II UZP 7/13

Sygn. akt II UZP 7/13

UCHWAŁA

Dnia 4 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z wniosku J. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.

o ponowne ustalenie wartości kapitału początkowego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 grudnia 2013 r.,

zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 października 2013 r.

"Czy przy ustalaniu kapitału początkowego zgodnie z art. 174 ust.

2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153,

poz. 1227 ze zm.) można zastosować przelicznik, o którym mowa w

art. 43 ust. 2 cytowanej ustawy"?

podjął uchwałę:

Do przebytych okresów składkowych przyjmowanych przy

ustalaniu kapitału początkowego (art. 174 ust. 2 pkt 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych - jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.) nie stosuje się przelicznika zatrudnienia na

kolei, o którym mowa w art. 43 ust. 2 powołanej ustawy.

UZASADNIENIE

2

Przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne powstało na tle

następującego stanu faktycznego:

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r., Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W., rozpoznając odwołania wnioskodawcy J. K. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. z dnia 20 lipca 2011 r. i 3

sierpnia 2011 r., odrzucił odwołanie w zakresie doliczenia do kapitału

początkowego okresów pracy na kolei w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok oraz

zaliczenia okresów przebywania na urlopie po powrocie z kontraktu z Iraku (pkt 1),

oddalił odwołanie w zakresie doliczenia do kapitału początkowego okresów od dnia

3 lipca 1972 r. do dnia 31 lipca 1972 r. (pkt 2) oraz zmienił zaskarżoną decyzję z

dnia 20 lipca 2011 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do

ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy kolejowy (pkt 3).

Wyrokiem z dnia 27 września 2012 r., Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji

wnioskodawcy oraz organu rentowego, uchylił punkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku i

sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu

w W., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą

instancję (pkt 1) oraz oddalił apelację organu rentowego (pkt 2). Sąd drugiej

instancji wskazał w uzasadnieniu wyroku, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy

Sąd Okręgowy powinien merytorycznie rozpoznać zgłoszone przez wnioskodawcę

żądania: uwzględnienia okresu zatrudnienia od dnia 3 czerwca 1985 r. do dnia 25

grudnia 1986 r. na stanowisku maszynisty spalinowych pojazdów trakcyjnych z

zastosowaniem przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na kolei (w oparciu o

art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.); zaliczenia okresu przebywania na urlopie po powrocie z kontraktu w Iraku - od

dnia 26 grudnia 1986 r. do dnia 9 kwietnia 1987 r.; zaliczenia okresu od dnia 3 do

dnia 31 lipca 1972 r. oraz zaliczenia 15 dni urlopu wypoczynkowego za rok 1985,

26 dni - za rok 1986, 34 dni wolnych z tytułu wydłużonego czasu pracy na budowie i

12 dni z tytułu przeprowadzonych badań lekarskich (na podstawie zaświadczenia z

„D.” S.A.). Sąd Okręgowy powinien ustalić, czy stosownie do art. 175 ust. 1 w

związku z art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wnioskodawca przedłożył

nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji o

3

ponownym ustaleniu kapitału początkowego z dnia 19 października 2010 r., mając

przy tym na względzie, że powyższe roszczenia nie były wcześniej przedmiotem

merytorycznego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 21

marca 2013 r., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ

rentowy do ponownego ustalenia wysokości kapitału początkowego wnioskodawcy

przy uwzględnieniu urlopu wypoczynkowego w ilości 15 dni za 1985 r., 26 dni za

1986 r. oraz okresu od 3 lipca 1972 r. do 31 lipca 1972 r. oraz oddalił odwołanie w

pozostałej części. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia Sądu

pierwszej instancji – wnioskodawca w okresie od dnia 3 lipca 1972 r. do dnia 31

lipca 1972 r. pracował jako pomocnik montera w Przedsiębiorstwie Instalacji

Przemysłowych „B.” w B. Od dnia 1 lipca 1975 r. do dnia 10 sierpnia 1999 r. był

pracownikiem Przedsiębiorstwa Państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, gdzie w

okresach od dnia 1 stycznia 1976 r. do dnia 25 kwietnia 1976 r., od dnia 2 maja

1978 r. do dnia 2 czerwca 1985 r., od dnia 5 czerwca 1987 r. do dnia 7 lipca 1989 r.

