III CZP 76/13

Sygn. akt III CZP 76/13

UCHWAŁA

Dnia 22 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa M. J.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń i Reasekuracji "W." S.A. w W.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 22 listopada 2013 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 25 lipca 2013 r.,

"Czy w świetle art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.

o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu

Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

(Dz. U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.) oraz art. 361 k.c. podlega

kompensacji w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu

umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

posiadaczy pojazdów mechanicznych poniesiony przez

poszkodowanego koszt wynajmu pojazdu zastępczego za okres

przypadający od dnia następnego po dniu wypłaty odszkodowania

przez ubezpieczyciela i do dnia nabycia innego pojazdu

mechanicznego w miejsce uszkodzonego, gdy wymienione

odszkodowanie ustalone zostało w wysokości odpowiadającej

różnicy pomiędzy wartością pojazdu mechanicznego sprzed

zdarzenia powodującego szkodę, a wartością pojazdu w stanie

uszkodzonym, gdyż naprawa pojazdu okazała się niemożliwa lub

nieopłacalna (tzw. szkoda całkowita)?"

2

podjął uchwałę:

Odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy

obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

posiadaczy pojazdów mechanicznych obejmuje celowe

i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu

zastępczego poniesione przez poszkodowanego w okresie

niezbędnym do nabycia innego pojazdu mechanicznego, jeżeli

odszkodowanie ustalone zostało w wysokości odpowiadającej

różnicy pomiędzy wartością pojazdu mechanicznego sprzed

zdarzenia powodującego szkodę, a wartością pojazdu w stanie

uszkodzonym, którego naprawa okazała się niemożliwa lub

nieopłacalna (tzw. szkoda całkowita).

3

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w S. zasądził na rzecz

powoda M. J. od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji W. S.A. w

W. kwotę 1.280 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 marca 2012 r. tytułem

odszkodowania za szkodę powstałą w wyniku wypadku drogowego z dnia 15

lutego 2012 r. spowodowaną przez osobę ubezpieczoną w zakresie

odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanego.

Zasądzone odszkodowanie odpowiadało kwocie wydatków poniesionych

przez poszkodowanych na najem u powoda pojazdu zastępczego w okresie od

1 do 7 marca 2012 r. Uprzednio pozwana wypłaciła powodowi odszkodowanie

odpowiadające kosztom najmu pojazdu zastępczego w okresie od 16 do 29 lutego

2012 r., tj. do daty wypłaty odszkodowania powodowi. Powód jest nabywcą

wierzytelności dochodzonej pozwem od poszkodowanych. Sąd Rejonowy ustalił

ponadto, że w dniu 15 lutego 2012 r. uszkodzony pojazd oddano do serwisu.

W dniu 28 lutego 2012 r. pozwana zawiadomiła poszkodowanych o przyznaniu

odszkodowania za uszkodzony pojazd w kwocie 3.821 zł. Prognozowany koszt

naprawy przekraczał wartość pojazdu, stąd szkoda została oceniona jako

całkowita. Poszkodowany po otrzymaniu odszkodowania w dniu 14 marca 2012 r.

kupił samochód.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że czas najmu samochodu zastępczego po

dniu wypłaty odszkodowania pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym

z wypadkiem. Konsekwencją uznania szkody jako całkowitej jest wypłacenie

odszkodowania pomniejszonego o wartość pozostałości pojazdu. W takim

przypadku, na poszkodowanym spoczywa ciężar zagospodarowania pozostałości

tak, aby uzyskać odszkodowanie w pełnej wysokości. Musi on w związku z tym

podjąć czynności umożliwiające zbycie pozostałości pojazdu. Nadto dopiero

z chwilą otrzymania odszkodowania poszkodowany uzyskuje realną możliwość

nabycia innego pojazdu lub zlecenia naprawy starego. Z tych przyczyn okres kliku

dni „organizacyjnych” obejmujących czas najmu samochodu zastępczego po

wypłacie odszkodowania przez ubezpieczyciela, pozostaje w adekwatnym związku

4

przyczynowym, o ile poszkodowany niezwłocznie podjął czynności w celu zakupu

nowego pojazdu lub naprawy bądź zbycia starego uszkodzonego pojazdu lub jego

pozostałości.

