III CZP 69/13

Sygn. akt III CZP 69/13

UCHWAŁA

Dnia 22 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Marta Romańska

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z wniosku I. W.

przy uczestnictwie S. S., J. A.,

D. A. i K. A.

o zasiedzenie,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 22 listopada 2013 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 25 lipca 2013 r.,

"Czy przerywa bieg zasiedzenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1

w związku z art. 175 k.c. nabycie własności poprzez czynność

sprzedaży na licytacji w postępowaniu egzekucyjnym, w trybie art.

999 § 1 k.p.c. i wydanie nieruchomości nabywcy przez dłużnika

egzekwowanego?"

2

podjął uchwałę:

Bieg terminu zasiedzenia nieruchomości, w stosunku do

której wszczęta została egzekucja sądowa świadczeń

pieniężnych, przerywa zajęcie w egzekucji z nieruchomości.

3

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w Ł. stwierdził, że

wnioskodawczyni nabyła z dniem 29 grudnia 2010 r. przez zasiedzenie własność

nieruchomości objętej wskazaną księgą wieczystą, stanowiącej oznaczoną działkę

gruntu o powierzchni 0,1181 ha, położoną w R. w Gminie Ł. Podstawę faktyczną

tego orzeczenia stanowiły ustalenia, że ojciec wnioskodawczyni, działając w jej

imieniu, jako jej przedstawiciel ustawowy, zawarł z C. A. w dniu 28 grudnia 1980 r.

umowę sprzedaży części określonej działki gruntu o powierzchni 500 m2

. Nie

została dochowana forma aktu notarialnego. Sąsiednią działkę posiadali

małżonkowie B. Obie działki zostały ogrodzone jednym ogrodzeniem i były

wspólnie wykorzystywane przez posiadaczy jako rekreacyjne. W późniejszym

czasie z obu działek korzystali tylko rodzice wnioskodawczyni, wznieśli na jednej z

nich domek letniskowy. Wnioskodawczyni, po uzyskaniu pełnoletniości,

samodzielnie posiadała całą działkę, czyniła na niej nakłady, obejmujące

wybudowanie szamba, umywalni, wykonywała drobne remonty i konserwacje. Na

wniosek synów W. A. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ł. prowadził

w stosunku do niego egzekucję zasądzonych na ich rzecz alimentów. Egzekucja

skierowana została również w stosunku do wskazanej nieruchomości.

Po przeprowadzeniu w dniu 20 stycznia 2010 r. licytacji tej nieruchomości, Sąd

Rejonowy udzielił przybicia na rzecz uczestnika S. S., a następnie wydał, w dniu 21

kwietnia 2010 r., postanowienie o przysądzeniu własności. Na podstawie tego

postanowienia uczestnik został wpisany w księdze wieczystej jako właściciel, a od

W. A. otrzymał pisemne oświadczenie o wydaniu nabytej działki. Nabywca wymienił

zabezpieczenia na jednej z bram wiodących na teren nieruchomości, które z kolei

wnioskodawczyni wymieniła na swoje. Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawczyni

nabyła własność nieruchomości po upływie 30 letniego okresu samoistnego jej

posiadania. Sprzedaż nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego nie

miała wpływu na bieg terminu zasiedzenia.

W apelacji od tego postanowienia uczestnik S. S. zarzucił naruszenie prawa

materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 172 § 1 i 2, art. 336 i 345 k.c. i

przyjęcie, że wnioskodawczyni samoistnie i nieprzerwanie posiadała nieruchomość

4

przez wymagany okres 30 lat oraz art. 175 w związku z art. 123 § 1 pkt 1 i 2 k.c.

przez uznanie, że nie doszło do przerwania biegu zasiedzenia przez czynności

sprzedaży nieruchomości na licytacji w postępowaniu egzekucyjnym oraz

przysądzenie jej własności i ujawnienie nabywcy w księdze wieczystej. Podniósł

również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, dotyczących niewyjaśniania

istotnych okoliczności faktycznych oraz oceny dowodów.

Sąd Okręgowy w S., rozpoznając apelację uczestnika, uznał, że wyłoniło się

istotne zagadnienie prawne, które sformułował w postaci przedstawionego pytania.

