II BP 6/13

Sygn. akt II BP 6/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa M. W.

przeciwko H. Odszkodowania Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L. i H.

Finanse Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w L.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 grudnia 2013 r.,

skarg stron pozwanych o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 20 grudnia 2012 r.,

oddala skargi.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w L. wyrokiem z dnia 24 września 2012 r.

zasądził solidarnie od pozwanych H. Odszkodowania Sp. z o.o. i H. Finanse spółki

z o.o. na rzecz powódki M. W. kwotę 8.771,38 zł, tytułem odszkodowania za

nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę wraz z ustawowymi odsetkami od dnia

2

uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (punkt I), kwotę 360 zł, tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w sprawie (punkt II) oraz nakazał pozwanym

uiścić na rzecz Skarbu Państwa kwotę 520,26 zł, tytułem zwrotu kosztów sądowych

w sprawie (punkt III). Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona od 1 sierpnia 2007 r.

w Agencji Windykacji „H.” Sp. z o.o. na stanowisku dyrektora Działu - Współpracy, z

prawem do wynagrodzenia zasadniczego w kwocie 1.400 zł brutto, premii w

wysokości 7% zysku netto od zakończonych spraw, przez nią pozyskanych oraz 3%

zysku netto od zakończonych spraw, pozyskanych przez Dział Współpracy w

następnym miesiącu po zakończeniu sprawy. Ze względu na ciążę, w okresie od 10

listopada 2008 r. do 4 stycznia 2009 r. powódka przebywała na zwolnieniu

lekarskim, a następnie, do 24 maja 2009 r. korzystała z urlopu macierzyńskiego.

Pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. strona pozwana rozwiązała z powódką umowę o

pracę bez wypowiedzenia z powodu rażącego naruszenia obowiązku lojalności

wobec pracodawcy i dbania o dobro zakładu pracy, nieprzestrzegania regulaminu

pracy i ustalonego w spółce porządku oraz nieprzestrzegania przepisów i zasad

bhp. Wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r. Sąd prawomocnie przywrócił powódkę do

pracy w Agencji na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. W dniu 20 kwietnia

2010 r. M. W. zgłosiła gotowość do pracy u obu stron pozwanych. W okresach od

20 kwietnia 2010 r. do 2 maja 2010 r. i od 10 maja 2010 r. do 13 maja 2010 r.

powódka przebywała na zwolnieniach lekarskich. W dniu 17 maja 2010 r. pozwana

H. Odszkodowania Spółka z o.o. wypowiedziała powódce umowę o pracę z

powodu likwidacji stanowiska pracy, na skutek wprowadzonych w październiku

2009 r. zmian organizacyjnych. W okresie od zgłoszenia gotowości do pracy, a

wypowiedzenia umowy o pracę w dniu 15 maja 2010 r., powódka nie wykonywała

pracy, siedziała na korytarzu przez kilka, kilkanaście minut, po czym była zwalniana

z obowiązku świadczenia pracy. W lutym 2009 r. prezes pozwanej H.

Odszkodowania M. P. zawiązał nową spółkę z o.o., H. Finanse, informując

pracowników, że nowa spółka miała obsługiwać wierzytelności szpitali, te bardziej

intratne, a Agencja Windykacji H. wierzytelności pozostałe. Po powstaniu nowej

spółki prezes polecił wszystkim zatrudnionym pracownikom zmiany umów o pracę;

zmiana polegała na tym, że wykonując identyczne czynności, w tym samym

miejscu, pracując na tym samym sprzęcie, obsługując tych samych klientów, mieli

3

dwie umowy o pracę, jedną na 1/2 etatu w Agencji Windykacji H. i drugą, również

na 1/2 etatu w H. Finanse.

Sąd Rejonowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.

Uwzględniając zeznania wskazanych świadków Sąd Rejonowy uznał, że nie doszło

do likwidacji stanowiska pracy powódki. Dokonane w 2009 r. zmiany organizacyjne

polegały jedynie na formalnym rozdzieleniu zatrudnienia pracowników pomiędzy

Agencję Windykacji H., a nowo powstałą spółkę, przy faktycznej niezmienności

wszystkich innych cech stosunku pracy. Faktycznie miejsce powódki zajęła K. M.

Stąd zdaniem Sądu, zasadnie powódka twierdziła, że wskazana przyczyna

wypowiedzenia była pozorna oraz, że od marca 2009 r. nastąpiło przejście części

zakładu pracy na nowego pracodawcę, w trybie bezwzględnie obowiązującego art.

231

k.p. Wobec tego pozwana H. Finanse również w stosunku do powódki posiada

bierną legitymację procesową. W czasie bowiem zawiązania nowej spółki i

przejścia na nią części spółki H. Odszkodowania, powódka pozostawała w

stosunku pracy z pozwaną H. Odszkodowania. Z mocy art. 231

§ 2 k.p. obie

pozwane spółki odpowiadają za zobowiązania solidarnie.