Wyrok Sądu pierwszej instancji został zaskarżony apelacją przez

pozwanego. W toku jej rozpoznawania Sąd Okręgowy w K. powziął poważne

wątpliwości prawne, którym dał wyraz w przedstawionym na wstępie

postanowieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach

obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze

Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 392 ze zm.,

dalej: „u.o.u.o.”) w zw. z art. 1 pkt 1 tej ustawy, odszkodowanie należne od zakładu

ubezpieczeń odpowiadającego w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności

cywilnej za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdów ustala się i wypłaca

w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem

mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie sumy gwarancyjnej. Zakres

akcesoryjnej odpowiedzialności ubezpieczyciela pokrywa się zasadniczo

z zakresem odpowiedzialności cywilnoprawnej posiadacza lub kierującego

pojazdem mechanicznym wynikającym z przepisów kodeksu cywilnego

określających zakres odpowiedzialności odszkodowawczej. W myśl art. 361 § 1 k.c.

zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne

następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Artykuł art. 361

§ 2 k.c. przewiduje także odpowiedzialność za straty, które poszkodowany poniósł,

oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., III CZP 75/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 81)

wyjaśniono, że wynikające z art. 36 ust. 1 u.o.u.o. reguły dotyczące

odpowiedzialności ubezpieczyciela odpowiadającego wobec poszkodowanego

w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę powstałą

w związku z ruchem pojazdów przewidują zasadę pełnego odszkodowania

ubezpieczyciela w granicach adekwatnego związku przyczynowego –

5

z ograniczeniem jedynie kwotowym do przewidzianej sumy gwarancyjnej - nie zaś

tylko do określonych roszczeń mających naprawić jedynie bezpośrednie skutki

zdarzenia szkodzącego.

W piśmiennictwie prawniczym spornym zagadnieniem jest, czy szkodą

majątkową, o której mowa w art. 361 k.c., jest niemożność korzystania przez

posiadacza pojazdu mechanicznego z tego pojazdu spowodowana jego

uszkodzeniem bądź zniszczeniem. W szczególności wyrażono pogląd, że utrata

możliwości korzystania z pojazdu jest szkodą niemajątkową, polegającą na

dyskomforcie bądź niewygodzie posiadacza pojazdu, niepodlegającą naprawieniu,

szkoda ta bowiem może być kompensowana zadośćuczynieniem pieniężnym tylko

w wypadkach przewidzianych w ustawie. Wyrażono także stanowiska przyjmujące

w takim przypadku odpowiedzialność odszkodowawczą w związku z utratą

możliwości korzystania z rzeczy. Według jednego z nich, szkodą majątkową są

wydatki związane z utratą możliwości dysponowania rzeczą, zapewniające

właścicieli korzystanie z dobra zastępczego. Wydatki te stanowią wówczas szkodę

majątkową podlegającą naprawieniu na zasadach ogólnych, po odjęciu powstałych

oszczędności. Kompensacji podlegają wydatki faktycznie poniesione. Inne

stanowisko zakłada, że sama utrata możliwości korzystania z rzeczy stanowi

samoistną szkodę majątkową. W takim ujęciu kompensacja omawianego

uszczerbku majątkowego polega na zapłacie sumy pieniężnej równej wydatkom

koniecznym dla wynajęcia pojazdu, pomniejszonym o normalne, nieponiesione

koszty eksploatacji własnego pojazdu. Wreszcie przedstawiane są argumenty

odwołujące się do teorii komercjalizacji. Pozbawienie możliwości korzystania

z przedmiotów majątkowych stanowi szczególny rodzaj szkody majątkowej,

zwłaszcza wówczas, gdy zaspokajane są potrzeby, które mogą być

zrekompensowane zastępczo w drodze odpłatnego skorzystania z cudzej usługi lub

najmu przedmiotu zastępczego. Szkoda taka występuje niezależne od tego, czy

poszkodowany rzeczywiście korzystał odpłatnie z przedmiotu zastępczego, chodzi

bowiem wyłącznie o utraconą wartość użytkową, której istnienie można

wyprowadzić z art. 224 § 2 i art. 225 k.c. Odnosząc się do wyżej przedstawionych,

