V CSK 5/13

Sygn. akt V CSK 5/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa L. Polska Sp. z o.o. z siedzibą w J.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta W.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 grudnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 7 września 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części zmieniającej wyrok Sądu

pierwszej instancji ( pkt 1 ) oraz w części orzekającej o kosztach

postępowania apelacyjnego ( pkt 3 ) i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa L. Polska sp. z o.o. w J.

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezydentowi Miasta W., wyrokiem z dnia 26

kwietnia 2012 r. ustalił, że opłata roczna za użytkowanie wieczyste nieruchomości

położonej przy ul. B. w W., objętej księgą wieczystą nr […] wynosi: od dnia

1 stycznia 2008 r. – 56 281,90 zł, od dnia 1 stycznia 2009 r. – 76 998,10 zł, a od

dnia 1 stycznia 2010 r. – 197 000 zł, oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł

o kosztach procesu.

Ustalił, że powodowa spółka, która jest użytkownikiem wieczystym

nieruchomości o obszarze 0,6982 ha bliżej opisanej w sentencji, stanowiącej

własność Skarbu Państwa, płaciła opłatę roczną w kwocie 56 281,90 zł. Pismem

z dnia 14 grudnia 2007 r. Prezydent Miasta W. wypowiedział wysokość

dotychczasowej opłaty i złożył powódce ofertę przyjęcia od dnia 1 stycznia 2008 r.

nowej wysokości w kwocie 217 505,37 zł. Za podstawę jej określenia przyjął operat

szacunkowy, z którego wynikało, że wartość nieruchomości wynosi 7 250 179 zł.

Powódka złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o

ustalenie, że dokonana aktualizacja jest nieuzasadniona m.in. z powodu

nieuwzględnienia poniesionych nakładów, skutkujących obniżeniem opłaty.

Orzeczeniem z dnia 26 stycznia 2010 r. Kolegium oddaliło wniosek, po czym

powódka złożyła sprzeciw i akta sprawy zostały przedstawione Sądowi.

Wartość nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym powódki –

według stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. – wynosi 6 588 000 zł, a wartość

nakładów na budowę urządzeń infrastruktury technicznej poniesionych przez

powódkę po dniu dokonania ostatniej aktualizacji – 262 000 zł.

Sąd Okręgowy przyjął, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2011 r.

o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 287, poz. 1110), w niniejszej sprawie mają zastosowanie znowelizowane

przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn.

tekst: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej: „u.g.n.”). Zgodnie z jej art.

77, zaktualizowana opłata roczna wynosi 197 640 zł, z tym że suma

zaktualizowanych opłat rocznych przypadających za dwa kolejne lata podlega

3

zmniejszeniu o wartość nakładów (tj. 197 640 zł x 2 – 262 000 zł = 133 280 zł).

Z otrzymanej różnicy w kwocie 133 280 zł Sąd Okręgowy ustalił opłatę roczną za

rok 2008 w dotychczasowej wysokości, za rok 2009 na poziomie pozostałej

nadwyżki, czyli 76 998,10 zł (tj. 133 280 zł – {133 280 zł: 2 = 65 281,90 zł} =

76 998,10 zł) i przyjął, że dopiero w trzecim roku po aktualizacji, tj. w 2010 r. opłata

osiągnie wysokość wynikającą z aktualizacji, czyli – 197 640 zł.

Na skutek apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 września

2012 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i ustalił, że zaktualizowana opłata roczna

wynosi: od dnia 1 stycznia 2008 r. – 112 563,80 zł, od dnia 1 stycznia 2009 r. –

240 178,10 zł, od dnia 1 stycznia 2010 r. – 240 178,10 zł, a od dnia 1 stycznia

2011 r. – 197 640 zł i na poczet różnicy między opłatą dotychczasową a opłatą

zaktualizowaną zaliczył wartość poniesionych przez stronę powodową nakładów w

kwocie 262 000 zł, oddalił obie apelacje w pozostałej części i zniósł wzajemnie

koszty postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

i uznał je za własne. Stwierdził natomiast, że wysokość opłaty rocznej została

ustalona z naruszeniem art. 77 ust. 2a u.g.n., ponieważ na skutek pomniejszenia

opłat rocznych za lata 2008 – 2009 o wartość nakładów powódka została

pozbawiona możliwości skorzystania z dobrodziejstwa art. 77 ust. 2a u.g.n., które