Powódka twierdziła, że ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wynosił 8.771,38

zł, co wynikało z zaświadczenia pozwanej, wystawionego na podstawie listy płac z

sierpnia 2009 r. Początkowo pozwana nie kwestionowała wysokości

odszkodowania, po czym przedłożyła zaświadczenie z dnia 24 czerwca 2010 r.,

wskazujące na kwotę 2.800 zł brutto i z dnia 15 lutego 2012 r., wskazujące kwotę

1.799,00 zł brutto, przy czym do tego zaświadczenia dołączono średnią kartę

wynagrodzeń powódki z 2010 r., kiedy pracy nie świadczyła. Zdaniem Sądu

właściwą podstawę ustalenia odszkodowania stanowiło zaświadczenie wskazujące

kwotę 8.771,38 zł.

Na skutek apelacji pozwanych Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

społecznych oddalił apelację pozwanych. Sąd drugiej instancji za Sądem pierwszej

instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do przejęcia zakładu pracy przez

pozwaną H. Finanse. Ponadto Sąd stwierdził, że zarzut pozwanych dotyczący

naruszenia art. 45 § 1 k.p. stanowi w istocie wyłącznie polemikę z ustaleniami

faktycznymi i oceną prawną. W ocenie Sądu uzasadnienie wypowiedzenia

przyczyną w postaci likwidacji stanowiska pracy, wobec nieskuteczności

4

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, było kolejną próbą rozwiązania z

powódką stosunku pracy. Ponadto niewiarygodna była w niniejszej sprawie

likwidacja stanowiska pracy w sytuacji, gdy w związku z „zawiązaniem” od lutego

2009 r. pozwanej H. Finanse, powstało zapotrzebowanie na pracę. Także

podniesione w uzasadnieniu apelacji argumenty przeczą wersji o likwidacji

stanowiska pracy, skoro pozwana H. Odszkodowania zaczęła zajmować się także

innym zakresem działalności, a to związanym z uzyskiwaniem odszkodowań na

rzecz osób pokrzywdzonych. Powódka nie posiadała wiedzy w tym zakresie, zaś jej

stanowisko nie przewidywało także takich obowiązków, powyższe okoliczności,

zdaniem Sądu, wskazywały raczej na zapotrzebowanie na pracę aniżeli na

konieczność likwidacji stanowiska pracy, a w razie założenia, że istotnie M. W. nie

posiadała niezbędnych kwalifikacji, należałoby przyjąć, że nie likwidacja stanowiska

pracy powódki, a wskazane braki w zakresie „wiedzy” stanowiły rzeczywistą

przyczynę wypowiedzenia. W tym stanie rzeczy Sąd przyjął, że uzasadniony był

oparty na zebranym i należycie ocenionym materiale wniosek, że wskazana

przyczyna wypowiedzenia jest pozorna, a zarzut naruszenia art. 45 § 1 k.p.

niezasadny. Mając na uwadze, że w realiach niniejszej sprawy powódka osiągała

wynagrodzenie w okresie do 9 listopada 2008 r., następnie pobierała związane z

ciążą najpierw zasiłek chorobowy a następnie przysługujący w okresie urlopu

macierzyńskiego zasiłek macierzyński - Sąd wskazał, że w związku z naruszającym

przepisy o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia rozwiązaniem

stosunku pracy bez wypowiedzenia powódce przysługiwało wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy. Ustalając w tych okolicznościach faktycznych wysokość

należnego powódce na podstawie art. 471

k.p. odszkodowania, Sąd drugiej

instancji stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo odwołał się do § 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie

sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw,

dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności

przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 1996 r. Nr 62, poz. 289 ze zm.),

zgodnie z którym przy obliczeniu odszkodowania przysługującego pracownikowi w

związku z rozwiązaniem umowy o pracę z naruszeniem przepisów prawa pracy

5

(m.in. art. 471

k.p.) stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu

pieniężnego za urlop. Te zasady określają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad

udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas

urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. Nr 2, poz. 14 ze zm.). Z mocy

§ 14 tego rozporządzenia, ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy ustala się

stosując zasady obowiązujące przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego, ze

zmianami określonymi w § 15 - 19. Z niespornych ustaleń faktycznych wynikało, że

poza przysługującym w stałej wysokości wynagrodzeniem zasadniczym, które na

podstawie § 15 omawianego rozporządzenia przy ustalaniu ekwiwalentu

pieniężnego przyjmuje się w stałej wysokości, powódka była uprawniona do premii

od zysku, której wysokość nie była stała i była uzależniona od wysokości zysku od

zakończonych przez nią spraw oraz spraw zakończonych przez Dział Współpracy

w następnym miesiącu po zakończeniu sprawy. Wobec tego, stosownie do § 16 ust.