i od dnia 24 lipca 1989 r. do dnia 10 sierpnia 1999 r. zajmował stanowisko

maszynisty pojazdów trakcyjnych. W okresie od dnia 3 czerwca 1985 r. do dnia 25

grudnia 1986 r. wnioskodawca, korzystając z urlopu bezpłatnego w macierzystym

zakładzie pracy, został zatrudniony na budowie eksportowej w Iraku jako pracownik

Przedsiębiorstwa Eksportu Budownictwa Komunikacyjnego „D.” Początkowo

wykonywał czynności pomocnika maszynisty, a od dnia 1 grudnia 1985 r. objął

stanowisko maszynisty lokomotywy normalnotorowej. Pracując na budowie

eksportowej wnioskodawca nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze

15 dni za rok 1985, 26 dni za rok 1986. Decyzją z dnia 8 czerwca 2009 r. organ

rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej. Wyrokiem z dnia

20 lipca 2010 r., Sąd Okręgowy w W. przyznał wnioskodawcy prawo do tej

emerytury od dnia 25 stycznia 2010 r. W dniu 19 października 2010 r. organ

rentowy wydał decyzję o ponownym ustaleniu kapitału początkowego

wnioskodawcy. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustalono na 1.343,83 zł,

przyjmując 279 miesięcy okresów składkowych i 1 miesiąc okresów

nieskładkowych. Wysokość kapitału początkowego ustalono na 129.594,63 zł, do

jego ustalenia nie uwzględniono okresu od dnia 26 grudnia 1986 r. do dnia 9

4

kwietnia 1987 r., w którym po zakończeniu kontraktu wnioskodawca korzystał z

urlopu, z tytułu którego nie było obowiązku odprowadzenia składki na

ubezpieczenia społeczne i okresu od dnia 8 lipca 1989 r. do dnia 23 lipca 1989 r., w

którym korzystał z urlopu bezpłatnego. Wnioskodawca nie odwołał się od

powyższej decyzji. Decyzją z dnia 3 listopada 2010 r. organ rentowy przyznał

wnioskodawcy prawo do emerytury pomostowej. Do ustalenia wysokości emerytury

przyjęto: kwotę kapitału początkowego zewidencjonowaną na koncie

ubezpieczonego z uwzględnieniem waloryzacji 325.669,74 zł, kwotę składek na

ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek

zewidencjonowanych na koncie 12.017,31 zł, średnie dalsze trwanie życia dla

osoby w wieku 60 lat, według tablic średniego trwania życia obowiązujących w dniu

zgłoszenia wniosku o emeryturę - 247,30 miesięcy. Wnioskodawca odwołał się od

powyższej decyzji w części dotyczącej obliczenia wysokości emerytury tj.

nieuwzględnienia przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na pojeździe

trakcyjnym oraz wykluczenia z okresu składkowego czasu przebywania na

zaległych urlopach wypoczynkowych po kontrakcie w Iraku. Sąd Okręgowy w W.

wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy, uznając

dokonane przez organ rentowy wyliczenia za zgodne z obowiązującymi normami

prawa. W dniu 20 maja 2011 r. wnioskodawca wniósł o ponowne ustalenie kapitału

początkowego z uwzględnieniem przepisu, że za każdy rok zatrudnienia na kolei

przysługuje 14 miesięcy zatrudnienia oraz o zaliczenia jako okresów składkowych

okresu przebywania na urlopie po kontrakcie w Iraku od dnia 26 grudnia 1986 r. do

dnia 9 kwietnia 1987 r. W dniu 7 lipca 2011 r. wnioskodawca uzupełnił zgłoszone

żądania o doliczenie jako okresu składkowego okresu od dnia 3 lipca 1972 r. do

dnia 31 lipca 1972 r. Decyzją z dnia 3 sierpnia 2011 r. organ rentowy odmówił mu

ponownego ustalenia kapitału początkowego, ponieważ przedłożone dowody nie

powodowały zmiany wartości kapitału początkowego. W dniu 20 maja 2011 r.

