IV CSK 178/13

Sygn. akt IV CSK 178/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej […]

przeciwko Krajowej Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej w S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 listopada 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 lipca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku

Sądu Okręgowego w G., którym została oddalone powództwo o ustalenie, że

uchwała Zarządu Krajowej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej w S. nr 1 z dnia 8

sierpnia 2011 r. jest nieważna, ewentualnie o ustalenie, że powódka nie jest

zobowiązana do wykonywania obowiązków nałożonych na nią tą uchwałą.

Sąd drugiej instancji zaakceptował stan faktyczny ustalony przez Sąd

Okręgowy i przyjął go za własny. Ustalił, że Zarząd pozwanej działając na

podstawie art. 34, 39 ust. 2 pkt 2 oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r.

o spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych (Dz. U. z 1996 r., Nr 1,

poz. 2 ze zm.; dalej u.s.k.o.k.), podjął zaskarżoną uchwałę w sprawie warunków,

trybu sporządzania oraz zakresu informacji o działaniach naprawczych

i stabilizacyjnych w spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych.

W uchwale określono szczegółowo obowiązki informacyjne spółdzielczych kas

w sytuacji zagrożenia stabilności finansowej, a także ich obowiązki w zakresie

składania informacji i wyjaśnień w trakcie realizacji działań zmierzających do

usunięcia stwierdzonych zagrożeń oraz ustabilizowania sytuacji finansowej.

Uchwała ta uchyliła uchwałę nr 1 Zarządu KSKOK z dnia 24 kwietnia 2001 r.

dotyczącą warunków, trybu sporządzania oraz zakresu programów naprawczych w

spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych. Sąd Apelacyjny podzielił

pogląd prawny Sądu pierwszej instancji, że pozwana uchwalając zaskarżoną

uchwałę nie przekroczyła ustawowych kompetencji, a treść uchwały nie jest

sprzeczna z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego. Stwierdził,

że zagadnienie prawne w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy Krajowa Kasa może

w ramach nadzoru podjąć działania inne, niż wymienione w art. 39 – 42 ustawy.

W jego ocenie wykładnia art. 34, 35 oraz 39 ustawy regulujących zakres nadzoru

Krajowej Kasy nad zrzeszonymi w niej kasami oszczędnościowo – kredytowymi

powinna uwzględniać z jednej strony autonomię prawną i gospodarczą tych kas,

a z drugiej strony cel tego nadzoru – zapewnienie stabilności finansowej kas oraz

bezpieczeństwa zgromadzonych w nich oszczędności. Uprawnienia Krajowej Kasy

z tytułu nadzoru zostały uregulowane w art. 39 – 42 i ich zakres, ze względu na ich

wyjątkowość, musi być rozumiany ściśle. Uprawnienia te sprowadzają się do

3

czynności kontrolnych podejmowanych indywidualnie w stosunku do

poszczególnych kas i w razie stwierdzenia uchybień do wzywania ich do usunięcia

i podejmowania w stosunku do nich określonych decyzji. Wśród działań

nadzorczych ustawa nie przewiduje wydawania zaleceń wiążących wszystkie

zrzeszone kasy. Uznał jednak, że Krajowa Kasa może podejmować w ramach

nadzoru działania inne, niż wymienione w art. 39 – 42 ustawy, bowiem artykuł 40

nie wymienia czynności nadzoru enumeratywnie, natomiast środki wymienione

w art. 41 i 42 mają charakter indywidualny. Brak jest wobec tego przeszkód,

pozwana w ramach nadzoru używała także innych instrumentów nadzorczych,

pozwalających na realizację celu określonego w art. 34 ustawy – zapewnienia

stabilności finansowej kas oraz bezpieczeństwa zgromadzonych w nich

oszczędności. Podzielając pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego IV CSK

462/07, iż wobec wykonywania przez spółdzielcze kasy oszczędnościowo -

kredytowe działalności bankowej muszą one kierować się normami określającymi

poziom dopuszczalnego ryzyka bankowego, które w oparciu o art. 35 pkt 5 ustawy

określa Kasa Krajowa wskazał, że określenie przez nią tych norm jest „działaniem

na rzecz swoich członków”, którego celem jest właśnie zapewnienie stabilności

finansowej kas. Wprowadzenie ich wiąże się z funkcją regulacyjną Krajowej Kasy,

która polega na określeniu takich zasad działania kas, których przestrzeganie

pozwala na realizowanie powyższego celu działania pozwanej. Reasumując

stwierdził, że Kasa Krajowa ma prawo wyznaczać granice zapewniające stabilność

finansową kas. Sposób żądania informacji określony w uchwale nie stanowi przy

tym naruszenia art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy, wykładnia bowiem tego przepisu nie

pozostawia wątpliwości, iż informacja ta należy do desygnatów dokumentów

wymienionych w tym przepisie. W konsekwencji uznał, że brak jest podstaw do

stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego

(art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.); - art. 39 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 40 i 34 u.s.k.o.k. przez

ich błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie; - art. 40 uskok przez błędną

wykładnię; - art. 39 ust. 2 pkt 2 u.s.k.o.k. przez brak wykładni oraz art. 35 pkt 5

uskok przez błędne zastosowanie i wadliwą wykładnię. Wniosła o uchylenie

4

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Podniesiony przez pozwaną zarzut utraty przez powódkę interesu prawnego na

etapie postępowania kasacyjnego wobec uchylenia z dniem 27 października 2012 r.

ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. uskok ustawą z dnia 5 listopada 2009 r.

o spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych (Dz. U. z 2012 r., poz.

855 ze zm.; dalej ustawa z 2009 r.), która nadzór nad kasami i pozwaną przekazała

Komisji Nadzoru Finansowego i uregulowała ustawowo materię objętą zaskarżoną

uchwałą, nie jest uzasadniony. Kontrola kasacyjna obejmuje prawidłowość

rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, zaś w dacie orzekania tego Sądu powódka

niewątpliwie miała interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w zaskarżeniu

uchwały. Uchwała regulowała w objętym nią zakresie wykonywanie nadzoru przez

pozwaną nad kasami, a zatem kwestia jej ważności ma wpływ na ocenę

prawidłowości działań podjętych przez pozwaną w okresie do dnia 27 października

2012 r. Tak więc fakt, że od daty wejścia w życie ustawy z 2009 r. uchwała nie

może mieć zastosowania, a niniejsza sprawa ma niejako wymiar historyczny, nie

ma wpływu na ocenę interesu prawnego powódki, bowiem nie można odmówić

powództwu celowości istniejącej w dacie orzekania przez Sąd Apelacyjny

w aspekcie potrzeby ochrony jej sfery prawnej.

Istota zarzutów naruszenia art. art. 39 ust. 2 pkt 2, 40, i 35 pkt 5 u.s.k.o.k.

sprowadza się do twierdzenia, że zakres uprawnień Kasy Krajowej w ramach

nadzoru nad kasami musi być wykładany ściśle, ustawa nie przewiduje wydawania

zaleceń wiążących wszystkie zrzeszone w niej kasy oraz obowiązku przygotowania

projekcji planowanych działań naprawczych, a jedynie zezwala na zbieranie

informacji i wyjaśnień o faktach istniejących indywidualnie w stosunku do

poszczególnych kas. Błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 35 pkt 5

u.s.k.o.k. skarżąca uzasadnia przyjęciem przez Sąd drugiej instancji, że stanowi on

uprawnienie pozwanej do uchwalenia uchwały mimo, że nie został w niej wskazany

jako podstawa prawna.

5

Podstawa skargi kasacyjnej przewidziana w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.

wyróżnia dwie formy naruszeń prawa materialnego – błędne rozumienie treści lub

znaczenia normy prawnej z punktu widzenia ustalonych reguł wykładni (błędna

wykładnia) oraz błędne subsumowanie faktów ustalonych w procesie pod

abstrakcyjny stan faktyczny zawarty w hipotezie normy prawnej (niewłaściwe

zastosowanie). Skarżący powinien zatem wskazać oddzielnie każdą z postaci

naruszenia prawa materialnego i przytoczyć zarzuty odpowiednie do każdej z nich.

Aczkolwiek konstrukcja zarzutu nie jest prawidłowa, skarżąca bowiem zarzuca

„błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie”, to z jego treści oraz uzasadnienia

wynika, że powódka zarzuca wadliwe zastosowanie art. 35 pkt 5 oraz błędną

wykładnię art. 39 ust. 2 pkt 2 i 40 u.s.k.o.k.

Błędnie wywodzi skarżąca, że art. 35 pkt 5 u.s.k.o.k. zezwalający Kasie

Krajowej na określanie norm dopuszczalnego ryzyka został wskazany jako

podstawa prawna uchwały. Sąd Apelacyjny powołał ten przepis oraz art. 34

u.s.k.o.k. jedynie jako normy wskazujące na kierunek wykładni przepisów

regulujących zagadnienie nadzoru pozwanej nad kasami, a w związku z tym

konieczność uwzględnienia z jednej strony autonomii prawnej i gospodarczej kas

i z drugiej strony celu nadzoru, którym jest zapewnienie stabilności finansowej kas

oraz bezpieczeństwa zgromadzonych w nich oszczędności. Konstatacji tej, jak

również stwierdzeniu, iż zakres uprawnień określonych w art. 39 – 42 ustawy musi

być wykładany ściśle, nie można odmówić słuszności.

Nie okazały się trafne zarzuty naruszenia art. 39 ust. 2 pkt 2 i 40 u.s.k.o.k.