Wyraził jednocześnie stanowisko, że stwierdzone postanowieniem o przysądzeniu

własności nabycie pierwotne własności nieruchomości w toku egzekucji sądowej

oraz nadrzędna zasada ochrony prawa własności, skłaniają do przyjęcia, iż

czynność sprzedaży na licytacji, w postępowaniu egzekucyjnym i wydanie

nieruchomości nabywcy przez dłużnika egzekwowanego, przerywają bieg

zasiedzenia nieruchomości (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy określenia wpływu na

bieg zasiedzenia własności nieruchomości czynności podejmowanych

w toku egzekucji sądowej świadczeń pieniężnych w drodze egzekucji

z nieruchomości, która prowadzona jest przeciwko właścicielowi nieruchomości.

Stosownie do art. 1088 k.p.c. do egzekucji świadczeń alimentacyjnych

mają również zastosowanie przepisy tytułu drugiego, a zatem dotyczące egzekucji

z nieruchomości, z ruchomości, z wynagrodzenia za pracę i z rachunków

bankowych, stosownie do art. 1088 k.p.c. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia

wymaga rozważenia w pierwszej kolejności pewnych ogólniejszych problemów

dotyczących przerwy biegu zasiedzenia.

Przepisy regulujące instytucję zasiedzenia jako sposobu nabycia własności

nieruchomości przez nieuprawnionego posiadacza na skutek faktycznego

wykonywania tego prawa w ciągu oznaczonego w ustawie czasu (art. 172 do 176

k.c.), nie rozstrzygają samodzielnie kwestii związanych z biegiem zasiedzenia.

Zgodnie z przepisem art. 175 k.c. do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio

przepisy o biegu przedawnienia roszczeń, co oznacza, że w kwestii przerwy biegu

zasiedzenia należy sięgnąć po uregulowania art. 123 do 125 k.c. Odpowiednie

5

stosowanie do zasiedzenia przepisów o przerwie biegu przedawnienia polega na

tym, że przepisy te mogą mieć zastosowanie o tyle, o ile nie kolidują z przepisami

normującymi instytucję zasiedzenia i nie są dla tej instytucji bezprzedmiotowe

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1992 r., III CZP 87/92, OSNC

1993, nr 3, poz. 31). Należy zatem mieć na względzie funkcję zasiedzenia,

polegającą na eliminacji rozbieżności pomiędzy faktycznym wykonywaniem

uprawnień właścicielskich a rzeczywistym stanem własności. Konieczne jest

dostosowanie właściwych przepisów do swoistości zasiedzenia, jego istoty i celu.

Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg terminu przedawnienia przerywa się

przez każdą czynność podjętą przed sądem lub innym organem powołanym do

rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed

sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub

ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Do przerwy biegu

zasiedzenia dochodzi przez skuteczne wniesienie pozwu lub wniosku,

odpowiadające czynnościom wymienionym w tym przepisie, nie zaś przez wydanie

orzeczenia w sprawie. Osiągnięcie rezultatu przerwy wymaga spełnienia

kumulatywnie warunków: podjęcia czynności przed organem powołanym do

orzekania o danym roszczeniu, bezpośredniego zmierzania do realizacji

roszczenia, podjęcia tej czynności przez osobę uprawnioną przeciwko osobie

zobowiązanej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1992 r., III CZP

60/92, niepubl.). W doktrynie i orzecznictwie przyjęte zostało, że jedynie powództwo

lub wniosek zmierzające bezpośrednio do ochrony własności przez pozbawienie

posiadacza posiadania nieruchomości jest czynnością o jakiej mowa w art. 123 § 1

pkt 1 k.c. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP

46/68, OSNCP 1969, nr 4, poz. 62; orzeczenie z dnia 8 lipca 1960 r., II CR 182/60,

OSN 1961, nr 3, poz. 83; postanowienia z dnia 22 stycznia 2002 r., V CKN 587/00,

niepubl. i z dnia 23 listopada 2004 r., I CK 276/04, niepubl.).

Wyrażony został również pogląd, że przepis art. 123 § 1 pkt 1 k.c. nie

zawiera wymagania i nie można wyprowadzić go z przepisów regulujących

zasiedzenie, że przerwa biegu zasiedzenia następuje tylko na skutek czynności

właściciela, prowadzącej do utraty posiadania nieruchomości przez posiadacza.