ubezpieczony wystąpił również do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie

prawa do ekwiwalentu za kolejowy deputat węglowy od dnia przyznania prawa do

emerytury. W dniu 20 lipca 2011 r. pozwany organ rentowy wydał decyzję

odmowną. Rozpatrując odwołania wnioskodawcy od powyższych decyzji organu

rentowego, Sąd pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na treść wyroku Sądu

5

Apelacyjnego przedmiotem rozważań jest ocena zasadności decyzji z dnia 3

sierpnia 2011 r. odmawiającej ponownego ustalenia kapitału początkowego. Sąd

powołując się na art. 175 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że dokumenty jakie

przedłożył wnioskodawca występując z wnioskiem o ponowne przeliczenie kapitału

początkowego tj. zaświadczenie z dnia 10 maja 1999 r. oraz wysunięte żądanie

należało uznać za nowe okoliczności w sprawie, co umożliwiało jej merytoryczne

rozpoznanie.

W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy odniósł się do żądania wnioskodawcy

dotyczącego uwzględnienia okresu zatrudnienia od dnia 3 czerwca 1985 r. do dnia

25 grudnia 1986 r. na stanowisku maszynisty spalinowych pojazdów trakcyjnych z

zastosowaniem przelicznika 14 miesięcy za każdy rok pracy na kolei stosownie do

treści art. 43 ust. 2 ustawy emerytalnej, który należy odczytywać łącznie z ustępem

pierwszym tego przepisu. W ocenie Sądu Okręgowego, pomimo braku

odpowiedniego odesłania, okres zatrudnienia na kolei wymieniony w art. 43 ust. 2

należy obliczać przy ustalaniu kapitału początkowego w taki sam sposób jak przy

ustalaniu prawa do emerytury kolejowej lub emerytury w powszechnym wieku

emerytalnym (tak Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 7 stycznia 2013 r.,

III AUa 496/12, LEX nr 1246756). Jednak w ocenie Sądu, by móc skorzystać z

dobrodziejstwa powołanego przepisu wnioskodawca nie tylko powinien wykazać

pracę na parowym, spalinowym lub elektrycznym pojeździe trakcyjnym, co w

sprawie jest niesporne, ale praca ta winna być świadczona w kolejowych

jednostkach organizacyjnych, a w czasie jej trwania pracownik powinien pobierać

wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego. Tego warunku odwołujący

się nie spełnił. Wnioskodawca pracując na budowie eksportowej w Iraku był

pracownikiem Przedsiębiorstwa Eksportu Budownictwa Komunikacyjnego „D.”

świadczącym usługi w zakresie budowy dróg i mostów, w macierzystym zaś

zakładzie Polskich Kolejach Państwowych wnioskodawca korzystał w tym czasie z

urlopu bezpłatnego, w trakcie którego nie pobierał żadnego wynagrodzenia, ani

zasiłków z ubezpieczenia społecznego.

Sąd pierwszej instancji uznał za zasadne żądanie zaliczenia urlopu

wypoczynkowego w wymiarze 15 dni za 1985 r. oraz 26 dni za 1986 r. zgodnie z §

6

15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych

praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji

budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz. U.

z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.). Jak wynika z akt osobowych wnioskodawcy, w

1985 r. nabył on prawo do 15 dni urlopu wypoczynkowego, oraz w 1986 r. do 26 dni

z tytułu pracy na budowie eksportowej, których nie odebrał w naturze w

macierzystym zakładzie pracy, nie uzyskał również za przysługujący urlop

ekwiwalentu. Wbrew stanowisku ZUS zawartemu w decyzji z dnia 19 października

2010 r., w tym okresie podstawę wymiaru składek stanowiły wypłaty pieniężne w

złotych oraz wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty zaliczone w myśl

przepisów o klasyfikacji wynagrodzeń do wynagrodzeń osobowych m.in.

wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, restytucyjnego, dodatkowego,

okolicznościowego (§ 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z

dnia 27 grudnia 1983 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne za pracowników uspołecznionych zakładów pracy - Dz. U. Nr 73, poz.

