J. czynił zadość przepisom prawa karnego materialnego,

w tym również przesłankom i zasadom ich orzekania sformułowanym zarówno w

części ogólnej kodeksu karnego, jak również w części szczególnej – jak miało to

miejsce w przedmiotowej sprawie. Przepis art. 387 k.p.k. jest instrumentem o

charakterze proceduralnym, a zatem granice porozumienia wyznaczają

odpowiednie reguły określone w kodeksie karnym, zaś oskarżony nie ma

możliwości wynegocjowania takich warunków wymiaru kary, bądź środków karnych,

jakie nie są dopuszczalne in concreto w przepisach tego kodeksu (por.: Kodeks

Postępowania Karnego. Komentarz. Tom II, pod red. P. Hofmańskiego, Wyd. C. H.

Beck, Warszawa 2007, str. 442 – 445).

Jak stanowi przepis art. 290 § 2 k.k., w razie skazania za wyrąb drzewa albo

kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego, sąd orzeka na rzecz

pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości podwójnej wartości drzewa.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że określenie

to oznacza, iż w przypadku kilku współsprawców tego rodzaju przestępstwa,

nawiązkę w wysokości odpowiadającej podwójnej, ustalonej przez sąd wartości

drzewa, które było przedmiotem zaboru przez poszczególnych sprawców, orzeka

się wobec każdego ze współsprawców, przy czym każdy ze skazanych płaci ją tak

jak grzywnę samodzielnie i w całości, a zapłacenie nawiązki przez jednego z

oskarżonych nie zwalnia pozostałych od jej zapłacenia. Nie można zatem mówić o

solidarnym obowiązku zwrotu podwójnej równowartości obciążającym

współsprawców przestępstwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23

października 2007 r., IV KK 319/07, R - OSNKW 2007, z. 1, poz. 2297; uchwały

Sądu Najwyższego: z dnia 20 listopada 1996 roku, I KZP 28/96, OSNKW 1997, z.

1-2, poz. 3; z dnia 20 listopada 1996 r., I KZP 30/96, OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 4).

Ma rację skarżący Prokurator, że uwzględnienie przez Sąd Rejonowy w O.

wadliwego wniosku oskarżonego, bez wykorzystania przysługującego temu sądowi

uprawnienia do zainicjowania jego zmiany, stanowi rażące naruszenie przepisu

prawa procesowego - art. 387 § 2 i 3 k.p.k. W konsekwencji doprowadziło ono do

wydania wyroku z rażącym naruszeniem prawa materialnego, art. 290 § 2 k.k.,

poprzez bezzasadne orzeczenie nawiązki w wysokości 1/3 podwójnej wartości

6

drzewa, solidarnie z dwoma pozostałymi współsprawcami, osądzonymi w

odrębnym postępowaniu i zobowiązanymi do samodzielnego zapłacenia

orzeczonych wobec nich nawiązek.

W tej sytuacji, z uwagi na stwierdzone rażące naruszenie prawa, Sąd

Najwyższy uchylił w całości zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi

Rejonowemu w O. do ponownego rozpoznania.

Obowiązkiem sądu rozpoznającego ponownie sprawę będzie podjęcie z

oskarżonym negocjacji, jeśli oskarżony podtrzyma dotychczasowy wniosek złożony

w trybie art. 387 § 1 k.p.k. lub złoży nowy, tak, aby ewentualny wniosek w pełni

odpowiadał przepisom prawa karnego materialnego, w tym również w zakresie

właściwego zastosowania dyspozycji art. 290 § 2 k.k. (o ile prokurator i

pokrzywdzony nie sprzeciwią się wnioskowi). Jeśli jednak nie dojdzie do takich

uzgodnień, względnie sąd poweźmie wątpliwości co do możliwości uwzględnienia

wniosku, rozpozna sprawę na zasadach ogólnych.