Moc przerwania należy oceniać w aspekcie potencjalnym, zezwalającym na

6

stwierdzenie, czy dana czynność może doprowadzić do skutku wymienionego

we wskazanym przepisie (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1992 r.,

III CZP 87/92, OSNC 1993, nr 3 poz. 31, z dnia 28 czerwca 2006 r.,

III CZP 42/06, OSNC 2007, nr 4, poz. 54, z dnia 21 stycznia 2011 r.,

III CZP 124/10, OSNC 2011, nr 9, poz. 99 oraz postanowienia z dnia

22 czerwca 1998 r., I CKN 143/98, OSP 2000, nr 2, poz. 22, z dnia

7 maja 2009 r., IV CSK 459/08, niepubl.). Za powodujące przerwę biegu

zasiedzenia uznał Sąd Najwyższy poza powództwem windykacyjnym, powództwo

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wniosek

o zawezwanie do próby ugodowej w przedmiocie wydania nieruchomości,

powództwo ustalające, powództwo prowadzące do zmiany charakteru posiadania

albo nowego ukształtowania stosunków prawnorzeczowych pomiędzy właścicielem

a posiadaczem, wniosek o dział spadku. Nie powodują przerwy biegu zasiedzenia

czynności obronne właściciela, jak zarzuty podnoszone przez przeciwnika wniosku

o zasiedzenie. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, że „akcja zaczepna”

właściciela, to celowe czynności procesowe właściciela, zmierzające bezpośrednio

do osiągnięcia rezultatu przewidzianego w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.; nie powinno się

zawężać kręgu tych czynności, sprzecznie z literalnym brzmieniem przepisu.

Zaliczane są do nich: roszczenie windykacyjne, powództwo o ustalenie, pozew

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wniosek

o wpis do księgi wieczystej ostrzeżenia o niezgodności dotychczasowego wpisu

z rzeczywistym stanem prawnym, wniosek o wszczęcie egzekucji wydania

nieruchomości. Sąd Najwyższy, rozstrzygając przedstawione zagadnienie,

przychylił się do drugiego z przedstawionych zapatrywań, ponieważ w miarodajnym

zakresie uwzględnia objęty art. 123 § 1 pkt 1 k.c. zakres czynności prowadzących

do przerwy biegu zasiedzenia oraz właściwie rozważa interesy właściciela

i posiadacza nieruchomości, którego przejawem jest również wydłużenie okresu

samoistnego posiadania, prowadzącego do zasiedzenia przez ustawę z dnia

28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321).

Egzekucja z nieruchomości stanowi wyłączny sposób przymusowego

zaspokojenia roszczeń pieniężnych ze składnika mienia dłużnika obejmującego

własność nieruchomości. Przedmiotem egzekucji prowadzonej według

7

przepisów art. 921 do art. 1003 k.p.c. jest nieruchomość w rozumieniu art. 46 k.c.

oraz prawa wymienione w art. 929 k.p.c., co jednocześnie jest zakresem

dokonanego zajęcia. Ten sposób egzekucji jest postępowaniem sformalizowanym;

jego regulacja wyodrębnia kolejne fazy postępowania, w których zapewnia się

pełną ochronę praw wierzyciela, dłużnika i osób trzecich. Pierwsza faza

prowadzona jest wyłącznie przez komornika, kończy się obwieszczeniem o licytacji.

Następna obejmuje licytację prowadzoną przez komornika pod nadzorem sędziego

(art. 972 k.p.c.). Dalsze fazy to przybicie, przysądzenie własności i podział sumy

uzyskanej z egzekucji, które należą do kompetencji sądu. Przedmiotem

zaskarżenia mogą być tylko uchybienia popełnione przez organ egzekucyjny

na aktualnym etapie postępowania. Na każdym etapie sprzedaży nieruchomości

w postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość skorzystania przez osoby mające

interes prawny, polegający na naruszeniu lub dotknięciu ich praw, z przewidzianych

ustawą środków zaskarżenia.