332 - obowiązującego do 31 grudnia 1986 r. oraz § 6 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. w sprawie zgłaszania pracowników do

ubezpieczenia społecznego oraz składek na to ubezpieczenie - Dz. U. Nr 37, poz.

211 - obowiązującego od 1 stycznia 1987 r. do 31 grudnia 1989 r.).

Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik wnioskodawcy,

zaskarżając go w części oddalającej odwołanie od decyzji pozwanego w sprawie

ponownego obliczenia kapitału początkowego z uwzględnieniem okresów pracy na

kolei (PKP) na stanowisku pomocnika - maszynisty spalinowych pojazdów

trakcyjnych w wymiarze 14 miesięcy za każdy rok. W uzasadnieniu skarżący

wskazał, że do okresu pracy w Iraku od dnia 3 czerwca 1985 r. do 25 grudnia

1986 r. zastosować należy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia

1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do

pracy za granicą w celu realizacji budownictwa i usług związanych z eksportem,

ponieważ okres zatrudnienia za granicą podlega wliczeniu do pełnoprawnej

ciągłości w macierzystym zakładzie pracy (§ 4 ust. 3 i 4 rozporządzenia).

Rozpoznając apelację wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny, uznał, że w sprawie

powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości i postanowieniem z

7

dnia 4 października 2013 r., w trybie art. 390 k.p.c., przedstawił je do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 173 ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (zwanej dalej ustawą emerytalną), dla ubezpieczonych urodzonych po

dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki

na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala

się kapitał początkowy. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej

według zasad określonych w art. 174 pomnożonej przez wyrażone w miesiącach

średnie dalsze trwanie życia ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 dla osób w wieku 62

lat (ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie

ustawy (ust. 3), czyli 1 stycznia 1999 r. W myśl art. 174 ust. 1 ustawy emerytalnej

kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem

ust. 2-12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed

dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6, okresy

nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5, okresy nieskładkowe, o których mowa

w art. 7 pkt 1- 4 i 6 -12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2, czyli

w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów

składkowych (ust. 2). Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na

zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres

kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu od dnia 1 stycznia 1980 r. do

dnia 31 grudnia 1998 r. (ust. 3).

W przepisach regulujących nabywanie prawa do emerytury kolejowej (art. 40

- 45 ustawy emerytalnej) znajduje się art. 43, stanowiący w ust. 1, że za okresy

zatrudnienia na kolei uważa się okresy pozostawania w stosunku pracy w

kolejowych jednostkach organizacyjnych, w czasie których pracownik pobierał

wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński

lub opiekuńczy. Zgodnie natomiast z art. 43 ust. 2 ustawy emerytalnej każdy pełny

rok zatrudnienia na kolei na parowym, spalinowym lub elektrycznym pojeździe

trakcyjnym, w drużynach konduktorskich oraz na stanowiskach manewrowych lub

ustawiaczy liczy się jako 14 miesięcy zatrudnienia na kolei. W związku z tym, że

ustawa nie precyzuje, czy powyższy przelicznik okresów pracy na kolei należy

8

stosować do okresu ubezpieczenia na potrzeby ustalania uprawnień emerytalnych

czy obliczania wysokości świadczenia, w ocenie Sądu Apelacyjnego zasadny jest

wniosek, że można go stosować do obu rodzajów stażu (I. Jędrasik-Jankowska,

Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, t. 1, Warszawa 2006; s.

