I CSK 54/13

Sygn. akt I CSK 54/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa M. E. Spółki z o.o. w W.

przeciwko Z.B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 grudnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 lipca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

powódki kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia zasądził od pozwanego Z. B. na rzecz

powódki M. E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 6.305.856,00 zł z

odsetkami ustawowymi od dnia 24 września 2008 r. i kosztami postępowania,

opierając się na następujących ustaleniach i wnioskach.

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w W. zasądził solidarnie od

M.E . spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i W. I. spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością na rzecz S. Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w W.

(poprzednika prawnego powódki) kwotę 4.000.000 zł z odsetkami ustawowymi od

dnia 16 lutego 2004 r. i kosztami procesu. Komornik sądowy przy Sądzie

Rejonowym postanowieniem z dnia 30 maja 2008 r. umorzył postępowanie

egzekucyjne wszczęte w celu ściągnięcia tej należności z uwagi na bezskuteczność

egzekucji. Pozwany, pełniąc funkcję prezesa zarządu spółki M. C. od chwili jej

zarejestrowania, nie zgłosił wniosku o ogłoszenie jej upadłości, mimo że potrzeba

taka wystąpiła najpóźniej w dniu 15 lutego 2004 r. Nie wykazał przy tym w procesie

niniejszym istnienia przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności za

zobowiązania spółki M.C. (art. 299 § 2 k.s.h.). Wprawdzie powołał się na to, że w

dniu 31 stycznia 2004 r. zrezygnował z członkostwa w zarządzie spółki, jednak w

rzeczywistości funkcję tę pełnił w dalszym ciągu. Okoliczność ta wskazuje na to, że

w istocie nie miał zamiaru zaprzestania wykonywania funkcji zarządcy spółki.

Pozwany nie udowodnił również zasadności poniesionego zarzutu przedawnienia

dochodzonego roszczenia. Powództwo należało zatem uznać - w świetle art. 299

§ 1 k.s.h. - za usprawiedliwione.

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego, podzielając przyjęte za podstawę

zaskarżonego rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c., pozwany zarzucił naruszenie:

3

- art. 299 § 1 k.s.h. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na uznaniu, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, przy

nieprzeprowadzeniu innych sposobów egzekucji ani nieskierowaniu

egzekucji do całego majątku spółki, jest wystarczającą przesłanką

do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, o której mowa w tym przepisie;

- art. 299 § 2 in fine przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ze

stanu faktycznego ustalonego w sprawie wynika wprost, że powód nie

poniósł szkody mimo braku wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie

postępowania układowego w terminie przewidzianym w Prawie

upadłościowym i naprawczym;

- art. 61 § 1 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na uznaniu, że rezygnacja pozwanego z funkcji członka zarządu

nie wywarła skutków prawnych, bo nie doszła do spółki M. C. w sposób

przewidziany w tym przepisie, oraz

- art. 752 k.c. przez niezastosowanie w sytuacji, gdy z ustalonego w sprawie

stanu faktycznego wynika, że działania Z. B. były sprzeczne ze złożonym

przez niego pisemnym oświadczeniem woli (rezygnacją ze stanowiska

korporacyjnego), ale były zgodne z wolą spółki M. C. i były nakierowane na

osiągnięcie przez ten podmiot korzyści.

Powołując się na tak ujętą podstawę kasacyjną naruszenia

prawa materialnego, pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa lub przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie

i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., warunkiem poniesienia odpowiedzialności

przez członków zarządu spółki za zobowiązania spółki jest bezskuteczność

egzekucji przeciwko spółce. W orzecznictwie i piśmiennictwie dominuje

4

zapatrywanie akcentujące potrzebę szerokiej wykładni pojęcia „bezskuteczność

egzekucji", dlatego też utożsamia się je z niebudzącą wątpliwości nieściągalnością

wierzytelności od samej spółki, tj. stanem, w którym z okoliczności sprawy wynika

niezbicie, że spółka nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać

zaspokojenie swojej należności (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01, OSNC 2004, nr 7-8, poz. 129; z dnia

17czerwca 2011 r., II CSK 571/10, nie publ.). Wskazuje się przy tym,

że stwierdzenie wystąpienia przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić

na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku

pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu

(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01, OSNC

2004, nr 7-8, poz. 129; z dnia 17 czerwca 2011 r., II CSK 571/10, nie publ.).

