II KK 322/13

Sygn. akt II KK 322/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący)

SSN Krzysztof Cesarz

SSN Waldemar Płóciennik (sprawozdawca)

Protokolant Marta Brylińska

w sprawie P. A.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 §

5 kpk

w dniu 12 grudnia 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 3 lipca 2013 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 25 stycznia 2013 r.

uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy

rozstrzygnięcia zawarte w pkt III i IV wyroku Sądu Rejonowego w

P. i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w P.

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt … 722/12

ustalił, że P. A. został skazany prawomocnymi wyrokami tego Sądu:

1. z dnia 22 listopada 2010 r., sygn. akt … 786/10, za przestępstwo z art. 62

ust. 1 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, popełnione w

dniu 19 sierpnia 2010 r., na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 3 (trzech) lat próby oraz na karę grzywny w

wymiarze 120 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę

10 złotych (na podstawie art. 71 § 1 k.k.); na poczet orzeczonej kary grzywny

zaliczono skazanemu okres zatrzymania od dnia 19.08.2010 r. do dnia 20.08.2010

r. i uznano grzywnę za wykonaną do wysokości 4 stawek dziennych grzywny, przy

czym prawomocnym postanowieniem z dnia 21 marca 2012 r., sygn. … 107/12,

Sąd Rejonowy w P. zarządził wykonanie orzeczonej tym wyrokiem kary

pozbawienia wolności;

2. z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt … 808/10, za przestępstwo z art. 62

ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, popełnione w

dniu 26 września 2010 r., na karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 (trzech) lat próby, przy czym

prawomocnym postanowieniem z dnia 21 marca 2012 r., sygn. … 106/12,

zarządzono wykonanie orzeczonej tym wyrokiem kary pozbawienia wolności;

3. z dnia 4 maja 2011 r., sygn. akt … 57/11, za przestępstwo z art. 207 § 1

k.k., popełnione w okresie od 30 czerwca 2010 r. do 18 listopada 2010 r., na karę

roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5

(pięciu) lat próby, przy czym prawomocnym postanowieniem z dnia 17 kwietnia

2012 r., sygn. … 57/11, Sąd Rejonowy zarządził wykonanie orzeczonej tym

wyrokiem kary pozbawienia wolności;

4. z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt … 233/11, za przestępstwo z art. 278

§ 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnione w dniu 8 lutego 2011 r., na karę 8

(ośmiu) miesięcy, przy czym wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu

Okręgowego w P. z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt … 631/11;

5. z dnia 2 września 2011 roku, sygn. akt … 434/11, za przestępstwo z art.

279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k., popełnione w dniu 6 lutego 2011 roku, na karę

roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;

3

6. z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt … 651/11, za przestępstwo z art.

288 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełnione w dniu 30 maja 2011 r., na karę 10

(dziesięciu) miesięcy pozbawienia wolności; na poczet kary pozbawienia wolności

zaliczono okres tymczasowego aresztowania skazanego od dnia 30 maja 2011 r.

do dnia 31 maja 2011 r.;

7. z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt … 837/11, za przestępstwo z art. 280

§ 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k., popełnione w dniu 16 lipca 2011 r., na karę 2

(dwóch) lat i 11 (jedenastu) miesięcy pozbawienia wolności; na poczet kary

pozbawienia wolności zaliczono okres tymczasowego aresztowania skazanego od

dnia 28 lipca 2011 r. do dnia 19 grudnia 2011 r.,

a następnie:

I. na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. oraz art. 569 § 1 k.p.k.

wymienione w punktach 1, 2 i 3 wyroki jednostkowe Sądu Rejonowego w P.: z dnia

22 listopada 2010 r., sygn. akt … 786/10, z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt …

808/10 oraz z dnia 4 maja 2011 r., sygn. akt … 57/11, połączył i orzekł wobec P. A.

karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 (dwóch) lat i 4 (czterech) miesięcy;

II. na poczet orzeczonej w punkcie I kary łącznej pozbawienia wolności

zaliczył skazanemu okresy pozbawienia wolności odbyte w sprawach

jednostkowych;

III. na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. oraz art. 569 § 1 k.p.k.

wymienione w punktach 4, 5 i 6 wyroki jednostkowe Sądu Rejonowego w P.: z dnia

3 czerwca 2011 r., sygn. akt … 233/11, z dnia 2 września 2011 r., sygn. akt …

434/11, oraz z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt … 651/11 połączył i orzekł

wobec P. A. karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 (dwóch) lat i 10

(dziesięciu) miesięcy;

IV. na poczet orzeczonej w punkcie III kary łącznej pozbawienia wolności

zaliczył skazanemu okres pozbawienia wolności od dnia 27 września 2010 r. do

dnia 12 października 2010 r., odbyty w sprawie … 247/10 oraz od dnia 30 grudnia

2011 r. do dnia 30 sierpnia 2012 r. w sprawie … 233/11 oraz od dnia 30 sierpnia

2012 r. do dnia 25 stycznia 2013 r. w sprawie … 434/11;

V. ustalił, iż w pozostałej części połączone wyroki podlegają odrębnemu

wykonaniu;

4

VI. na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie co do objęcia

wyrokiem łącznym wyroku z punktu 7;

VII. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata M. F. kwotę 120 złotych

oraz 23 % od powyższej kwoty podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia

za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu;

VIII. kosztami wyroku łącznego obciążył Skarb Państwa (k. 95-96 akta …

722/12).