39 w K. Antonów (red.), Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Komentarz, ABC 2009). Analizując orzecznictwo sądów

powszechnych dotyczące możliwości stosowania preferencyjnego przelicznika

pracy kolejowej do obliczania wysokości świadczeń i ustalania kapitału

początkowego, Sąd wskazał na pewne rozbieżności w rozstrzygnięciach i ich

motywach. W pierwszej grupie orzeczeń, która nie dopuszcza stosowania

przelicznika wskazanego w art. 43 ust. 2 ustawy emerytalnej Sąd wskazał wyrok

Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2003 r., III AUa 654/02, LEX

nr 193532 (sprawa dotyczyła ustalenia kapitału początkowego), w uzasadnieniu

którego wskazano, że zarówno wykładnia językowa jak i systemowa przepisów, a

zwłaszcza art. 174 w związku z art. 53 ustawy emerytalnej, przemawia przeciwko

stosowaniu preferencyjnych przeliczników pracy górniczej i kolejowej do ustalania

kapitału początkowego. Podobne stanowisko zajął także Sąd Apelacyjny w

Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r., III AUa 653/09, LEX

nr 580540 oraz Sąd Apelacyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 marca

2011 r., III AUa 1544/10, POSAG 2012/3/67-76.

Odmienne stanowisko w tym zakresie zaprezentował Sąd Apelacyjny w

Łodzi w wyroku z dnia 8 stycznia 2013 r., III AUa 496/12, LEX nr 1246756 (sprawa

dotyczyła ustalenia kapitału początkowego), powołując się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 czerwca 2004 r., II UK 412/03, (niepublikowany, LEX nr

585796), w którym wyrażono pogląd, że przy ustalaniu wysokości emerytury dla

celów ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego należy okresy

zatrudnienia na kolei wymienione w art. 43 ust. 2 ustawy emerytalnej, obliczać w

sposób „preferencyjny” wynikający z tego przepisu.

Sąd Apelacyjny analizując przywołane orzecznictwo sądów powszechnych

wskazał na brak jednolitości orzeczniczej z zakresie możliwości zastosowania

preferencyjnego przelicznika pracy kolejowej, o której mowa w art. 43 ust. 2 ustawy

emerytalnej do ustalania kapitału początkowego, wskazując że ustalenie

9

prawidłowej wysokości kapitału początkowego jest istotne z punktu widzenia

podstawy obliczenia emerytury na podstawie ustawy emerytalnej. Zwaloryzowany

kapitał początkowy wraz ze zwaloryzowanymi składkami zewidencjonowanymi na

koncie każdego ubezpieczonego będzie stanowił podstawę obliczenia tzw. nowej

emerytury, a więc emerytury ustalanej na nowych zasadach, wprowadzonych

ustawą emerytalną. Podstawę obliczenia nowej emerytury stanowi suma

zwaloryzowanych składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do

końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata

emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego. Wysokość składek

opłacanych przez każdego ubezpieczonego na ubezpieczenie emerytalne jest

zapisana na indywidualnym koncie dopiero od dnia 1 stycznia 1999 r. Kapitał

początkowy ustalany jest w celu odtworzenia okresów składkowych i

nieskładkowych przebytych do dnia 1 stycznia 1999 r. oraz wysokości opłacanych

składek i zapisaniu ich na koncie każdego ubezpieczonego (E. Dziubińska-Lechni,

E. Seidel, Istota kapitału początkowego; komentarz praktyczny, ABC nr 69078).

Zatem w sytuacji wnioskodawcy, poprzez fakt, że nie ma on prawa do emerytury

kolejowej, może nie mieć również prawa do zastosowania preferencyjnego

przelicznika pracy kolejowej, o którym mowa w art. 43 ust. 2 ustawy emerytalnej.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Z powołaniem się na przepisy art. 173 i 174 ustawy emerytalnej warto

wstępnie zauważyć, że instytucja tzw. kapitału początkowego wprowadzona ustawą

emerytalną, jest związana z odmiennymi od dotychczasowych zasadami ustalania

emerytury, którą obecnie oblicza się biorąc pod uwagę sumę składek

zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym ubezpieczonego w całym

okresie ubezpieczenia (art. 25 ust. 1). Dotychczasowe zasady obowiązują jedynie

w stosunku do osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. Zgodnie z art. 173

ust. 1 dla osób objętych nowymi zasadami obliczania emerytur, które podlegały

ubezpieczeniu przed wejściem w życie ustawy, (a więc w okresie kiedy nie było

jeszcze obowiązku ewidencjonowania składek na indywidualnych kontach), ustala

się kapitał początkowy. Kapitał ten oblicza się według zasad określonych w art.

