V CSK 556/12

Sygn. akt V CSK 556/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. W.

przeciwko T. U. i J. U.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 listopada 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 4 lipca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

wraz z przekazaniem rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanych

T. U. i J. U. od wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 31 stycznia 2012 r. o zapłatę

na rzecz powoda A. W. solidarnie kwoty 76 436,36 złotych z odsetkami i kosztami

postępowania, z tytułu wpłacenia pozwanym przez powoda zaliczki na poczet

umowy o wybudowanie domu jednorodzinnego i niewywiązania się zarówno z tego

zobowiązania, jak i popełnienia przestępstwa doprowadzenia powoda do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w przytoczonej kwocie, za co pozwani

zostali prawomocnie skazani w postępowaniu karnym.

W niniejszej sprawie zostało ustalone, że powód zawarł z Przedsiębiorstwem

Budowlanym „U.” T. U. umowę sfinansowania budowy domu jednorodzinnego.

Podobnych umów zostało zawartych kilkanaście i pokrzywdzone zostały osoby,

które podobnie jak powód wpłaciły pozwanym określone kwoty, łącznie blisko

300000 złotych, przy czym pozwani nie mieli ani zamiaru, ani możliwości

wybudowania domów jednorodzinnych i zostali skazani za przestępstwo z art. 286

§ 1 k.k. w związku z art. 294 § 1 k.k. na kary pozbawienia wolności oraz grzywnę.

Opierając się na dyspozycji art. 11 k.p.c. Sąd Okręgowy uznał za wiążące ustalenia

Sądu w sprawie karnej i co do faktu popełnienia przestępstwa i co do wysokości

szkody poniesionej przez powoda. Kierując się art. 4421

§ 2 k.c., mającym według

Sądu Okręgowego zastosowanie w sprawie, za niezasadny uznał zarzut

pozwanych o przedawnieniu roszczenia powoda i zasądził dochodzoną kwotę

pieniędzy. Stanowisko to podzielił Sąd drugiej instancji, oddalając apelację

i dodatkowo wyjaśniając w uzasadnieniu znaczenie art. 115 § 5 k.k. w powiązaniu

z art. 294 § 1 i art. 286 § 1 k.k., uznając za prawidłową w sprawie wykładnię art. 11

k.p.c. w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego.

W skardze kasacyjnej pozwani zarzucili wyrokowi w części dotyczącej

oddalenia ich apelacji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 11 k.p.c.

polegające na błędnym jego zastosowaniu w kwestii niepoczynienia własnych

ustaleń przez Sąd, a oparcie się na ustaleniach wyroku Sądu w sprawie karnej,

także odnośnie do wyrządzenia powodowi szkody i jej wysokości. Skarżący wnieśli

3

o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 11 k.p.c. sąd w postępowaniu cywilnym jest związany co do

popełnienia przestępstwa ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym

prawomocnego wyroku skazującego. Skazany nie może więc w sprawie cywilnej

podważać ani skazania za przestępstwo, ani okoliczności ustalonych

w postępowaniu karnym odnośnie do popełnienia konkretnego przestępstwa,

którego znamiona wynikają z ustawy karnej. W niniejszej sprawie jest zatem

wiążące dla sądu popełnienie przez poznawanych przestępstwa polegającego na

tym, że w celu osiągnięcia korzyści materialnej doprowadzili oni, między innymi

powoda, do niekorzystnego dla niego rozporządzenia własnym mieniem. Sąd karny

wskazał wprawdzie ogólną kwotę korzyści osiągniętych przez skazanych, w tym

kwotę wyłudzoną od powoda, ale bezsporne jest, że dla popełnienia przestępstwa

i wymierzenia za nie kary nie było konieczne dowiedzenie skazanym, a pozwanym

w niniejszej sprawie, jaką szkodę dokładnie poniósł pokrzywdzony, będący

powodem.

W sprawie karnej zostało ustalone, że powód wpłacając na rzecz pozwanych

zaliczkę na poczet wybudowania domu rozporządził niekorzystnie swoim mieniem,

ponieważ pozwanym dowiedziono brak zamiaru wywiązania się z zobowiązania

i spowodowanie strat u powoda, które on określił na kwotę dochodzoną pozwem.

Jednakże, mimo występowania w sprawie karnej o naprawienie szkody

wyrządzonej przez powoda, to jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

odpowiedni wniosek pozostał w postępowaniu karnym bez rozpoznania.

W tej sytuacji nie ma racji skarżący, że szkoda w ogóle mogła nie wystąpić,

gdyż ustalenia w tej kwestii przez Sąd rozpoznający roszczenie cywilne w toku

instancji, są prawidłowe. Wprawdzie, co do istoty, słuszne jest powoływane

w skardze zdanie doktryny prawa karnego co do braku tożsamości między

doprowadzeniem do niekorzystnego rozporządzenia mieniem a szkodą, ale to

niekorzystne rozporządzenie stanowi o uszczerbku poszkodowanego na chwilę

4

dokonywania rozporządzenia. Jak wynika z uzasadnienia wyroku, uszczerbek ten

został wykazany i stanowił szkodę powoda.

Nieprawidłowe jest natomiast niedokonanie przez Sąd własnych ustaleń

w zakresie wysokości poniesionej szkody. Stawiając ten zarzut skarżący ma rację,

ponieważ nie jest poparte wystarczającymi dowodami w sprawie cywilnej

stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że ustalenie wysokości szkody

w prawomocnym wyroku z dnia 13 lipca 2007 r. wynika bezpośrednio z ustalenia

przedmiotu przestępstwa i stanowi jeden z elementów stanu faktycznego, przez co

ma wiązać sąd na podstawie art. 11 k.p.c., jako zawarte w wyroku karnym ustalenie

faktu co do kwoty utraconej przez powoda w wyniku przestępczego działania

pozwanych.

Szkoda nie stanowi znamienia czynu przestępnego, za popełnienie którego

pozwani zostali skazani wyrokiem karnym. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku

z dnia 7 marca 1967 r., I CR 464/66 (niepubl.) ustalenia wydanego

w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do wysokości

szkody, wiążą sąd cywilny tylko wtedy, gdy sprawca został skazany za zagarnięcie

konkretnej sumy pieniężnej. Wynika z tego, że jeżeli dokładne ustalenie szkody dla

skazania sprawcy nie było konieczne i nie wynika to z ustaleń sądu, to wysokości

podane w uzasadnieniu wyroku karnego nie pozbawiają pozwanego uprawnienia

do domagania się ścisłego ustalenia wysokości poniesionej szkody przez powoda

(por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1975 r., II PR 309/74, OSNC

1975, nr 12, poz. 178, z dnia 15 kwietnia 1999 r., I PKN 10/99, OSNP 2000, nr 12,

poz. 465 i z dnia 10 października 2003 r., II CK 116/02, niepubl.).

W niniejszej sprawie powinnością Sądu jest zatem dokonanie potrzebnych

ustaleń co do wysokości szkody poniesionej przez powoda, w celu wykazania

wystąpienia przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej wymaganej przez art.

415 k.c., nie tylko przez dowiedzenie, że szkoda w ogóle wystąpiła, ale jaka jest jej

konkretna wysokość. Tylko wtedy może być ta wysokość objęta wyrokiem

zasądzającym.

5

Mając to na uwadze należało na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzec jak

w sentencji, na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

es