Jeżeli wniosek wierzyciela spełnia wymagania formalne i właściwie określa

nieruchomość, z której ma być prowadzona egzekucja, komornik wzywa dłużnika

do zapłaty długu w terminie dwóch tygodni pod rygorem przystąpienia do opisu

i oszacowania, zawiadamia go o wszczęciu egzekucji z podaniem treści tytułu

wykonawczego, wymienieniem sposobu egzekucji (art. 923 k.p.c.) oraz składa

wniosek o ujawnienie wszczęcia egzekucji w księdze wieczystej lub składa

wniosek do zbioru dokumentów (art. 924 k.p.c.). Czynności te składają się na

zajęcie nieruchomości, należące do pierwszego etapu egzekucji

z nieruchomości. Skutki zajęcia mogą wystąpić w odmiennym czasie

względem różnych osób. Dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji

w księdze wieczystej stanowi jednak ostateczny termin zajęcia nieruchomości

w stosunku do wszystkich, jeśli wcześniej nie uzyskali wiedzy o tym zdarzeniu

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 651/08, niepubl.).

Skuteczność zajęcia nieruchomości określona została w art. 925 k.p.c.,

z uwzględnieniem tego, że wpis ma moc wsteczną w stosunku do osoby trzeciej

i dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, od daty złożenia przez komornika

wniosku, zgodnie z art. 29 u.k.w.h. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia

2008 r., I CSK 3/08, OSNC – ZD 2009, nr 1 poz. 6). W stosunku do dłużnika zajęcie

8

będzie skuteczne z chwilą doręczenia mu wezwania do zapłaty, chyba

że doręczenie nastąpiło później niż wpis lub uzyskanie wiedzy o wszczęciu

egzekucji. Stosownie do art. 925 § 3 k.p.c. komornik zawiadamia wierzyciela

o dokonanym zajęciu. Określenie zaistnienia skutków zajęcia nieruchomości

w odniesieniu do stron postępowania egzekucyjnego (wierzyciel i dłużnik), innych

uczestników (art. 922 k.p.c.) oraz osób trzecich, ma istotne znaczenie dla toku tego

postępowania. W stosunku do wierzyciela, dłużnika i osób trzecich art. 930 § 1

k.p.c. określa konsekwencje zbycia zajętej nieruchomości. Osoby trzecie, które nie

nabyły nieruchomości po zajęciu, zobowiązane są znosić kolejne czynności

egzekucyjne oraz konsekwencje nabycia nieruchomości przez osobę wskazaną

w postanowieniu o przysądzeniu własności.

Normalnym następstwem zajęcia nieruchomości jest powierzenie dłużnikowi

zarządu tą nieruchomością – zarząd z mocy ustawy - (art. 931 § 1 k.p.c.).

Czynności związane z zarządem dłużnik ma obowiązek wykonywać zgodnie

z przepisami, od chwili zajęcia do uprawomocnienia się postanowienia

o przysądzeniu własności (art. 999 k.p.c.) albo oddania nieruchomości nabywcy

licytacyjnemu (art. 993, art. 994 k.p.c.). Zarząd polega na podejmowaniu wszelkich

decyzji oraz czynności prawnych, faktycznych i polegających na załatwianiu spraw

urzędowych, mających na celu prowadzenie prawidłowej gospodarki

nieruchomością i osiąganie pożytków (art. 935 k.p.c.). Dłużnik nie może odmówić

sprawowania zarządu; może jednak wnosić o odjęcie mu zarządu

i ustanowienie zarządcą innej osoby (zarząd przymusowy z mocy orzeczenia sądu).

Ma obowiązek sprawowania zarządu do czasu objęcia go przez wyznaczoną

osobę. Zarząd zajętą nieruchomością wykonywany jest na rzecz i w interesie

zarówno wierzyciela, jak i dłużnika. Celem podejmowanych czynności w jego

ramach jest zabezpieczenie prawidłowego toku egzekucji i utrzymanie

nieruchomości w niepogorszonym stanie.

Publiczny charakter czynności zmierzających do opisu

i oszacowania zajętej nieruchomości wyraża się w konieczności obwieszczenia

o ich zamiarze i terminie ich przeprowadzenia (art. 945 k.p.c.) oraz o możliwości

zgłoszenia pretensji do nieruchomości lub przedmiotów zajętych wraz z nią.

