IV KO 94/13

Sygn. akt IV KO 94/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący)

SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Dorota Szczerbiak

w sprawie A. J.

skazanego z art. 258 § 1 kk i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 11 grudnia 2013 r.,

z urzędu kwestii wznowienia postępowania sądowego zakończonego

wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 kwietnia 2013 r.,

utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w K.

z dnia 15 listopada 2012 r.,

I. wznawia postępowanie w zakresie skazania za przestępstwo

skarbowe;

II. uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok

pierwszoinstancyjny w zakresie dotyczącym skazania A. J. z art.

55 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i - na podstawie art. 113 § 1

k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 i § 3

2

k.k.s. - umarza postępowanie w tej części, obciążając kosztami

procesu Skarb Państwa;

III. nie wznawia postępowania z urzędu odnośnie skazania A.

J. w pozostałym zakresie, obciążając Skarb Państwa wydatkami

związanymi z tą kwestią.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z 15 listopada 2012 r., skazał A. J. za trzy

przestępstwa, w tym jedno skarbowe, popełnione w okresach od 2000 r. do

kwietnia 2002 r., na kary jednostkowe pozbawienia wolności: roku za przestępstwo

z art. 258 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., 2 lat za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w

zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 65 § 1 k.k. i 6 miesięcy za

przestępstwo skarbowe z art. 55 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s.; orzekł karę

łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres 5

lat próby, oddając oskarżonego pod dozór kuratora sądowego; na podstawie art. 33

§ 2 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzył oskarżonemu grzywnę w ilości 300

stawek dziennych, każda w wysokości 100 zł. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu w

dniu 18 kwietnia 2013 r. apelacji obrońcy, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjny

wyrok, uznając złożony środek odwoławczy za oczywiście bezzasadny

(uzasadnienie drugoinstancyjnego wyroku nie zostało sporządzone).

Z inspiracji A. J., który w piśmie z 22 października 2013 r. utrzymywał, że w

zakresie czynów uznanych za firmanctwo (art. 55 § 1 k.k.s.) i za branie udziału w

zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 § 1 k.k.) wystąpiła przed

uprawomocnieniem się wyroku negatywna przesłanka procesowa w postaci

przedawnienia karalności, doszło wskutek skierowania sprawy na posiedzenie do

wszczęcia postępowania o wznowienie procesu z urzędu. W zarządzeniu o

wyznaczeniu posiedzenia nie wskazano wprawdzie zakresu badania, ale nie ulega

wątpliwości, że objąć nim należało całość rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

1. Teza o upływie terminu przedawnienia karalności przestępstwa skarbowego

przed zapadnięciem wyroku w drugiej instancji okazała się trafna.

3

Przestępstwo skarbowe z art. 55 § 1 k.k.s. zagrożone jest karą do 3 lat

pozbawienia wolności, a zatem jego karalność ustaje po upływie 5 lat od czasu jego

popełnienia (art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s.). Zgodnie z art. 26 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o

podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze

zm.), który obowiązywał tempore criminis, termin płatności VAT (narażenie tego

podatku na uszczuplenie miało miejsce wszak w niniejszej sprawie) za kwiecień

2002 r. upłynął w dniu 25 maja 2002 r. (zob. wyrok NSA z 14 marca 2002 r., III SA

2307/00, RPP 2003/3/32). Dlatego – w myśl art. 44 § 3 k.k.s. – początek biegu

terminu przedawnienia przypadł na dzień 31 grudnia 2002 r. Odnotować trzeba, że

nie ma tu zastosowania art. 44 § 4 k.k.s., jako że nie chodzi w tym przepisie o

czyny polegające na narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej w

rozumieniu art. 44 § 3 k.k.s. (zob. wyrok SN z 26 stycznia 2011 r., II KK 214/10,

OSNKW z. 4, poz. 34). Ponieważ w podanym wyżej okresie 5 lat, liczonym od

końca roku 2002, wszczęto postępowanie przeciwko A. J. (wystarczy podać, że

pierwszy wyrok w konkretnej sprawie zapadł 5 sierpnia 2005 r.), karalność

popełninego przez niego przestępstwa skarbowego firmanctwa uległa przedłużeniu

o dalsze 5 lat (art. 44 § 5 k.k.s.).

Należało zatem stwierdzić, że karalność przestępstwa skarbowego

zarzucanego oskarżonemu ustała w dniu 31 grudnia 2012 r. Okoliczność ta,

stanowiąca bezwzględny powód odwoławczy uwzględniany z urzędu, uszła uwagi

Sądu Apelacyjnego, który w czasie wyrokowania w dniu 18 kwietnia 2013 r.

powinien był ją dostrzec i właściwie zareagować. Tego nie uczynił, wskutek czego

doszło do wystąpienia uchybienia z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6

k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.