miało na celu złagodzenie ciężaru wynikającego z aktualizacji opłaty rocznej

poprzez swoistego rodzaju rozłożenie użytkownikowi wieczystemu na raty zwyżki

tej opłaty w sytuacji, gdy zaktualizowana opłata przewyższa dwukrotnie opłatę

dotychczasową. Prawidłowo ustalona opłata roczna – według powołanego przepisu

– powinna wynosić w 2008 r. – 112 563,80 zł ( tj. 56 281,90 zł x 2). Nadwyżka

ponad dwukrotność dotychczasowej opłaty (tj. 197 640 zł – 112 563,80 zł =

85 076,20 zł) dzieli się na dwie części (tj. 85 076,20 : 2 = 42 538,10 zł), które

powiększają opłatę roczna w dwóch następnych latach ( 197 640 zł + 42 538,10 zł

= 240 178,10 zł). W konsekwencji, w latach 2009 i 2010 opłata roczna wynosi po

240 178,10 zł, a poczynając od dnia 1 stycznia 2011 r. – 197 640 zł.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w części ustalającej

wysokość opłaty rocznej skargą kasacyjną, opartą na podstawie określonej w art.

4

3983

§ 1 pkt 1 k.p.c., i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania ewentualnie orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie,

że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania przedmiotowej nieruchomości

poczynając od dnia 1 stycznia 2008 r. jest uzasadniona do kwoty 197 640 zł.

Skarżąca wskazała na naruszenie art. 77 ust. 2a u.g.n. przez nieprawidłowe

sformułowanie sentencji i ustalenie opłaty w sposób sprzeczny z treścią art. 77 ust.

1 u.g.n.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 77 ust. 1 i 2a u.g.n. skarżąca twierdziła,

że Sąd Apelacyjny nieprawidłowo sformułował sentencję wyroku w części

obejmującej rozstrzygnięcie o dochodzonym przez nią żądaniu. Jej zdaniem,

formuła sentencji powinna sprowadzać się jedynie do ustalenia, że „…aktualizacja

opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej

przy ul. B., składającej się z działki nr 9/6, AM – 11, obręb S., dla której Sąd

Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW nr […] począwszy od dnia 1 stycznia

2008 r. jest uzasadniona do kwoty 197 640 zł rocznie…”.

Zarzut ten nie może być uznany za trafny i to nie tylko dlatego,

że zaproponowana formuła sentencji nie obejmuje rozstrzygnięcia o zgłoszonym

wniosku o zaliczenie na poczet różnicy między opłatą dotychczasową a opłatą

zaktualizowaną wartości poniesionych przez skarżącą nakładów na budowę

urządzeń infrastruktury technicznej. Uszło też uwagi skarżącej, że w toku

postępowania apelacyjnego kwestia zaktualizowania opłaty rocznej poczynając od

dnia 1 stycznia 2008 r. do kwoty 197 640 zł pozostawała poza sporem, natomiast

spór którego dotyczy kwestionowane rozstrzygnięcie sprowadzał się do ustalenia

wysokości opłaty należnej w trzech pierwszych latach po dokonaniu wypowiedzenia,

rodzaju i wartości poniesionych nakładów oraz sposobu ich zaliczenia na poczet

zaktualizowanej opłaty.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że sprawa

przekazana sądowi na podstawie art. 80 ust. 2 u.g.n. jest sprawą o ukształtowanie

prawa, a orzeczenie sądu ustalające wysokość opłaty rocznej, należnej po

dokonaniu wypowiedzenia, ma charakter konstytutywny. Oznacza to, że wskutek

5

wydania orzeczenia sądu dochodzi do ukształtowania sytuacji podmiotów stosunku

prawnego, nawiązanego przez zawarcie umowy użytkowania wieczystego. Sąd

powinien zatem w orzeczeniu kształtującym obowiązek użytkownika wieczystego

z tytułu opłaty rocznej określić wysokość jego świadczeń w poszczególnych

okresach z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 77 ust. 2a u.g.n. (zob. uchwałę

z dnia 23 czerwca 2005 r., III CZP 37/05, OSNC 2006, nr 5, poz. 82, wyroki z dnia

18 września 2003 r., I CK 66/02, OSNC 2004, nr 11, poz. 177 i z dnia 21 lutego

2013 r., IV CSK 430/12, nie publ. oraz postanowienia z dnia 30 marca 2011 r.,

III CZP 3/11, OSNC 2011, nr 12, poz. 138 i z dnia 27 czerwca 2013 r., III CZ 29/13,

nie publ.).

