III KK 409/13

Sygn. akt III KK 409/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący)

SSN Rafał Malarski

SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie G. B.

skazanego z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 20 listopada 2013 r., w trybie z art. 535 § 5 k.p.k.

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w O.

z dnia 21 grudnia 2012 r.

uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o

karze, środku karnym oraz środku zabezpieczającym

umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie leczenia

odwykowego i w tym zakresie sprawę oskarżonego G. B.

przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu

w O.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012 r., Sąd Rejonowy w O., w oparciu o

przepis art. 387 § 1 i 2 k.p.k. uwzględnił wniosek oskarżonego G. B. i uznał go za

winnego przestępstwa z art. 178a §4 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., a na podstawie

art. 178a §4 § 1 k.k. wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 96 § 1 k.k. orzekł umieszczenie oskarżonego w zamkniętym

zakładzie leczenia odwykowego, a na mocy art. 42 § 2 k.k. orzekł wobec

oskarżonego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszystkich pojazdów

mechanicznych na okres 10 lat.

Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się w dniu 29 grudnia 2012 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny.

Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na treść

wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego - art. 387 § 2 k.p.k.,

polegające na uwzględnieniu sprzecznego z wymogami prawa wniosku

oskarżonego o skazanie go bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i

wydanie wyroku skazującego zgodnego z tym wnioskiem, co w konsekwencji

doprowadziło do rażącego naruszenia prawa karnego materialnego i procesowego,

tj. art. 93 k.k. w zw. z art. 96 § 1 k.k. w zw. z art. 202 § 1 k.p.k., polegającego na

przyjęciu, iż zachodzą warunki do zastosowania środka zabezpieczającego w

postaci umieszczenia G. B. w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego,

pomimo tego, że nie zasięgnięto opinii biegłego psychologa i nie wysłuchano

biegłego tej specjalności oraz biegłych lekarzy psychiatrów przed zastosowaniem

środka zabezpieczającego.

Podnosząc taki zarzut, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w O.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co zważywszy na jej kierunek pozwala na

jej uwzględnienie w trybie określonym w art. 535 § 3 k.p.k. Wskazany w kasacji

zarzut dotyczy wprawdzie prawidłowości orzeczenia o środku zabezpieczającym,

ale podnieść należy, a w realiach sprawy okoliczność ta jest istotna, iż środek ten

orzeczono w trybie konsensualnym z art. 387 § 2 k.p.k., co zważywszy na jego

3

relacje do orzeczonej kary (jego wykonanie może przekraczać okres orzeczonej

kary – zob. postanowienie SN z dnia 21 lipca 2011 r., I KZP 9/11, OSNKW 2011, z.

8, poz. 68; środek ten poprzedza wykonanie orzeczonej kary, okres jego

stosowania podlega zaliczeniu na jej poczet - art. 96 § 4 k.k., i może też skutkować

nie odbyciem jej reszty - art. 98 k.k.) wskazuje, że jego orzeczenie mogło mieć

wpływ na decyzję oskarżonego co do treści wniosku w zakresie wymiaru

proponowanej kary (por. np. wyrok SN z dnia 27 lutego 2008 r., IV KK 20/09, Lex

354825). W tym zatem układzie stwierdzić należy, że kasacja w rzeczywistości

skierowana jest co do orzeczenia o karze i środku zabezpieczającym, natomiast nie

kwestionuje rozstrzygnięcia o winie. Tak zatem należy w rzeczywistości ujmować

zakres zaskarżenia. Po tej uwadze odnieść się należy do zarzutu kasacji.

Jest bezsporne, że zastosowanie środka zabezpieczającego określonego w

art. 96 § 1 k.k. wymaga spełnienia proceduralnego obowiązku ujętego w art. 93 in

fine k.k., tj. uprzedniego wysłuchania lekarzy psychiatrów oraz psychologa, a to

dlatego, iż przepis art. 93 k.k. ma charakter normy gwarancyjnej w odniesieniu do

wszystkich środków zabezpieczających (por. np. wyroki SN: z dnia 7 listopada 2007

r., V KK 318/07; z dnia 18 grudnia 2007 r., V KK 383/07; z dnia 12 grudnia 2012 r.,

II KK 326/12, Lex 1231522; postanowienie SN z dnia 20 października 2011 r., V KK

347/11, OSNKW 2012, z. 2, poz. 15). Zastosowanie środka zabezpieczającego z

art. 96 § 1 k.k. jest możliwe tylko po wysłuchaniu lekarzy psychiatrów oraz

psychologa także w takiej sytuacji, gdy wniosek taki na podstawie art. 387 § 1

k.p.k., składa sam oskarżony (wyrok SN z dnia 7 grudnia 2011 r., V KK 349/11, R-

OSNKW 2011, poz. 2300). Tymczasem w niniejszej sprawie nie tylko nie

dopuszczono dowodu z opinii biegłego psychologa, ale także – wbrew dyspozycji

art. 93 in fine k.k. – nie przesłuchano biegłych psychiatrów na rozprawie. Treść

przepisu art. 93 k.k. wymagała zatem, aby sąd meriti dopuścił dowód z opinii

biegłego psychologa, a następnie, by biegły ten, jak i biegli psychiatrzy, którzy

wydali pisemną opinię, zostali przesłuchani na rozprawie. Ustawowy obowiązek

wysłuchania biegłych umożliwić ma sądowi oraz stronom bezpośredni kontakt z

biegłymi, w celu weryfikacji ustawowych przesłanek do stosowania środka

zabezpieczającego, co niewątpliwie daje większe gwarancje dla prawidłowości

jego orzeczenia. W niniejszej sprawie zgoda oskarżonego nie zwalniała zatem

4

sądu od zrezygnowania z dowodu z opinii biegłego psychologa, jak i przesłuchania

na rozprawie tych biegłych w celu ustalenia uzależnienia od alkoholu, a także

niezbędności zapobieżenia ponownemu popełnieniu przestępstwa (art. 93 k.k.), jak

również ustalenia istnienia wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia

ponownego przestępstwa związanego z uzależnieniem od alkoholu (art. 96 § 1 k.k.).

Jest zatem oczywiste, że w tym układzie procesowym i przy takiej treści wniosku

oskarżonego, sąd meriti nie mógł uwzględnić tego wniosku w tym obszarze i

winien rozprawę odroczyć w celu dopuszczenia dowodu z opinii biegłego

psychologa, a następnie wezwać biegłych lekarzy psychiatrów oraz psychologa na

rozprawę. Odmienne postąpienie sądu skutkowało rażącym naruszeniem art. 93

k.k. a w konsekwencji także i art. 96 § 1 k.k., co mogło mieć istotny wpływ na treść

rozstrzygnięcia w zakresie orzeczenia o karze i środku zabezpieczającym. W tym

stanie rzeczy konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w tym zakresie i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.