I UK 181/13

Sygn. akt I UK 181/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z odwołania E. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 grudnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 listopada 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r., Sąd Okręgowy w K. zmienił

decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2011 r. i przyznał

ubezpieczonemu E. J. prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych

2

warunkach. Na potrzeby tego rozstrzygnięcia Sąd poczynił następujące ustalenia

faktyczne.

Wnioskodawca w okresie 1 sierpnia 1968 r. – 21 kwietnia 1971 r. oraz od 7

maja 1973 r. do 31 maja 1975 r. zatrudniony był w Zakładach S. na stanowisku

ślusarza remontowego utrzymania ruchu w hartowni, galwanizerni, ostrzarni i

szlifierni. W okresie od 12 czerwca 1975 r. do 30 października 1982 r. zatrudniony

był w Zakładzie U. na stanowisku ślusarza. Praca polegała na utrzymaniu ruchu

parku maszynowego, tj. na remontowaniu obrabiarek – nożyc gilotynowych do

blach, szlifierek, wycinarek do blach, pras hydraulicznych i mimośrodowych,

krawędziarek, urządzeń do odpylania szlifierek, wiertarek i konserwowaniu suwnic i

wciągarek. Powód przemieszczał, montował i ustawiał obrabiarki, montował także

w halach inne maszyny, dokonywał także napraw sprzętu budowlanego w terenie.

W hali, w której pracował ubezpieczony, wykonywano konstrukcje stalowe dla

innych hal.

Sąd Okręgowy uznał, że praca ubezpieczonego stanowiła pracę w

warunkach szczególnych w rozumieniu wykazu A, dział XIV, poz. 25 w zw. z

działem III, poz. 86 i 78 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43). Prace

te polegają na bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń na oddziałach będących

w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace polegające na

obsłudze suwnic oraz szlifowaniu lub ostrzeniu wyrobów i narzędzi metalowych.

Powyższe ustalił Sąd Okręgowy na podstawie zeznań ubezpieczonego i świadków,

uznając za istotny rodzaj wykonywanej przez ubezpieczonego pracy a nie nazwę

stanowiska pracy.

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r., wydanym na skutek apelacji organu

rentowego, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd

Apelacyjny uznał, że ze świadectwa pracy w warunkach szczególnych wynika, że

ubezpieczony pracował na stanowisku ślusarza w bezpośrednim sąsiedztwie

stanowisk spawalniczych. Uznał, że praca wnioskodawcy nie może być uznana za

pracę przy spawaniu, jako że nie wiąże się z występującym w tej pracy stopniem

3

uciążliwości. Uznał także, że praca wnioskodawcy nie stanowi pracy w rozumieniu

wykazu A, dział XIV, poz. 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik ubezpieczonego.

Zarzucił w nim błędną wykładnię art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 2 i §

4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze przez uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo

do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu wykazu A,

dział XIV, poz. 25 w zw. z działem III poz. 86 i 78 załącznika do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wymagała oddalenia jako niezasadna.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wadliwie określono

podstawy skargi kasacyjnej, co już na wstępie dyskwalifikuje możliwość jej

rozpoznania w zgodzie z oczekiwaniami skarżącego. Postawiono bowiem zarzut

naruszenia § 2 i § 4 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Każdy z tych przepisów

zawiera jednostki redakcyjne. W § 2 ust. 1 prawodawca przewiduje, że okresami

pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w

rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na danym stanowisku pracy. Natomiast w ust. 2 mowa jest o

stwierdzaniu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez zakład pracy,

na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w

szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do

przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie

pracy. Skarżący nie określa także, której jednostki lub jednostek redakcyjnych § 4

wymienionego rozporządzenia dotyczy przedstawiony w skardze zarzut.

Niezależnie od tego wypada podkreślić, że wiążące Sąd Najwyższy ustalenia

faktyczne poczynione w sprawie nie dają podstaw do przyjęcia, że ubezpieczony w

4

wymaganym wymiarze wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Jak ustalił

bowiem Sąd Okręgowy pracę w warunkach szczególnych wykonywał ubezpieczony

w okresach 1 sierpnia 1968 r. – 21 kwietnia 1971 r., następnie 7 maja 1971 – 31

maja 1975 r. oraz 12 czerwca 1975 r. – 30 października 1982 r. Po zsumowaniu

okresy te składają się na ponad 12 lat pracy w warunkach szczególnych.