1 i 3, przy ustalaniu ekwiwalentu wymienione premie zostały przez Sąd

uwzględnione w średniej wysokości z okresu 3 miesięcy bezpośrednio

poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, przy odpowiednim

zastosowaniu przepisu § 11. Przepis ten stanowi, że jeżeli przez cały okres przyjęty

do ustalenia podstawy wymiaru, poprzedzający miesiąc wykorzystywania urlopu

wypoczynkowego, lub przez okres krótszy, lecz obejmujący miesiąc kalendarzowy

lub pełne miesiące kalendarzowe, pracownikowi nie przysługiwało wynagrodzenie

określone w § 8 (zmienne składniki wynagrodzenia), przy ustalaniu podstawy

wymiaru uwzględnia się najbliższe miesiące, za które pracownikowi przysługiwało

takie wynagrodzenie. W realiach rozpoznawanej sprawy, z uwagi na to, że M. przez

cały okres, jaki należałoby uwzględnić przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop

wypoczynkowy nie pracowała, nie przysługiwały jej należne w zmiennej wysokości

premie. Wobec tego przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop Sąd Okręgowy na

podstawie § 8 uwzględnił premie należne za najbliższe miesiące, za które premie te

jej przysługiwały. Zważywszy na fakt, że z przyczyn wyżej wskazanych powódka

nie osiągała premii co najmniej od listopada 2008 r., w sytuacji gdy w liście płac za

sierpień 2009 r. pozwana ekwiwalent za urlop obliczyła na kwotę 8.771,38 zł brutto,

Sąd tę kwotę zasądził jako odszkodowanie.

6

H. Odszkodowania Sp. z o.o. oraz H. Finanse Sp. z o.o. wniosły skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego

- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 20 grudnia 2012 r. Wyrok ten

skarżące zaskarżyły w całości, powołując jako podstawy wniesionych skarg rażące

naruszenie prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni, a mianowicie: -

art. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja RP poprzez całkowicie

odmienne rozstrzygnięcie tej samej kwestii odnośnie tej samej osoby bez

jakiegokolwiek uzasadnienia odmienności stanowisk, tj. ustalenia rzeczywistego

wynagrodzenia powódki za sporny okres na kwotę 8.771,38 zł, podczas gdy Sąd

drugiej instancji dysponował wyrokiem Sąd Rejonowego z dnia 23 listopada 2011 r.,

sygn. akt IV P …/10 wraz z uzasadnieniem, na mocy którego Sąd ustalił

wynagrodzenie powódki na kwotę 2.800,00 zł oraz stwierdził, że premia powódce

się nie należy; - art. 231

k.p. przez dowolne i bezpodstawne przyjęcie przez Sąd

Okręgowy, że w niniejszej sprawie doszło do przejęcia zakładu, w którym

świadczyła pracę strona powodowa, przez H. Finanse Sp. z o.o. , podczas gdy

tych okoliczności nie potwierdza materiał dowodowy znajdujący się w aktach

przedmiotowej sprawy, a w szczególności zeznania wszystkich zeznających i

powołanych przez stronę powodową świadków; - art. 45 § 1 k.p. przez dowolne i

nieprawidłowe przyjęcie za słuszne uznania przez Sąd Rejonowy, że rozwiązanie

umowy z powódką było pozorne, podczas gdy materiał dowodowy znajdujący się w

aktach przedmiotowej sprawy prowadzi do wniosku całkowicie odmiennego; - § 1

ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w

sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw,

dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności

przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. 1996 r. Nr 62, poz. 289 ze zm.) w zw. z

art. § 14, § 15, § 16, § 17 i § 18 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu

wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz

ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. 1997 r. Nr 2, poz. 14 ze zm.) w zw. art.

471

§ 1 k.p. - nawet przy uwzględnieniu powództwa w całości - przez uznanie za

prawidłowe przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji błędnej podstawy do wyliczenia

7

wynagrodzenia za czas pozostawania powódki bez pracy, a w konsekwencji

uznanie, że Sąd Rejonowy słusznie przyjął, że powódce przysługuje

odszkodowanie w wysokości 8.771,38 zł brutto, pomimo że Sąd z urzędu posiadał

wiedzę, że kwota ta jest nieprawidłowa (w każdej sprawie z powódką orzeka ten

sam sędzia, zaś dowody z innych akt spraw wytoczonych przez powódkę stanowiły

dowody w niniejszym postępowaniu) zaś nawet Sąd Okręgowy zwracając inną

sprawę wytoczoną przez powódkę do ponownego rozpoznania wyrokiem z dnia 29

grudnia 2011 r., sygn. akt: V Pa …/11 wskazywał na potrzebę ustalenia wysokości

wynagrodzenia powódki. Ponadto skarżące spółki wskazały rażące naruszenie

przepisów prawa procesowego: - art. 328 § 2 k.p.c., art. 232 k.p.c. w związku z art.