najbardziej reprezentatywnych stanowisk wyrażonych w piśmiennictwie

prawniczym, Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

6

Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 (OSNC 2012, nr 3, poz. 28)

przyjął, że zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu umowy

obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów

mechanicznych za uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu mechanicznego obejmuje

celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego.

Wykluczył więc, aby szkodę majątkową stanowiła sama utrata możliwości

korzystania z pojazdu. Odmienna jednak sytuacja zachodzi wówczas, jeżeli doszło

już do poniesienia przez poszkodowanego wydatków na uzyskanie pojazdu

zastępczego w okresie jego naprawy albo, przy tzw. szkodzie całkowitej, w okresie

niezbędnym do nabycia nowego pojazdu. Są to wydatki poniesione w następstwie

zdarzenia szkodzącego, które by nie powstały bez tego zdarzenia, prowadzące do

powypadkowego zmniejszenia majątku poszkodowanego, czyli straty (art. 361 § 2

k.c.). Szkodę stanowią bowiem również konieczne wydatki związane ze zdarzeniem

szkodzącym. Stratą, w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., są więc objęte także te wydatki,

które służą ograniczeniu lub zapobieżeniu negatywnych następstw majątkowych

doznanych przez poszkodowanego w wyniku uszkodzenia (zniszczenia) pojazdu.

Negatywnym następstwem majątkowym jest tu utrata możliwości korzystania

z rzeczy, a więc utrata uprawnienia stanowiącego atrybut prawa własności.

Zajmując wyżej przedstawione stanowisko, Sąd Najwyższy zauważył, iż jest ono

przyjmowane również w innych w systemach prawnych opartych na podobnych

zasadach odpowiedzialności odszkodowawczej. W szczególności podobieństwo

niemieckiego systemu prawnego w omawianym zakresie do systemu polskiego

skłania do wskazania przyjętych w nim rozwiązań, według których właściciel

uszkodzonego lub zniszczonego pojazdu może żądać na podstawie § 249 ust. 2

zdanie pierwsze k.c.n. naprawienia szkody odpowiadającej poniesionym kosztom

najmu pojazdu zastępczego na czas naprawy uszkodzonego pojazdu albo na czas

potrzebny na nabycie innego pojazdu. Stanowisko to opiera się przy tym na

założeniu, że szkodą majątkową jest utrata specyficznej rzeczy, wykorzystywanej

do prowadzenia działalności gospodarczej, a także dla celów prywatnych, jeżeli

stanowi przedmiot elementarnej potrzeby życiowej, do której zaliczono także

samochód, który pozwala na zaoszczędzenie czasu i wysiłku, a uzyskane stąd

korzyści mają walor majątkowy.

7

Sąd Najwyższy, w składzie obecnym, podziela stanowisko przedstawione

w uchwale z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11 – które także wcześniej było

przyjmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego - według którego poniesione

przez posiadacza uszkodzonego pojazdu mechanicznego celowe i ekonomicznie

uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego stanowią szkodę majątkową,

o której mowa w art. 361 § 2 k.c. Niemożność korzystania z pojazdu

mechanicznego jako składnika majątkowego niewątpliwie stanowi źródło szkody

o charakterze niemajątkowym, polegającej na dyskomforcie spowodowanym

niedogodnościami posiadacza pojazdu wynikającymi z niemożliwości korzystania

z tego składnika majątkowego. Ponadto niemożność korzystania z pojazdu może

być źródłem szkody o charakterze majątkowym wówczas, gdy spowoduje wydatki

posiadacza uszkodzonego lub zniszczonego pojazdu na najem pojazdu

zastępczego. Stratę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. stanowią bowiem wydatki, które

służą ograniczeniu negatywnych następstw doznanych przez poszkodowanego

w wyniku uszkodzenia bądź zniszczenia rzeczy.