Osoba biorąca udział w licytacji prowadzonej przez komornika pod nadzorem

9

sędziego (art. 972 k.p.c.), uzyskuje zapewnienie, że prawa osób trzecich nie będą

przeszkodą do licytacji i przysądzenia własności na rzecz nabywcy bez zastrzeżeń,

jeżeli osoby te przed rozpoczęciem przetargu nie złożą dowodu, iż wniosły

powództwo o zwolnienie nieruchomości lub przedmiotów razem z nią zajętych

od egzekucji i uzyskały w tym zakresie orzeczenie wstrzymujące egzekucję (art.

953 § 1 pkt 6 k.p.c.) oraz wyjaśnienie dotyczące utrzymania w mocy albo

wygaśnięcia użytkowania, służebności, praw dożywotnika, przewidziane w art. 953

§ 1 pkt 7 k.p.c. Podejmując decyzję o udziale w licytacji, osoba zamierzająca nabyć

nieruchomość działa w zaufaniu do organów reprezentujących autorytet państwa.

Po zamknięciu przetargu sędzia, który nadzorował jego przebieg, wydaje, po

wysłuchaniu licytanta, który zaoferował najwyższą cenę oraz obecnych

uczestników, postanowienie o udzieleniu przybicia. Uprawomocnienie się tego

postanowienia i wypełnienie warunków licytacyjnych lub postanowienia o ustaleniu

ceny nabycia i wpłacenia całej ceny przez Skarb Państwa, stanowią podstawę do

wydania postanowienia o przysądzeniu własności (art. 998 k.p.c.). Przepisy art.

999 do art. 1003 k.p.c. określają skutki nabycia własności nieruchomości

w następstwie uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności

nieruchomości, w tym także dotyczące wygaśnięcia lub dalszego trwania praw

ciążących na nieruchomości.

Przedstawione reguły postępowania prowadzą do konkluzji, że

w ramach egzekucji z nieruchomości dochodzi do zbycia własności

w sposób zapewniający poszanowanie praw wszystkich, których dotyczą

podejmowane czynności egzekucyjne. Przyjęte zostało w doktrynie

i orzecznictwie, że nabycie własności nieruchomości w trybie postępowania

egzekucyjnego jest zaliczane do cywilnoprawnych sposobów nabycia tego prawa.

Postanowienie o przysądzeniu własności ma charakter kształtujący, przenosi na

nabywcę własność, powoduje utratę własności przez dotychczasowego właściciela;

nabycie to ma charakter pierwotny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

22 września 1997 r., II CKN 730/97, OSP 1998, nr 7-8, poz. 139; postanowienie

z dnia 13 czerwca 2013 r., IV CSK 666/12, niepubl.). Nie ma zatem podstaw do

przyjęcia, że nabywca legitymujący się postanowieniem o przysądzeniu własności

10

powinien liczyć się z prawami innych osób, które nie zostały przewidziane art. 1000

§ 2, 3 i 4 oraz art. 1001 k.p.c.

Samoistny posiadacz nieruchomości, w stosunku do której dokonane zostało

zajęcie w ramach egzekucji świadczenia pieniężnego będącego długiem

właściciela, jest objęty skutkami zajęcia najpóźniej od chwili dokonania wpisu

o wszczęciu egzekucji w księdze wieczystej, stosownie do art. 925 § 1 k.p.c., jeśli

nie dowiedział się wcześniej o tym zdarzeniu z innego źródła. Specyfika sądowego

postępowania egzekucyjnego polega na tym, że zajęcie nieruchomości przez

komornika sądowego dokonywane jest w interesie wierzyciela, który złożył wniosek

o wyegzekwowanie świadczenia pieniężnego w drodze egzekucji z nieruchomości,

ale również w interesie dłużnika, skoro prowadzi do spłaty długu według reguł

ustawowych, gwarantujących ochronę i jego interesu. Nie ma znaczenia

dla zaistnienia skutku zajęcia fakt ewentualnego utrudniania przez właściciela –

dłużnika podejmowania czynności w postępowaniu egzekucyjnym.

