III CZP 66/13

Sygn. akt III CZP 66/13

UCHWAŁA

Dnia 21 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Grzegorz Misiurek

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa I. sp. z o.o. w T.

przeciwko W. – D. sp. z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 21 listopada 2013 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T.

postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r.,

"Czy wytoczenie powództwa w elektronicznym postępowaniu

upominawczym zakończonym następnie umorzeniem tego

postępowania na podstawie art. 50537

§ 1 zd. 2 k.p.c. przerywa bieg

terminu przedawnienia?"

podjął uchwałę:

Wytoczenie powództwa w elektronicznym postępowaniu

upominawczym zakończonym umorzeniem postępowania na

podstawie art. 50537

§ 1 k.p.c. przerywa bieg terminu

przedawnienia.

2

Uzasadnienie

Powódka I., sp. z o.o. w dniu 16 stycznia 2012 r. wystąpiła z pozwem

w elektronicznym postępowaniu upominawczym o zapłatę skapitalizowanych

odsetek w kwocie 892,98 zł. W dniu 14 marca 2012 r. Sąd Rejonowy w L., Wydział

cywilny wydał nakaz zapłaty, którym nakazał pozwanej W.-D. sp. z o.o. zapłacić

powódce kwotę 892,98 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu.

Sprzeciw od nakazu zapłaty wniosła strona pozwana i sprawa została

przekazana do rozpoznania przez Sąd Rejonowy w W., który wezwał powódkę do

uzupełnienia braków pozwu na podstawie art. 50537

k.p.c., a ze względu na

niewykonanie tego zarządzenia umorzył postępowanie w sprawie.

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 r., Sąd Rejonowy w T. oddalił

powództwo I., sp. z o.o. o zapłatę odsetek dochodzonych poprzednio

w elektronicznym postępowaniu upominawczym, uwzględniając zarzut W., sp.

z o.o. przedawnienia roszczenia. Podniósł, że art. 50537

k.p.c. nie przewiduje

skutków umorzenia postępowania, niemniej skutki nieusunięcia braków pozwu

wniesionego w postępowaniu elektronicznym są analogiczne, jak w przypadku

zwrotu pozwu (art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c.), a więc nie wywiera on żadnych skutków

prawnych. Przyczyny umorzenia postępowania na tej podstawie wskazują,

że pozew nie wywołał skutków materialnych i z tego względu nie doszło do przerwy

biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 k.c., a w rezultacie

dochodzone roszczenie o odsetki przedawniło się.

W apelacji powódka podniosła, że zarzut przedawnienia nie był

uzasadniony, pomimo upływu trzyletniego terminu, gdyż jego bieg został przerwany

w styczniu 2012 r., w wyniku wytoczenia powództwa o to samo roszczenie przed

Sądem Rejonowym w L. w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Rozpoznając apelację powódki, Sąd Okręgowy w T. powziął poważne

wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się między

innymi przez każdą czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu

dochodzenia roszczenia. Taką czynnością procesową jest wniesienie przez

powoda pozwu co do roszczenia nim objętego, a zatem także pozwu nakazowego

w elektronicznym postepowaniu upominawczym. Postępowanie elektroniczne jest

odmianą postępowania upominawczego; odróżnia je wprowadzenie formy

elektronicznej dokonywania czynności procesowych zarówno przez sąd, jak i przez

powoda, a w ograniczonym zakresie także pozwanego.

Według art. 50537

k.p.c. zmienionego ustawą z dnia 10 maja 2013 r.,

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2013, poz. 654),

po przekazaniu sprawy sądowi ogólnie właściwemu w przypadkach wskazanych

w art. 50533

§ 1, art. 50534

oraz art. 50536

§ 1 k.p.c. przewodniczący wzywa powoda

do wykazania umocowania zgodnie z art. 68 zdanie pierwsze k.p.c. oraz dołączenia

pełnomocnictwa zgodnie z art. 89 § 1 zdanie i drugie k.p.c., a po przekazaniu

sprawy na podstawie art. 50533

§ 1 oraz art. 50534

§ 1 k.p.c. dodatkowo do

uiszczenia opłaty uzupełniającej od pozwu – w terminie dwutygodniowym pod

rygorem umorzenia postępowania. W razie nieusunięcia tych braków, sąd umarza

postepowanie.

Trafnie Sąd Okręgowy zauważył, że w tym wypadku, w przeciwieństwie do

uregulowania dotyczącego zwrotu nieuzupełnionego pozwu (art. 130 § 2 k.p.c.)

umorzenia postępowania zawieszonego (art. 182 § 2 k.p.c.) i cofnięcia pozwu

(art. 203 § 2 k.p.c.), brak zastrzeżenia, że pozew nie wywołuje żadnych skutków,

jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Skoro więc wniesienie pozwu

nakazowego w elektronicznym postępowaniu nakazowym wywołuje przerwę biegu

przedawnienia i brak unormowania, że w razie umorzenia tego postępowania na

podstawie art. 50537

§ 1 in fine k.p.c. pozew wniesiony nie wywołuje skutków

materialnych, to istnieje podstawa do przyjęcia a contrario wniosku, że przez

umorzenie postępowania materialne skutki jego wniesienia nie zostają

unicestwione.