Zakresem odpowiedzialności odszkodowawczej są objęte wyłącznie te

negatywne majątkowe następstwa w majątku poszkodowanego, które pozostają

w adekwatnym związku przyczynowym, o którym mowa w art. 361 § 1 k.c., ze

zdarzeniem szkodzącym. Adekwatny związek przyczynowy, stanowiący jedną

z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, wyznacza zarazem granice

odpowiedzialności odszkodowawczej. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., III CZP 75/11

wyjaśnił, że teoria przyczynowości adekwatnej, zgodnie z art. 361 § 1 k.c., służy nie

tylko do określenia, czy dana osoba ponosi odpowiedzialność za skutki zdarzenia

szkodzącego, ale także do oznaczenia, jakie skutki pozostają w normalnym

powiązaniu z tym zdarzeniem. Nie budzi wątpliwości stanowisko, że normalny

związek może wykraczać poza konsekwencje bezpośrednie i umożliwia zaliczenie

do zwykłych następstw zdarzenia szkodzącego także uszczerbek majątkowy

wynikły z wydatków wymuszonych na poszkodowanym przez wystąpienie tego

zdarzenia. Szkoda, mająca charakter dynamiczny i zmienny w czasie, obejmuje nie

tylko bezpośrednie następstwa zdarzenia szkodzącego, ale także dalsze, powstałe

już po zdarzeniu szkodzącym, w tym w związku z poniesieniem kosztów najmu

8

pojazdu zastępczego w czasie, w którym poszkodowany nie mógł korzystać

z uszkodzonego pojazdu służącego mu do wykonywania działalności zawodowej

lub gospodarczej albo pomocnego w zaspokajaniu podstawowych potrzeb

życiowych.

Zgodnie z art. 363 § 1 k.c., naprawienie szkody powinno nastąpić według

wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź

przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu

poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego

nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do

świadczenia w pieniądzu. W przypadku odpowiedzialności gwarancyjnej zakładów

ubezpieczeń, zgodnie z art. 805 § 2 pkt 1 i art. 822 § 1 k.c., ubezpieczyciel

zobowiązany jest do naprawienia szkody jedynie w formie zapłaty odpowiedniej

sumy pieniężnej. Jeżeli dochodzi do naprawienia szkody przez naprawę

uszkodzonego pojazdu, to naprawienie szkody przez ubezpieczyciela polega na

zapłaceniu kwoty pieniężnej koniecznej do przywrócenia pojazdu do stanu

poprzedniego. W takim przypadku poszkodowanemu przysługuje roszczenie

o przywrócenie stanu poprzedniego także wobec ubezpieczyciela, ale ze względu

na charakter świadczenia ubezpieczeniowego przybiera ono postać żądania

„restytucji pieniężnej” umożliwiającej przywrócenie stanu poprzedniego (por.

uzasadnienie uchwały z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11). W razie tzw.

szkody całkowitej, tj. uszkodzenia pojazdu w stopniu wyłączającym możliwość jego

naprawy albo jeżeli koszt naprawy pojazdu jest znacznie wyższy od jego wartości

przed uszkodzeniem, świadczenie pieniężne ubezpieczyciela obejmuje kwotę

odpowiadającą różnicy wartości pojazdu sprzed i po wypadku (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00, OSNC 2003, nr 1, poz. 15).