Tymczasem, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.

od pracownika wymaga się stażu w wysokości co najmniej 15 lat pracy w

warunkach szczególnych. Sąd Najwyższy pozostaje związany ustaleniami

faktycznymi poczynionymi w sprawie (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Godzi się także zauważyć, że charakter pracy wykonywanej przez

ubezpieczonego nie pozwala na jej zaliczenie do pracy w szczególnych warunkach

lub szczególnym charakterze. W niniejszym przypadku wchodziło bowiem w grę

łączenie różnych rodzajów prac, z których tylko niektóre można zakwalifikować jako

prace w warunkach szczególnych.

W swym dotychczasowym orzecznictwie konsekwentnie Sąd Najwyższy

odmawia przyznania prawa do emerytury w wieku obniżonym w przypadkach, w

których czynności niestanowiące pracy w warunkach szczególnych przeważają w

ramach wykonywanych przez ubezpieczonego obowiązków. I tak dla przykładu w

uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. I UK 376/06 uznano, że

zatrudnienie ubezpieczonego na stanowisku kierownika kilku oczyszczalni ścieków,

które nie ograniczało się do sprawowania stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

dozoru nad pracownikami świadczącymi pracę w szczególnych warunkach, ale

polegało na wykonywaniu także innych, licznych czynności kierowniczych, nie

stanowi wykonywania pracy w szczególnych warunkach dla potrzeb nabycia prawa

do emerytury w niższym wieku emerytalnym.

Zmierza się zatem do wykluczenia czynności o charakterze administracyjno-

zarządczym (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn.

III UK 66/07), ale także innych czynności, niestanowiących pracy w warunkach

szczególnych. Ubezpieczony, jak wynika z materiału dowodowego w sprawie,

wykonywał także czynności w postaci montowania maszyn w halach a także

napraw sprzętu budowlanego w terenie. Stosownie natomiast do § 4 ust. 1

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. jedynie praca wykonywana stale i w pełnym

5

wymiarze czasu pracy uprawnia do przyznania prawa do emerytury w wieku

obniżonym. Sąd Najwyższy podkreśla to wymaganie, wskazując, że nie jest

dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym

wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej

miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (por.

wyrok z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. II UK 306/07).

Także zasadniczych prac ubezpieczonego nie można zakwalifikować jako

pracy w rozumieniu załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., wykaz A,

dział XIV poz. 25 w zw. z treścią Działu III poz. 78 i 86 tego wykazu. Stosownie do

pierwszej z wymienionych norm chodzi o pracę w postaci bieżącej konserwacji

agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe

na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są

prace wymienione w wykazie. Natomiast poz. 78 i 86 w Dziale III przewidują

odpowiednio szlifowanie lub ostrzenie wyrobów i narzędzi metalowych,

polerowanie mechaniczne oraz obsługę suwnic.

Wypada podkreślić, na wydziale, na którym ubezpieczony wykonywał swe

czynności, tworzono konstrukcje stalowe hal przemysłowych. Prac, na które

powołuje się ubezpieczony, w postaci szlifowania i ostrzenia narzędzi i urządzeń

oraz obsługi suwnic nie można zatem uznać za podstawowe prace wykonywane na

wydziale, w którym był zatrudniony. Jakkolwiek rzeczywiście prace szlifierskie oraz

wykorzystanie suwnic stanowiły element procesu technologicznego, to jednak miały

one charakter pomocniczy a nie podstawowy. Potwierdza to choćby fakt, że

ubezpieczony miał za zadanie utrzymywanie w ruchu całości parku maszynowego

wykorzystywanego w pracy wydziału, a nie jedynie szlifierek czy suwnic.

Mając zatem na uwadze powyższe, ubezpieczony nie spełnia przesłanek

przyznania mu emerytury w wieku obniżonym, co uzasadniało oddalenie skargi

kasacyjnej.