Poza tym przepisy kodeksu postepowania cywilnego stanowiące, że pozew

nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa,

4

mają charakter wyjątkowy, gdyż wprowadzają odstępstwa od generalnej zasady,

w świetle której pozew wywołuje wszystkie skutki prawne, które wynikają z ustawy,

a więc także przerwanie biegu przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).

Skoro w omawianej regulacji ustawodawca nie przewidział kolejnego wyjątku,

to nie można go tworzyć w ramach zabiegów interpretacyjnych opartych

na wykładni funkcjonalnej, pozostających w opozycji do wykładni językowej

i systemowej art. 50537

§ 1 k.p.c.

Trzeba też zwrócić uwagę, że umorzenie postępowania na podstawie art.

355 § 1 k.p.c. następuje na skutek cofnięcia przez powoda powództwa, natomiast

do umorzenia postępowania w wypadku określonym w art. 50537

k.p.c. dochodzi

bez oświadczenia powoda o niepopieraniu żądania pozwu, któremu został co

najmniej nadany bieg (art. 50533

§ 1 k.p.c.), albo było już uwzględnione roszczenie

nakazem zapłaty, który został z urzędu uchylony (art. 50534

k.p.c.), lub utracił on

moc na skutek prawidłowo wniesionego przez pozwanego sprzeciwu (art. 50536

k.p.c.). Wobec odmienności tych przyczyn nie można do rozpoznawanego wypadku

stosować w drodze analogii unormowania zawartego w art. 203 § 2 k.p.c.

Przedstawiony kierunek wykładni nie jest nowy w judykaturze.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że cofnięcie żądania powoduje poważne skutki w postaci

zniweczenia przerwy biegu przedawnienia, co wskazuje na potrzebę ścisłego

stosowania do takiego cofnięcia przepisów o cofnięciu pozwu. Zaakceptowanie

przez sąd cofnięcia dotychczasowego żądania powinno być wyrażone w orzeczeniu

o umorzeniu postępowania i nie może go zastąpić domniemanie, że sąd,

rozpoznając nowe żądanie, zaakceptował w ten sposób rezygnację powoda

z roszczenia dotychczasowego. Przy zmianie jakościowej powództwa zniweczenie

przerwy biegu przedawnienia co do pierwotnie zgłoszonego żądania nastąpi więc

dopiero wtedy, gdy zachowane zostaną wymagania przewidziane w art. 203 k.p.c.,

a sąd wyrazi akceptację dla takiej zmiany przez umorzenie postępowania

w zakresie roszczenia wcześniej zgłoszonego. W przeciwnym razie przerwa co do

wcześniej zgłoszonego roszczenia nie ulega zniweczeniu, a bieg przedawnienia

w tym zakresie rozpoczyna się na nowo po zakończeniu postępowania w sprawie

(por. np. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 1958 r. 3 CR 464/57,

5

OSPiKA 1960, nr 11 poz. 290 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia

1988 r., III CZP 24/88, OSNCP 1989, nr 9, poz. 138).

Wbrew stanowisku wyrażonemu przez Sąd Okręgowy, przyczyny umorzenia

postępowania na podstawie art. 50537

k.p.c. nie są identyczne, jak w przypadku

zwrotu pozwu na podstawie art. 130 § 2 k.p.c. Wezwanie na podstawie art. 50537

§ 1 k.p.c. - jak podniesiono w literaturze - jest także związane z wymaganiem

(ciężarem procesowym) przedstawienia przez powoda wszystkich twierdzeń

i dowodów pod rygorem utraty prawa ich powoływania w toku dalszego

postępowania. Poza tym w piśmiennictwie dominuje pogląd, że postepowanie

przed sądem właściwości ogólnej jest kontynuacją postepowania w sprawie; skoro

więc elektroniczny pozew otrzymał bieg, to można przyjąć, że czynność ta jako

zmierzająca bezpośrednio do dochodzenia roszczenia zachowała swą

skuteczność. Przekonuje także wyrażony w literaturze pogląd, że umorzenie

postępowania z względu na niewykonanie przez powoda wezwania do uzupełnienia

pozwu wniesionego w elektronicznym postepowaniu upominawczym dokonane po

przekazaniu sprawy sądowi właściwości ogólnej nie powoduje ustania

materialnoprawnych skutków związanych z jego wniesieniem.

Z tych względów należało przyjąć, że wytoczenie powództwa

w elektronicznym postępowaniu upominawczym zakończonym umorzeniem

postępowania na podstawie art. 50537

§ 1 k.p.c. przerywa bieg terminu

przedawnienia.

Sąd Najwyższy podjął uchwałę na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.