W takim przypadku należy przyjąć, że w zakres szkody pozostającej w adekwatnym

związku przyczynowym ze zdarzeniem szkodzącym wchodzą koszty najmu pojazdu

zastępczego poniesione przez poszkodowanego w okresie niezbędnym do nabycia

nowego pojazdu. Ustalenie, jakie skutki pozostają w adekwatnym związku

przyczynowym ze zderzeniem szkodzącym następuje bowiem przy uwzględnieniu

zasad doświadczenia życiowego, czy też, niekiedy, zasad nauki oraz na podstawie

indywidualnej sytuacji poszkodowanego i konkretnych okoliczności sprawy (por.

9

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 1273/00 nie publ.,

z dnia 16 maja 2002 r., V CKN 1273/00 nie publ. oraz z dnia 8 września 2004 r.,

IV CK 672/03). W świetle zasad doświadczenia życiowego, nabycie nowego

pojazdu wymaga podjęcia określonych czynności organizacyjnych w pewnym

przedziale czasu przy uwzględnieniu obowiązku poszkodowanego podejmowania

czynności zmierzających do zapobieżenia zwiększaniu rozmiaru szkody. Ustalenie

czasu niezbędnego na nabycie nowego pojazdu ma charakter obiektywny i jest

niezależne od posiadania przez poszkodowanego środków pieniężnych - w tym

pochodzących z wypłaty odszkodowania poszkodowanemu obejmującego różnicę

wartości pojazdu sprzed i po zdarzeniu szkodzącym - na zakup nowego pojazdu.

Na ustalenie czasu niezbędnego na nabycie pojazdu istotne znaczenie ma data

zawiadomienia poszkodowanego o sposobie likwidacji szkody poprzez zapłatę

różnicy pomiędzy wartością pojazdu sprzed i po zdarzeniu szkodzącym. Z tych

względów nie zrywa adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem

szkodzącym a kosztami poniesionymi na najem pojazdu zastępczego przy tzw.

szkodzie całkowitej wypłata odszkodowania przez ubezpieczyciela obejmującego

różnicę w wartości uszkodzonego pojazdu sprzed i po wypadku, jeżeli nastąpiła

ona zanim nastąpił upływ czasu niezbędnego do nabycia przez poszkodowanego

nowego pojazdu. Przemawia za tym także argument, że następstwem zdarzenia

szkodzącego polegającego na uszkodzeniu lub utracie pojazdu w stopniu

faktycznie wyłączającym możliwość jego naprawy jest utrata możliwości

korzystania z rzeczy szczególnego rodzaju, która na obecnym etapie rozwoju

cywilizacyjnego jest nie tylko podstawowym narzędziem służącym do wykonywania

działalności zawodowej albo gospodarczej, ale także służy w życiu codziennym do

zaspokajania elementarnych potrzeb życiowych i społecznych. W konsekwencji,

refundacji przez odpowiedzialnego w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej,

w granicach określonych art. 361 § 1 k.c., a zatem także ubezpieczyciela na

podstawie art. 36 ust. 1 u.o.u.o., powinny podlegać także wydatki poniesione przez

poszkodowanego posiadacza pojazdu w okresie, w którym faktycznie nie mógł on

korzystać z własnego pojazdu, gdyż są to wydatki celowe i ekonomicznie

uzasadnione, o jakich mowa w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada

2011 r., III CZP 5/11.

10

W odniesieniu do naprawienia szkody poprzez restytucję naturalną przyjmuje

się, że jej cechą charakterystyczną, odróżniającą ją od drugiej formy naprawienia

szkody przewidzianej w art. 363 § 1 k.c. - poprzez zapłatę odpowiedniej sumy

pieniężnej - jest to, że zmierza ona do naprawienia poszczególnego naruszonego

dobra lub interesu, podczas gdy rekompensata pieniężna zmierza jedynie do

wyrównania szkody rachunkowej w całym majątku. Ze względu jednak na

specyficzny rodzaj rzeczy (pojazdu) należącej do poszkodowanego – który

w założeniu jest niezbędny do wykonywania działalności zawodowej, gospodarczej

lub w życiu codziennym poszkodowanego – naprawienie szkody w formie

pieniężnej powinno realizować podobny cel, jak naprawienie szkody w formie

restytucji naturalnej, tj. uwzględniać wszystkie negatywne skutki majątkowe braku

