I CSK 97/13

Sygn. akt I CSK 97/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Prokuratora Prokuratury Okręgowej w K.

przeciwko M. J., T. T. i małoletniemu D. J.

o unieważnienie uznania dziecka,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 listopada 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 25 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu w W.

UZASADNIENIE

2

Pozwany M. J. i pozwana T. T. poznali się przez L. N., który był tłumaczem

przysięgłym języka wietnamskiego. Na zlecenie T. T., która była wówczas w ciąży,

szukał on mężczyzny, który uznałby jej dziecko. Uznanie dziecka przez polskiego

obywatela miało zapewnić jej nowo narodzonemu dziecku również obywatelstwo

polskie i polski paszport. Pozwana zapłaciła swojemu pośrednikowi kilkaset złotych

za pośrednictwo w znalezieniu Polaka, który uzna jej dziecko. Pozwany M. J.,

wyraził zgodę na uznanie dziecka T. T. i złożył w dniu 29 marca 2006 r. przed

Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w W., stosowne oświadczenie.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 maja 2010 r. Sąd Rejonowy w M. uznał T.

T. za winną popełnienia czynu polegającego na poświadczeniu nieprawdy w celu

uzyskania zgody na pobyt na terytorium Polski i uzyskanie polskiego paszportu dla

dziecka. Pozwany M. J. również został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu

Rejonowego w M. z dnia 23 maja 2008 r. Został on uznany winnym tego, że w

okresie od 29 marca 2006 r. do 26 września 2006 r. w W. i P. działając w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej dokonał czynów zabronionych przez prawo. Czyny

te polegały na złożeniu przed Kierownikiem Urzędu Sanu Cywilnego niezgodnego z

prawdą oświadczenia, że jest ojcem D. J. syna T. T. urodzonego 23 lutego

2006 r. w W. Następnie powołując się na to uznanie, uzyskał odpis aktu urodzenia

D. J. i posługując się nim złożył wniosek o stwierdzenie obywatelstwa polskiego

małoletniego oraz zwrócił się do odpowiednich władz o wydanie paszportu dla D. J.

Paszport ten został wydany w dniu 26 września 2006 r. Czyny te doprowadziły do

zalegalizowania, niezgodnie z prawem, pobytu na terytorium Polski D. J. i jego

matki obywatelki Wietnamu T. T.

Prokurator Okręgowy w K. pozwem z dnia 1 sierpnia 2008 r. wniósł o

unieważnienie uznania małoletniego D. J.. Sąd Rejonowy w W. po rozpoznaniu

sprawy wyrokiem z dnia 5 października 2011 r. oddalił powództwo. Uwzględniając

apelację powoda, wyrokiem z dnia 25 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w W. ustalił

bezskuteczność uznania ojcostwa przez pozwanego M. J. wobec pozwanego -

małoletniego D. J.

3

Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że orzeczenie Sądu I instancji jest

błędne i zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 86 k.r.o. Zdaniem Sądu

Okręgowego bezsporny jest fakt, że uznanie dziecka obywatelki wietnamskiej przez

pozwanego zostało dokonane w wyniku przestępstwa - dopuszczenia się czynu

karalnego, określonego w art. 264a § 1 k.k., za co pozwany jak i matka dziecka

zostali skazani prawomocnymi wyrokami. Sąd podzielił stanowisko powoda, że

w tej sytuacji dobro małoletniego dziecka jak i interes społeczny wymaga

uregulowania stanu prawnego dziecka zgodnie ze stanem faktycznym.

Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwany M. J.

uznał dziecko obywatelki Wietnamu i miał pełną świadomość, że nie jest ojcem

biologicznym. Czynność tę pozwany podjął jedynie w celu uzyskania korzyści

majątkowej, a nie w celu usankcjonowania prawnego stosunku rodzinnego.

Pozwany nigdy nie nawiązał kontaktu z dzieckiem i nie ponosi kosztów jego

utrzymania, ani wychowania, a po uznaniu ojcostwa jedynie zaangażował się

w załatwienie formalności w celu uzyskania dla dziecka obywatelstwa polskiego

i paszportu za co otrzymał kwotę 3 000 zł. Powyższe okoliczności dowodzą że do

uznania ojcostwa dziecka obywatelki Wietnamu doszło z naruszeniem prawa co

jest sprzeczne z dobrem małoletniego i interesem społecznym.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art.

9 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny

i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, przez zastosowanie art. 86 ustawy

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w brzmieniu nadanym mu nowelizacją z dnia

6 listopada 2008 r. i orzeczenie o ustaleniu bezskuteczności uznania ojcostwa,

podczas gdy na mocy art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie

ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw do uznania

dziecka, które nastąpiło przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy,

zastosowanie znajdują dotychczasowe przepisy o unieważnieniu uznania dziecka,

co obligowało Sąd do wydania w niniejszej sprawie orzeczenia uznającego za

nieważne oświadczenie woli M. J. o uznaniu za swojego syna małoletniego D.J.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa

materialnego zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 9 ust 3 ustawy z dnia

4

6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 220, poz. 1431 ) jednoznacznie stanowi, że do

uznania dziecka, które nastąpiło przed dniem wejścia w życie tej ustawy, stosuje

się dotychczasowe przepisy o uznaniu dziecka. Wspomniana ustawa weszła

w życie 16 czerwca 2009 r. Uznanie dziecka T. T. nastąpiło w dniu 29 marca 2006

r., czyli niewątpliwie przed wejściem w życie ustawy nowelizującej między innymi

art. 86 k.r.i.o. Do takiego uznania stosuje się więc przepis art. 86 k.r.i.o. w jego

pierwotnym brzemieniu. Wobec tego Sąd obowiązany jest orzec o unieważnieniu

uznania, a nie o jego bezskuteczności.

Mając na względzie, że zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej okazał się

uzasadniony, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

k.p.c., orzekł jak w sentencji.

db