10

174, biorąc pod uwagę wysokość tzw. emerytury hipotetycznej, której wysokość

uzależniona jest (por. art. 53 ustawy emerytalnej), od podstawy wymiaru oraz ilości

(liczby) okresów składkowych i nieskładkowych. Oba te składniki są przy ustalaniu

kapitału początkowego zmodyfikowane w stosunku do zasad ogólnych, bowiem do

stażu ubezpieczeniowego przyjmuje się okresy składkowe wymienione w art. 6 i

nieskładkowe wymienione w art. 7, pomijając okresy podlegania ubezpieczeniu

społecznemu rolników i okresy z nimi zrównane (wymienione w art. 10 ust. 1

ustawy) oraz okresy ubezpieczenia za granicą (art. 8), uwzględniane - pod

pewnymi warunkami - do obliczania emerytury na podstawie art. 53 ustawy

emerytalnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 135/04,

OSNP 2005/14/217). Powyższe można uzupełnić o uwagę, że okresy nieskładkowe

wymienione w art. 7 pkt 5, a więc okresy urlopu wychowawczego, urlopu

bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów

dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym

celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - z powodu opieki nad

dzieckiem (w wymiarze określonym w tym przepisie), wylicza się bez uwzględnienia

ograniczenia wynikającego z art. 5 ust. 2 ustawy do jednej trzeciej udowodnionych

okresów składkowych. Innymi słowy kapitał początkowy odpowiada wysokości

emerytury, jaką osoba zainteresowana otrzymałaby w dniu 1 stycznia 1999 r.,

gdyby spełniała warunki wymagane do jej przyznania, a więc po pierwsze ustala się

podstawę wymiaru kapitału mnożąc wskaźnik wysokości podstawy wymiaru (nie

wyższy od 250%) przez kwotę bazową, wynoszącą dla celów kapitału

początkowego 1.220,89 zł (100% przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale

kalendarzowym 1998 roku), a następnie wykazane okresy składkowe i

nieskładkowe, mnożąc odpowiednio przez 1,3% (okresy składkowe) i 0,7% (okresy

nieskładkowe) podstawy wymiaru. Do tak obliczonej części świadczenia dodaje się

tzw. część socjalną wyliczoną proporcjonalnie do wieku wnioskodawcy, otrzymując

w ten sposób wartość emerytury hipotetycznej.

Formuła wymiaru emerytury hipotetycznej tym różni się od formuły wymiaru

emerytury powszechnej w systemie zdefiniowanego świadczenia, że kwotę stałą

(C) pomniejsza się o współczynnik „p” (art. 174 ust. 8 ustawy emerytalnej), którego

wielkość zależy od wieku ubezpieczonego i posiadanego stażu ubezpieczeniowego

11

w dniu 31 grudnia 1998 r. Ustalając zatem kapitał początkowy wylicza się kwotę

emerytury powszechnej jaką (hipotetycznie) otrzymałby ubezpieczony za wkład do

systemu przed reformą emerytalną z 1999 roku. Tak wyliczona (według zasad

identycznych dla wszystkich ubezpieczonych) emerytura hipotetyczna po

pomnożeniu przez liczbę 209 stanowić będzie kapitał początkowy doliczany do

podstawy wymiaru emerytury w systemie zdefiniowanej składki.

Przy ustalaniu prawa i wysokości emerytury kolejowej, okresy zatrudnienia

na kolei uwzględnia się z przelicznikiem, o którym mowa w art. 43 ust 2 ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jednak przepisu

pozwalającego na przeliczenie stażu pracy na kolei przy ustalaniu kapitału

początkowego, a także prawa do tzw. emerytury powszechnej. Wobec tego, że do

wyliczenia kapitału początkowego przyjmuje się staż ogólny, nie ma możliwości

uwzględniania okresów pracy na kolei z przelicznikami. Tak więc wykładnia

językowa przedstawionych przepisów nie budzi wątpliwości i sprzeciwia się

stosowaniu tzw. preferencyjnych przeliczników m.in. pracy kolejowej do ustalania

kapitału początkowego.

Tym się kierując, powzięto uchwałę jak w sentencji.