w majątku poszkodowanego określonego rodzaju rzeczy. Ubocznie dodać należy,

iż w wielu systemach prawnych, w tym w systemie niemieckim, do którego nawiązał

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11,

przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego dotyczy

wydatków poniesionych w okresie niezbędnym do zakupu nowego pojazdu, a nie

tylko do chwili wypłaty odszkodowania obejmującego różnicę wartości

uszkodzonego pojazdu sprzed i po wypadku, w wyniku którego doszło do jego

uszkodzenia. Niezależnie od sposobu naprawienia szkody przewidzianego w art.

363 § 1 k.c., powinno ono prowadzić do tego, aby poszkodowany był w takiej samej

sytuacji majątkowej, w jakiej znajdowałby się, gdyby nie doszło do zdarzenia

szkodzącego. Ustalenie zakresu obowiązku odszkodowawczego w formach

przewidzianych w art. 363 § 1 k.c. dokonuje się za pomocą metody dyferencyjnej

(por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 1 września 1970 r., III CR 371/00,

OSNCP 1971, nr 5, poz. 93, z dnia 3 lutego 1971 r., III CRN 450/70, OSNCP 1971,

nr 11, poz. 205, z dnia 20 lutego 2002 r., V CKN 903/00, OSNC 2003, nr 1, poz. 15

i z dnia 15 października 2010 r., V CSK 78/10, nie publ.). Należy mieć na uwadze,

że metoda dyferencyjna służy jedynie określeniu rozmiaru szkody przy

wcześniejszym określeniu jej granic za pomocą zasady adekwatnego związku

przyczynowego. Uwzględniając powyższe, rozmiar tak ustalanego obowiązku

odszkodowawczego obejmuje szkodę polegającą na różnicy w wartości pojazdu

sprzed i po zdarzeniu szkodzącym tj. z uwzględnieniem wartości pozostałości

11

pojazdu po tym zdarzeniu, jak również inne koszty poniesione przez

poszkodowanego pozostające w adekwatnym związku przyczynowym ze

zdarzeniem szkodzącym, w tym koszty najmu pojazdu zastępczego w okresie

niezbędnym do nabycia nowego pojazdu. W tym więc zakresie Sąd Najwyższy

w obecnym składzie nie podziela stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego

w wyroku z dnia 8 września 2004 r., IV CK 672/03 (nie publ.), w którym przyjęto,

że odszkodowanie może obejmować koszty najmu pojazdu zastępczego, jedynie

do chwili zapłaty odszkodowania. Dodać należy, iż przyjęcie wykładni, jak w wyżej

powołanym wyroku, prowadziłoby do istotnego pogorszenia sytuacji prawnej

poszkodowanego posiadacza pojazdu, który poniósł tzw. szkodę całkowitą

w stosunku do posiadacza pojazdu, którego szkoda podlegałaby naprawieniu

poprzez zwrot przez ubezpieczyciela kwoty niezbędnej do dokonania naprawy.

W pierwszym przypadku poszkodowany mógłby jedynie żądać zwrotu kosztów

najmu pojazdu zastępczego tylko do czasu wypłaty odszkodowania, podczas, gdy

w drugim przypadku poszkodowany – jak się przyjmuje jednolicie w judykaturze –

mógłby domagać się zwrotu poniesionych kosztów najmu pojazdu zastępczego za

cały okres niezbędny do dokonania naprawy uszkodzonego pojazdu, w którym nie

mógł on korzystać z uszkodzonego pojazdu.

Z tych względów na podstawie art. 390 k.p.c. podjęto uchwałę, jak na

wstępie.