Odpowiednie stosowanie do biegu zasiedzenia art. 123 § 1 pkt 1

w związku z art. 175 k.c. w przypadku skierowania egzekucji świadczeń

pieniężnych do nieruchomości, oznacza, że zajęcie nieruchomości

i następcze objęcie jej zarządem dłużnika lub innej osoby, traktować należy jako

czynność przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia - odzyskania

posiadania nieruchomości, która przerywa bieg zasiedzenia. Żądanie właściciela

odzyskania posiadania nieruchomości zastąpione zostało zajęciem, którego skutki

dotyczą również posiadacza samoistnego, zobowiązując go do znoszenia

czynności egzekucyjnych, a w ich ramach objęcia nieruchomości zarządem,

opisem i oszacowaniem, sprzedażą licytacyjną i przeniesieniem własności

na nabywcę, w stosunku do którego wydane zostało postanowienie

o przysądzeniu własności. Z tego względu od czasu zajęcia nieruchomości

będącego czynnością potencjalnie zdolną do przerwania posiadania, samoistne

posiadanie nieruchomości nie może być kontynuowane. Nawet w razie

pozostawienia przez zarządcę nieruchomości we władaniu dotychczasowego

posiadacza, istota posiadania ulegnie zmianie, nie będzie miała charakteru

samoistnego. Wszelkie decyzje dotyczące nieruchomości podejmowane będą

przez zarządcę. Celem (przejęcia nieruchomości) jest umożliwienie niezakłóconego

11

przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, któremu z uwagi na przymus

państwowy podporządkować muszą się wszystkie podmioty mające jakiekolwiek

pretensje do przedmiotu egzekucji; podlegają one zgłoszeniu do opisu

i oszacowania. Nie może to jednak dotyczyć samoistnego posiadania, chyba

że posiadacz poczynił nakłady na nieruchomość. Założeniem tej egzekucji jest

wygaśnięcie wszelkich praw i roszczeń ciążących na nieruchomości

w zamian za prawo zaspokojenia się z ceny nabycia nieruchomości,

z pierwszeństwem przewidzianym w przepisach o podziale sumy uzyskanej

z egzekucji. Przepisy regulujące egzekucję z nieruchomości nie przewidują

utrzymania władania nieruchomością przez samoistnego posiadacza po zajęciu

nieruchomości przez komornika, a tym bardziej po nabyciu własności przez osobę

wymienioną w postanowieniu o przysądzeniu własności. Podzielenie założenia,

że prowadzenie egzekucji z nieruchomości nie ma wpływu na posiadanie

nieruchomości i bieg zasiedzenia, prowadziłoby do nieuzasadnionego przyznania

posiadaczowi szerszego zakresu ochrony niż osobom, którym przysługiwały prawa

rzeczowe na tej nieruchomości, nawet ujawnione w księdze wieczystej.

W razie braku wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji albo

niezłożenia wniosku do zbioru dokumentów oraz wiedzy o wszczęciu egzekucji,

konieczne będzie ustalenie faktu dowiedzenia się przez osobę trzecią o wszczęciu

postępowania. W stosunku do samoistnego posiadacza nieruchomości zajdzie

potrzeba określenia, z którą czynnością, w ramach kolejnych etapów postępowania,

należy łączyć skutek przerwania biegu zasiedzenia. Do takich czynności należą:

podjęcie czynności przez zarządcę (art. 934 i art. 935 k.p.c.), zawiadomienie

o terminie opisu i oszacowania (art. 945 k.p.c.), obwieszczenie o licytacji (art. 953,

art. 955 k.p.c.), postanowienie o przybiciu (art. 987 k.p.c.). Każdą z tych czynności

należy traktować jako zmierzającą do przerwania samoistnego posiadania, z uwagi

na ukierunkowanie ich na zbycie własności nieruchomości w celu zaspokojenia

wierzycieli właściciela z uzyskanej ceny. Szczególna natura sądowego

postępowania egzekucyjnego przemawia za tym, że podejmowanie tych czynności

przez ustawowo upoważnione podmioty jest zrównane z czynnościami właściciela,

zmierzającymi do odzyskania nieruchomości (art. 123 § 1 pkt 1 w związku

z art. 175 k.c.).