Zgodnie z art. 77 ust. 4 u.g.n., przy aktualizacji opłaty rocznej z tytułu

użytkowania wieczystego na poczet różnicy między opłatą dotychczasową a opłatą

zaktualizowaną zalicza się wartość nakładów poniesionych przez użytkownika

wieczystego na budowę urządzeń infrastruktury technicznej po dniu dokonania

ostatniej aktualizacji. Jak już wyjaśniał Sąd Najwyższy, zaliczenie wartości

nakładów może być realizowane wyłącznie przy aktualizacji opłaty rocznej, jest ono

przy tym czynnością wtórną w stosunku do sporu o wysokość zaktualizowanej

opłaty rocznej. Zaliczenie może nastąpić jedynie na poczet wzrostu opłaty, czyli

różnicy między nową opłatą a dotychczasową, w związku z czym dopiero

określenie wysokości należnej opłaty decyduje o istnieniu i wielkości świadczenia,

na poczet którego następuje zarachowanie ( zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

31 stycznia 2013 r., II CSK 223/12, nie publ., z dnia 21 lutego 2013 r., IV CSK

430/12, nie publ. i z dnia 12 kwietnia 2013 r., IV CSK 613/12, Biul. SN 2013, nr 7,

s. 14).

Prawidłowo więc Sąd Apelacyjny uznał, że w wyroku powinien ustalić

wysokość opłaty rocznej należnej po aktualizacji i oddzielnie orzec o zaliczeniu

określonej kwoty z tytułu nakładów poniesionych na infrastrukturę techniczną.

Rację ma natomiast skarżąca zarzucając, że ustalenie wysokości opłaty

należnej w latach 2008 – 2010 nastąpiło z naruszeniem art. 77 ust. 2a u.g.n.

Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy zaktualizowana wysokość opłaty rocznej

przewyższa co najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty rocznej,

6

użytkownik wieczysty wnosi opłatę roczną w wysokości odpowiadającej

dwukrotności dotychczasowej opłaty rocznej. Pozostałą kwotę ponad dwukrotność

dotychczasowej opłaty ( nadwyżka) rozkłada się na dwie równe części, które

powiększają opłatę roczną w następnych dwóch latach. Opłata roczna w trzecim

roku od aktualizacji jest równa kwocie wynikającej z tej aktualizacji. Nie budzi

wątpliwości, że w niniejszej sprawie zaktualizowana opłata w kwocie 197 640 zł

przewyższa „…co najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty rocznej…”,

która wynosiła 56 281,90 zł. W tej sytuacji w pierwszym roku od aktualizacji

skarżąca powinna wnieść opłatę w wysokości odpowiadającej dwukrotności

dotychczasowej opłaty. Dalsze regulacje zawarte w art. 77 ust. 2a u.g.n. nie są już

tak jednoznaczne, przez co wywołują wątpliwości i kontrowersje zarówno

w praktyce, jak i w doktrynie.

Wyjaśniając znaczenie regulacji zawartej w art. 77 ust. 2a u.g.n. Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 28 lutego 2013 r., III CZP 110/12 (OSNC 2013, nr 10,

poz. 114) wskazał, że w przypadku gdy zaktualizowana wysokość opłaty rocznej

przewyższa co najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty, użytkownik

wieczysty w drugim roku od aktualizacji wnosi opłatę w wysokości stanowiącej

sumę dwukrotności dotychczasowej opłaty i połowy nadwyżki ponad dwukrotność

tej opłaty, a w trzecim roku od aktualizacji wnosi opłatę w wysokości stanowiącej

sumę opłaty ustalonej w drugim roku i połowy nadwyżki ponad dwukrotność

dotychczasowej opłaty. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że przy

zastosowaniu wskazanej metody w trzecim roku od aktualizacji opłata osiąga

wysokość wynikającą z aktualizacji, co oznacza, że zdanie trzecie art. 77 ust. 2a

u.g.n. jest w istocie pozbawione znaczenia normatywnego, potwierdza bowiem to

tylko to, co wynika ze zdania drugiego. Przyjętą metodę wyliczenia wysokości

opłaty rocznej Sąd Najwyższy zilustrował przykładem, wyjaśniając w ten sposób

sens niejednoznacznie rozumianej regulacji.

Skład orzekający Sądu Najwyższego podziela stanowisko wyrażone

w powołanej uchwale oraz argumentację przytoczoną w jej uzasadnieniu.

Zachodzą zatem podstawy, by stwierdzić, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej

wykładni art. 77 ust. 2a u.g.n.

7

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 oraz art. 108

§ 2 w związku z art. 39821

k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w części zmieniającej

wyrok Sądu pierwszej instancji (pkt 1) oraz w części orzekającej o kosztach

postępowania apelacyjnego (pkt 3) i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

es