Apelację od tego wyroku wywiódł obrońca skazanego. Zaskarżył on

orzeczenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia w pkt I i III, zarzucając w obu

przypadkach obrazę prawa materialnego art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., poprzez

błędną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że

odnośnie do każdej z orzeczonych kar łącznych brak jest podstaw do przyjęcia

zasady pełnej absorpcji (k. 121-122).

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku łącznego i zastosowanie w

pkt I i III zaskarżonego wyroku zasady absorpcji.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. … 337/13, po

rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego utrzymał w mocy w zaskarżonej części

wyrok Sądu Rejonowego w P., uznając wywiedzioną apelację za oczywiście

bezzasadną.

Kasację w sprawie wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżył wyrok Sądu

Okręgowego w P. na korzyść skazanego P. A. w zakresie utrzymującym w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w P. w części dotyczącej rozstrzygnięcia w pkt III o

połączeniu kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego w

P. o sygn. … 233/11, … 434/11 i … 651/11. Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526

§ 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k.

w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli

odwoławczej i utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego orzeczenia, wydanego

bowiem z naruszeniem przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, a

mianowicie art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k., polegającym na

niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy w przedmiocie wydania

wyroku łącznego, co skutkowało przy połączeniu jednostkowych kar pozbawienia

5

wolności orzeczonych wobec P. A. wyrokami Sądu Rejonowego w P.: z dnia 3

czerwca 2011 r., sygn. … 233/11, z dnia 2 września 2011 r., sygn. … 434/11 i z

dnia 11 października 2011 r., sygn. … 651/11 - orzeczeniem kary łącznej w

wymiarze 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia wolności w sytuacji, gdy prawidłowo

ukształtowana kara łączna pozbawienia wolności możliwa była do orzeczenia w

wymiarze 2 lat i 5 miesięcy. W konkluzji Prokurator wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w P. z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. … 337/13 w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie temu Sądowi do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna, ponieważ wyrok Sądu

Okręgowego w P. zapadł z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z treścią art. 433 § 1 k.p.k., sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w

granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to

przewiduje. Konieczność szerszego rozpoznania sprawy przewiduje m. in. art. 440

k.p.k., zgodnie z którym, orzeczenie podlega zmianie na korzyść oskarżonego albo

uchyleniu niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, jeżeli jego

utrzymanie w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe.

Sąd Okręgowy w P. rozpoznał apelację wniesioną przez obrońcę skazanego

jedynie w granicach postawionych zarzutów, przez co nie dostrzegł, że wyrok

łączny Sądu Rejonowego w P. został wydany z rażącym naruszeniem przepisów

wskazanych w kasacji.

Sąd Rejonowy w P., łącząc w wydanym w dniu 25 stycznia 2013 r.

wyroku kary pozbawienia wolności wymierzone wyrokami wymienionymi w pkt III

tego orzeczenia, oparł się na błędnym ustaleniu, co do wyroku zaocznego

wydanego w sprawie … 434/11 oraz wyroku w sprawie … 651/11.

Z akt sprawy … 434/11 wynika, że wyrok zaoczny z dnia 2 września 2011 r.

orzekający wobec P. A. karę roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności nie

pozostał w obrocie prawnym, wobec złożenia przez oskarżonego sprzeciwu, w

związku z czym wyrok ten utracił moc (postanowienie o uwzględnieniu sprzeciwu k.

137 akt … 434/11). Efektem ponownego rozpoznania sprawy, było wydanie przez

Sąd Rejonowy w P. w dniu 3 listopada 2011 r. wyroku skazującego P. A., za czyn z

6

art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k., na karę roku i 3 (trzech) miesięcy

pozbawienia wolności, z orzeczeniem wobec oskarżonego obowiązku naprawienia

szkody wyrządzonej przestępstwem, poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej D. O.

kwoty 2 000 zł i przepadku dowodów rzeczowych (k. 171-172).

Od wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 11 października 2011 r. w

sprawie … 651/11, którym orzeczono wobec oskarżonego P. A. karę 10 (dziesięciu)

miesięcy pozbawienia wolności apelację wniósł jego obrońca. Sąd Okręgowy w P.

uznał, że apelacja ta zasługiwała na uwzględnienie w zakresie rozstrzygnięcia o

karze pozbawienia wolności i wyrokiem z dnia 17 lutego 2012 r. (… 774/11) zmienił

wyrok Sądu Rejonowego w P. w ten sposób, że orzekł wobec oskarżonego karę 6

(sześciu) miesięcy pozbawienia wolności (k. 156 akt … 651/11).

Sąd Rejonowy, wydając zaskarżony wyrok łączny, dopuścił się zatem

rażącego i mającego istotny wpływ na treść tego wyroku naruszenia prawa

materialnego, a postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonego wyroku

przeprowadzone zostało bez zachowania wymogów prawa procesowego.

Postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego jest szczególnym

rodzajem postępowania, a jego przebieg regulują przepisy rozdziału 60 Kodeksu

postępowania karnego, w tym art. 574 k.p.k. zgodnie z którym w kwestiach nie

uregulowanych w tym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy o postepowaniu

zwyczajnym przed sądem pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, oczywistym jest, że w postępowaniu o wydanie

wyroku łącznego obowiązuje przepis art. 366 § 1 k.p.k. obligujący

przewodniczącego do takiego kierowania przebiegiem rozprawy, aby wyjaśnione

zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 25 kwietnia 2007 r., sygn. III KK 83/07 (LEX nr 277247) w

postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego obowiązuje przepis art. 366

§ 1 k.p.k. obligujący przewodniczącego rozprawy do takiego kierowania jej

przebiegiem, aby wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy. Te

okoliczności winny być wyjaśnione w sposób pozwalający na dokładne ustalenie,

czy zachodzą warunki do wydania wyroku łącznego, przy czym nie jest

wystarczające ograniczenie się do zbadania przesłanek z art. 85 k.k., to jest

ustalenie, że przypisane skazanemu prawomocnymi wyrokami przestępstwa,

7

pozostające w zbiegu realnym, popełnione zostały przed wydaniem pierwszego,

choćby nieprawomocnego wyroku. Konieczne jest nadto dokładne ustalenie treści

prawomocnych wyroków na podstawie akt spraw jednostkowych, z uwzględnieniem

rozstrzygnięć sądów odwoławczych, a także ich modyfikacji w toku postępowania

wykonawczego poprzez decyzje o warunkowym przedterminowym zwolnieniu,

warunkowym zawieszeniu wykonania kary orzeczonej w wymiarze bezwzględnym,

zarządzeniu wykonania kary warunkowo zawieszonej itp., (…) .

Z protokołu rozprawy głównej z dnia 25 stycznia 2013 r. wynika, że wobec

braku sprzeciwu stron Sąd, na podstawie art. 394 § 1 k.p.k., uznał za ujawnione

bez odczytywania i zaliczył w poczet materiału dowodowego dokumenty z szeregu

kart, w tym z karty 48 i 51, na których znajdują się odpowiednio odpisy: wyroku

zaocznego z dnia 2 września 2011 r., sygn. … 434/11, wymierzającego karę roku i

6 miesięcy pozbawienia wolności oraz wyroku z dnia 11 października 2011 r.

sygn. … 651/11, wymierzającego karę 10 miesięcy pozbawienia wolności (k. 87).

Sąd, wobec niezapoznania się z aktami spraw … 434/11 i … 651/11, nie wziął pod

uwagę, że po uwzględnieniu sprzeciwu i ponownym rozpoznaniu sprawy został

wydany w dniu 3 listopada 2011 r. wyrok o sygn. … 434/11 wymierzający karę roku

i 3 miesięcy pozbawienia wolności, zaś w sprawie … 651/11 wskutek zaskarżenia

wyroku Sądu I instancji został on zmieniony w postępowaniu odwoławczym przez

obniżenie orzeczonej kary pozbawienia wolności do 6 miesięcy. Sąd Rejonowy w P.

nie dysponował w związku z powyższym wszystkimi istotnymi dowodami dla

prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i w związku z tym nie był w stanie dokonać

pełnej oceny całokształtu materiału dowodowego przy wydaniu wyroku łącznego.

Sąd Okręgowy w P., nie dostrzegając powyższych uchybień, rażąco naruszył

dyspozycję art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k., bowiem powinien był wyjść poza

granice wniesionego środka odwoławczego i uchylić wyrok Sądu Rejonowego w tej

części, nie czyniąc zaś tego, doprowadził do przeniknięcia błędu do orzeczenia

odwoławczego, co spowodowało, że jest ono rażąco niesprawiedliwe.

Wskazane wyżej nieprawidłowości są rażące i mają istotny wpływ na treść

wyroku łącznego. Sąd bowiem w tym wyroku, w rozstrzygnięciu w pkt III połączył

kary jednostkowe pozbawienia wolności orzeczone wymienionymi w tym punkcie

wyrokami, których suma - wskutek błędnego ustalenia treści tych prawomocnych

8

orzeczeń - wyniosła 3 lata, tymczasem suma tych kar, przy prawidłowym ustaleniu

treści tych wyroków, wynosi 2 lata i 5 miesięcy. Stąd też Sąd Najwyższy uznał

kasację za oczywiście zasadną, uchylił wyrok w zaskarżonej części i sprawę

przekazał w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym Sądowi Okręgowemu w P. (rozstrzygnięcie z pkt IV wyroku Sądu

Rejonowego, miało charakter akcesoryjny w stosunku do rozstrzygnięcia z pkt III,

co pociągało za sobą konieczność uchylenia wyroku Sądu odwoławczego w części

odnoszącej się do obu tych punktów). W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd

odwoławczy będzie zobowiązany do respektowania powyższych uwag oraz

omówionych przepisów prawa procesowego i materialnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.