12

Prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności kształtuje prawo

własności osoby wymienionej jako nabywca nieruchomości. Egzekucyjna sprzedaż

nieruchomości nie jest sprzedażą w rozumieniu art. 535 k.c.. W wyroku z dnia

9 sierpnia 2000 r., V CKN 1254/00 (niepubl.) Sąd Najwyższy przyjął, że stanowi

ona przenoszący własność rzeczy skutek orzeczenia sądowego o przysądzeniu

własności. Nie ma podstaw do uznania, że dopiero ten akt, kończący

postępowanie egzekucyjne, czy też wydanie jej nabywcy przez poprzedniego

właściciela, prowadzi do przerwania biegu zasiedzenia. Takie założenie pomija

wpływ na posiadanie nieruchomości jej zajęcia, które stabilizuje postępowanie

egzekucyjne i umożliwia przeprowadzenie dalszych czynności, jak też pierwotny

charakter tego nabycia. W wyroku z dnia 22 września 1998 r., II CKN 730/97 Sąd

Najwyższy stwierdził, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie ma

zastosowania, gdy nabycie własności nieruchomości następuje w toku

postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie obejmuje ona zmian stanu prawnego,

które następują jako skutek innych zdarzeń niż czynności prawne. Do takich

zdarzeń zaliczyć należy upływ terminu zasiedzenia, przemilczenie, sprzedaż

egzekucyjną (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1963 r.,

III CR 177/62, OSNC 1964, nr 111, poz. 36). W miejsce przepisów ustawy

o księgach wieczystych i hipotece wchodzą przepisy kodeksu postępowania

cywilnego normujące egzekucję z nieruchomości, a w szczególności art. 998 –

art. 1003. Oznacza to, że z punktu widzenia skuteczności nabycia własności nie

ma znaczenia, kto był uprzednio właścicielem (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 r., IV CSK 666/12, niepubl.).

W przypadku nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie przed

zajęciem jej w toku egzekucji z nieruchomości, samoistny posiadacz, który uzyskał

stwierdzenie zasiedzenia może wystąpić z powództwem przewidzianym w art. 841

k.p.c. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada

2007 r., III CZP 93/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 68), nawet jeśli postanowienie

sądu wydane zostało już po zajęciu. Upływ terminu zasiedzenia pociąga za sobą

ex lege nabycie własności nieruchomości przez jej posiadacza samoistnego;

postanowienie sądu ma charakter deklaratoryjny. Z uwagi na skutki zajęcia

nieruchomości oraz dalsze czynności egzekucyjne nie jest możliwe nabycie

13

własności nieruchomości, jeśli do tego czasu nie doszło do upływu terminu

zasiedzenia. Odnosi się to również do sytuacji, w której upływ tego terminu miałby

nastąpić po uprawomocnieniu się postanowienia o przysądzeniu własności.

Uzyskanie przez samoistnego posiadacza postanowienia sądu

stwierdzającego nabycie własności nieruchomości po jej zajęciu w toku egzekucji

z nieruchomości, nie będzie objęte konsekwencją określoną w art. 930 § 1 k.p.c.,

ponieważ nie należy do czynności rozporządzających i jest nabyciem pierwotnym.

W uchwale z dnia 8 czerwca 1977 r., III CZP 41/77 OSNC 1977, nr 12, poz. 233

Sąd Najwyższy stwierdził, że nabycie przez zasiedzenie własności nieruchomości

w toku egzekucji zmierzającej do zaspokojenia wierzytelności uprzednio

zabezpieczonej hipotecznie na tej nieruchomości nie ma wpływu na dalsze

postępowanie egzekucyjne; w szczególności wierzyciel hipoteczny nie ma w takim

wypadku obowiązku przedstawienia tytułu wykonawczego względem nowego

wierzyciela. Sąd Najwyższy nie rozważał kwestii wpływu na bieg zasiedzenia

czynności podjętych w postępowaniu egzekucyjnym, nie oceniał przesłanek

zasiedzenia, za wiążące uznał postanowienie sądu stwierdzające nabycie

własności nieruchomości przez zasiedzenie. Rozstrzygnął natomiast zagadnienie,

którego istotą było określenie skutku takiego nabycia własności, w odniesieniu do

obciążenia nieruchomości przed objęciem jej w posiadanie, hipoteką przez

ówczesnego właściciela. Trafne stanowisko, że nabycie własności nieruchomości

przez zasiedzenie nie prowadzi do wygaśnięcia hipoteki, jak też nie stanowi

rozporządzenia nieruchomością, o jakim mowa w art. 930 § 1 k.p.c., nie jest

argumentem za przyjęciem, że czynności podejmowane w postępowaniu

egzekucyjnym, a w szczególności zajęcie nieruchomości, nie mają wpływu na bieg

zasiedzenia.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji uchwały.