Dowodem takim może być postanowienie komornika sądowego o umorzeniu

postępowania egzekucyjnego, jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się

sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.). Na podstawie

takiego postanowienia przesłankę bezskuteczności egzekucji niewątpliwie można

uznać za spełnioną wówczas, gdy egzekucja była prowadzona do całego majątku

spółki, zaś w przypadku bez zaspokojenia egzekucji skierowanej do części majątku

spółki - tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że również pozostały majątek spółki

nie pozwoliłby na uzyskanie zaspokojenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01, nie publ.).

Wymaganie odniesienia bezskuteczności egzekucji do całego majątku

spółki nie może być jednak rozumiane schematycznie. Trudno byłoby bowiem

zasadnie oczekiwać wszczęcia przez wierzyciela egzekucji np. do tych składników

majątku spółki, z których uzyskanie zaspokojenia byłoby w konkretnych

okolicznościach pozbawione szans powodzenia (zob. orzeczenia Sądu

Najwyższego: z dnia 9 czerwca 1937 r., I C 1927/36, OSN 1938, nr 4, poz. 184

oraz z dnia 14 lutego 2003 r., IV CKN 1779/00, nie publ.). W ten właśnie

sposób pojęcie „bezskuteczności egzekucji” rozumiał Sąd Apelacyjny, stwierdzając,

że zaspokojenia powódki z wierzytelności przysługującej spółce M. C. wobec

cypryjskiego przedsiębiorstwa M. D. było praktycznie nierealne. Ocena ta nie

nasuwa żadnych zastrzeżeń, skoro wierzytelności tej nie mogła wyegzekwować

5

spółka M. C. Wbrew zatem zarzutowi skarżącego, Sąd Apelacyjny - uznając

przesłankę bezskuteczności egzekucji za spełnioną - nie naruszył art. 299 § 1 k.s.h.

Również zarzut naruszenia art. 299 § 2 in fine k.s.h. należało ocenić jako

bezzasadny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie podkreśla się,

że przesłanka egzoneracyjna braku poniesienia przez wierzyciela szkody mimo

niewykonania przez członka zarządu spółki obowiązku zgłoszenia wniosku

o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego zostaje spełniona

wtedy, gdy pozwany członek zarządu wykaże - odwołując się do stanu

majątkowego spółki w czasie właściwym do zgłoszenia upadłości oraz kolejności

zaspokajania się z masy upadłości - że stopień zaspokojenia wierzyciela spółki

przedstawiałby się w identyczny sposób jak w sytuacji, w której wniosek zostałby

zgłoszony w terminie (zob. wyroki: z dnia 28 września 1999 r., II CKN 608/98,

OSNC 2000, nr 4, poz. 67; z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CKN 1138/00, nie publ.;

z dnia 20 maja 2003 r., III CKN 1281/00, nie publ.; z dnia 23 czerwca 2004 r.,

V CK 533/03, nie publ. oraz uchwała z dnia 28 lutego 2008 r. III CZP 143/07, OSNC

2009, nr 3, poz. 38). Przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku ustalenia

faktyczne takiego stanu rzeczy nie potwierdzają. Stwierdzenie, że z całą pewnością

na dzień 15 lutego 2004 r. zobowiązania spółki M. C. przekroczyły wartość jej

majątku i nie miała ona możliwości regulowania wymagalnych zobowiązań nie

stanowi dostatecznej podstawy do przyjęcia, że powódka nie poniosła szkody mimo

niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania

układowego, gdyż - jak wskazano - do wykazania tej okoliczności nie jest

wystarczające odwołanie się tylko do stanu majątkowego spółki,

usprawiedliwiającego wdrożenie wobec niej postępowania upadłościowego.

Zamierzonego rezultatu nie mogły wreszcie wywrzeć zarzuty naruszenia art.

61 § 1 oraz art. 752 k.c. Zarzuty te zostały oparte na twierdzeniu, że pozwany

złożył skutecznie rezygnację z funkcji członka zarządu spółki M. C., a więc

na założeniu sprzecznym z ustaleniem przyjętym za podstawę zaskarżonego

wyroku. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego,

zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na błędną wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie określonych przepisów prawa materialnego, nie mogą stanowić

płaszczyzny do polemiki ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji (zob. m.in.

6

postanowienia: z dnia 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, nie publ.; z dnia

10 sierpnia 2006 r., V CSK 211/06, nie publ. i z dnia 28 listopada 2008 r., IV CSK

394/08, nie publ. oraz wyroki: z dnia 21 listopada 2008 r., V CSK 213/08, niepubl.

i z dnia 19 stycznia 2012 r., IV CSK 303/11, nie publ.).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art.

98 i art. 108 § 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

jw