227 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, mająca na celu

uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy

publicznej przez wydanie orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko

wówczas, gdy zarzucane w niej naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany,

elementarny i nie może być rozumiana jako środek prowadzący do dochodzenia

roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku (por.

wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Dz. U. Nr 145,

poz. 1638). Gdy się zważy, że przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego

dokonywana jest wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielość

możliwych interpretacji, za niezgodne z prawem – w rozumieniu art. 4241

§ 1 k.p.c.

w związku z art. 4171

§ 2 k.c. - można uznać tylko orzeczenie niewątpliwie

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku

szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które

jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Innymi słowy, niezgodność

z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć

charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku

8

orzeczeniu Sądu można przypisać cechy bezprawności (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, LEX nr 253389). W związku z

tym nie można stwierdzić niezgodności z prawem orzeczenia opartego na przepisie

prawa, którego treść dopuszcza możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z

nich przemawiają uzasadnione argumenty (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia z

18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, OSNP 2006, nr 23 –24, poz. 351, z dnia 13 grudnia

2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006. nr 21 - 22, poz. 323, czy z dnia 9 marca 2006 r.,

II BP 6/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 42).

Pełnomocnik skarżących formułując zarzut niewłaściwego w niniejszej

sprawie ustalenia wynagrodzenia powódki za sporny okres na kwotę 8.771,38 zł

powołał jako argument wyrok Sądu Rejonowego z dnia 23 listopada 2011 r., sygn.

akt IV P …/10, na mocy którego wynagrodzenie powódki ustalone zostało na kwotę

2.800,00 zł. Innymi słowy autor skarg dąży do tego żeby Sąd Najwyższy z własnej

inicjatywy dopasował i odpowiednio zastosował argumentację przedstawioną w

uzasadnieniu powołanego wyroku do niniejszych skarg o stwierdzenie niezgodności

z prawem. Przyjęcie takiego założenia przez autora skargi narusza, co oczywiste,

podstawowe wymagania uzasadnienia podstaw takiego środka zaskarżenia.

Uzasadnienie podstaw skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku nie może polegać na odesłaniu Sądu Najwyższego do

lektury uzasadnienia wyroku wydanego w innej sprawie. Poza tym autor skargi nie

wziął pod uwagę, że zgodnie z ukształtowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego,

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia może

być skuteczna tylko wtedy, gdy wskazane w niej naruszenie prawa ma charakter

kwalifikowany i elementarny. W świetle ustaleń faktycznych poczynionych w

niniejszej sprawie nie doszło do oczywistej obrazy prawa. W realiach niniejszej

sprawy M.W. przez cały okres, jaki należałoby uwzględnić przy ustalaniu

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nie pracowała, nie przysługiwały jej należne w

zmiennej wysokości premie. Powyższa okoliczność przesądziła o tym, że zasadne

było stanowisko Sądu Okręgowego, który przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop na

podstawie § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia

1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego,

ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego

9

za urlop uwzględnił premie należne za najbliższe miesiące, za które premie te jej

przysługiwały. Zważywszy na fakt, że powódka nie osiągała premii co najmniej od

listopada 2008 r., w sytuacji gdy w liście płac za sierpień 2009 r. sama strona

pozwana – H. Odszkodowania - ekwiwalent za urlop obliczyła na kwotę 8.771,38 zł

brutto, to wobec faktu, że w okresie do daty wystawienia tego zaświadczenia do

wypowiedzenia powódce umowy o pracę w dniu 15 maja 2010 r., powódka nie

świadczyła pracy, Sąd był zobligowany ustalając wysokość należnego powódce na

podstawie art. 471

k.p. odszkodowania zastosować § 2 rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania

wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia

stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w

Kodeksie pracy (Dz. U. z 1996 r. Nr 62, poz. 289 ze zm.), zgodnie z którym przy

obliczaniu odszkodowania przysługującego pracownikowi w związku z

rozwiązaniem umowy o pracę z naruszeniem przepisów prawa pracy (m.in. art. 471

k.p.) stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za

urlop. Pozostałe zaprezentowane przez Sąd drugiej instancji wnioski były zaś

jedynie logicznym skutkiem powyżej przedstawionej wykładni. Jak wskazano wyżej,

niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu

Państwa (art. 4241

k.p.c. w związku z art. 417 § 1 i art. 4171

§ 2 k.c.) musi polegać

na oczywistej i rażącej obrazie prawa. Nie jest nią natomiast wybór jednej z

możliwych interpretacji przepisów prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 21 marca 2006 r., V CNP 68/05, nie publikowane).

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., orzekł

jak w sentencji.