Zważyć bowiem należy, że wprawdzie ustawa nie przewiduje podejmowania

działań naprawczych w wypadku zagrożenia stabilności kasy, ale skoro przewiduje

stosowanie przez Kasę Krajową środków ostrzejszych takich jak zawieszenie jej

działalności i ustanowienie zarządcy (art. 42) lub podwyższenie limitu rezerwy

płynnej / art. 32 /, to uzasadnione jest przyjęcie, że w sytuacji zagrożenia płynności

finansowej kasy, może być także prowadzone postępowanie naprawcze.

Zaskarżona uchwała ma zastosowanie tylko w sytuacji zagrożenia stabilności

finansowej kasy i w trakcie działań zmierzających do ich usunięcia. Dodatkowo

obowiązek informacyjny aktualizuje się dopiero po przekazaniu informacji o stanie

zagrożenia przekazanej przez zarząd lub komisję rewizyjną kasy albo po

6

stwierdzeniu takiego stanu przez Krajową Kasę. W punkcie pierwszym uchwały

postanowiono także, że żądanie informacji następuje w odniesieniu do konkretnej

kasy indywidualnie. Takie ujednolicenie informacji, które mogą być żądane

indywidualnie od konkretnej kasy i które dotyczą stanu istniejącego,

a o przewidywanym toku postępowania naprawczego wprawdzie stanu przyszłego,

ale w oparciu o istniejący stan finansowy, nie może być uznane za sprzeczne z art.

39 ust. 2 pkt 2, ani z art. 40, a zwłaszcza jego pkt 6 u.s.k.o.k. Badanie

prawidłowości prowadzonej działalności finansowej mieści się w pojęciu badania

rzetelności i gospodarności kasy. Artykuł 39 u.s.k.o.k. przewiduje dwa uprawnienia

nadzorcze – wstęp na teren, gdzie prowadzona jest działalność oraz żądanie

informacji na piśmie lub ustnie. Ze sformułowania „pisemne informacje” w sposób

oczywisty wynika, że nie są one połączone z wstępem, jak to sugeruje skarżąca.

Informacje te powinny pozostawać w korelacji z czynnościami podejmowanymi

w ramach nadzoru określonymi w art. 40, który przewiduje badanie sytuacji

finansowej kas, natomiast nie określa środków, za pomocą których się to odbywa.

Ujednolicenie informacji, które zobowiązana jest przedłożyć kasa w sytuacji

zagrożenia stabilności finansowej, w stosunku do wszystkich kas, porządkuje

postępowanie w tym zakresie, czyni procedurę czytelną dla wszystkich kas i nie

narusza ich samodzielności. Odróżnić należy bowiem określenie zasad żądania

informacji po spełnieniu określonych w uchwale przesłanek, od podjęcia decyzji

przez Kasę Krajową o zażądaniu tych informacji od konkretnej kasy indywidualnie.

Z tych względów omawiane zarzuty naruszenia ustawy o spółdzielczych kasach

oszczędnościowo - kredytowych w brzmieniu obowiązującym na datę podjęcia

uchwały nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw kasacyjnych, a z urzędu bierze

pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Zakres dopuszczalnej kognicji

wyznacza zatem strona skarżąca, która z mocy art. 3984

§ 1 pkt 2 k.p.c. powinna

przytoczyć podstawy kasacyjne, zaś granice tych podstaw wyznaczają zarzuty

naruszenia wskazanych przepisów prawa. Sąd Najwyższy jest władny dokonywać

oceny tylko tych zarzutów, które zostały sformułowane przez skarżącego i nie może

uwzględniać naruszenia innych przepisów, a zwłaszcza nie może zastąpić

7

skarżącego w wyborze przepisów, które mogły być naruszone przy wydawaniu

zaskarżonego orzeczenia lub stawiać hipotez co do tego, jakiego przepisu prawa

mogą dotyczyć argumenty sformułowane w uzasadnieniu skargi. Skarżąca nie

podniosła zarzutu naruszenia art. 58 k.c. określającego sankcję za dokonanie

czynności prawnej sprzecznej z prawem, a więc brak wskazania podstawy prawnej

nieważności uchwał oznacza, że uchyla się spod kontroli kasacyjnej prawidłowość

stanowiska Sądu drugiej instancji w tym zakresie oraz możliwość oceny, nawet przy

hipotetycznym założeniu wadliwości jego poglądu o zgodności uchwały z ustawą,

czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Podniesienie

wyłącznie zarzutów naruszenia przepisów ustawy o spółdzielniach

oszczędnościowo - kredytowych z pominięciem zarzutu naruszenia art. 58 k.c.

czyni niemożliwą kontrolę Sądu Najwyższego w sprawie o ustalenie nieważności

uchwały Zarządu Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

es