2. Zdecydowanie krytycznie wypadało natomiast podejść do sugestii o upływie

terminu przedawnienia karalności w stosunku do przestępstwa z art. 258 § 1 k.k.,

zagrożonego karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Uwzględniając, że

karalność przestępstwa obwarowanego taką sankcją ustaje z upływem 10 lat od

czasu jego popełnienia (art. 101 § 1 pkt 3 k.k.) i że wszczęcie w tym okresie

postępowania przeciwko oskarżonemu spowodowało przedłużenie karalności o

dalsze 10 lat (art. 102 k.k.), upływ terminu przedawnienia tego przestępstwa

mógłby nastąpić dopiero na koniec kwietnia 2022 r. Przedstawione wyżej

4

rozważania mają pełne odniesienie do skazania A. J. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art.

294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 65 § 1 k.k.

Bez znaczenia pozostaje, że przestępstwo z art. 258 § 1 k.k. do dnia 1 maja

2004 r., od kiedy zaczęła obowiązywać ustawa z 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 93,

poz. 889), zagrożone było karą pozbawienia wolności do lat 3 i że przepisy art. 101

i 102 k.k. miały inne brzmienie do 3 sierpnia 2005 r., kiedy to weszła w życie

ustawa nowelizacyjna z 3 czerwca 2005 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 1109). Istotne jest to,

że na podstawie dotychczasowych przepisów, czyli funkcjonujących do 3 sierpnia

2005 r., nie doszło w niniejszej sprawie do przedawnienia karalności przestępstwa

z art. 258 § 1 k.k., mimo iż jeszcze wtedy wchodził w rachubę 5-letni termin z art.

101 § 1 pkt 4 k.k. W tym układzie kwestię przedawnienia karalności należało zatem

oceniać według art. 101 i 102 k.k. – w brzmieniu obowiązującym aktualnie, to jest

od 3 sierpnia 2005 r., w oderwaniu od reguły kolizyjnej określonej w art. 4 § 1 k.k.

(zob. wyrok SN z 9 listopada 2005 r., V KK 300/05, LEX nr 164314).

3. Trudno na zakończenie powstrzymać się od wytknięcia Sądowi

odwoławczemu, że zaakceptował błędne powołanie przez Sąd a quo w kwalifikacji

przestępstwa brania udziału w zorganizowanej grupie przestępczej art. 65 § 1 k.k.

Skoro w przepisie tym jest mowa o nadzwyczajnym zaostrzeniu kary w stosunku do

sprawcy, który m.in. „popełnia przestępstwo działając w zorganizowanej grupie lub

związku mającym na celu popełnienie przestępstwa”, to jasne jest, że chodzi tu o

skazanie za przestępstwo inne niż udział w udział w zorganizowanej grupie lub

związku mających na celu popełnienie przestępstwa. Odmienne podejście

oznaczałoby osobliwe i nie wytrzymujące z punktu widzenia zasad prawidłowego

rozumowania (logiki) przypisanie osobie oskarżonej tego, że „brała udział w

zorganizowanej grupie przestępczej działając w zorganizowanej grupie

przestępczej”. Taki lub zbliżony opis czynu należałoby niewątpliwie określić jako

kuriozalny. Sumując: w kwalifikacjach prawnych przestępstw stypizowanych w

art. 258 k.k. nie należy powoływać art. 65 § 1 k.k.

Wadliwym postąpieniem Sądu a quo, zaaprobowanym przez Sąd

odwoławczy, było również niepowiązanie orzeczenia o grzywnie ze skazaniem za

dane przestępstwo, co pozostawało w sprzeczności z dyspozycją art. 413 § 2 k.p.k.

Zaakcentować warto, że ustawodawca co do zasady nie dopuszcza wymierzenia

5

kary inaczej, jak tylko za popełnienie konkretnego przestępstwa. Niemniej skoro w

podstawie prawnej orzeczenia o grzywnie powołano tylko przepisy Kodeksu

karnego, których nawet odpowiednie stosowanie przy przestępstwach skarbowych

zostało wyłączone (art. 20 § 2 k.k.s.), to wolno założyć, że grzywna in concreto z

całą pewnością nie została wymierzona za przestępstwo skarbowe.

Wskazanych nieprawidłowości nie można było usunąć w ramach

postępowania wznowieniowego ex officio.

4. W konsekwencji Sąd Najwyższy wznowił proces z urzędu tylko w części

dotyczącej skazania za przestępstwo skarbowe (art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439

§ 1 pkt 9 k.p.k.), uchylił w tym zakresie orzeczenie Sądów obu instancji (art. 547 § 3

k.p.k.) i wydał orzeczenie następcze w postaci umorzenia postępowania (art. 113 §

1 k.k.s. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 § 1 pkt 1 i § 3 k.k.s.),

obciążając Skarb Państwa kosztami procesu (art. 632 pkt 2 k.p.k.).

Dostrzegając brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu w pozostałym

zakresie, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie wznawia z urzędu procesu w tej części

(zob. postanowienie SN z 23 lutego 2010 r., V KO 115/09, R-OSNKW 2010, poz.

389). Wydatkami związanymi z postępowaniem wznowieniowym z urzędu w tej

kwestii obciążył Skarb Państwa po myśli art. 638 k.p.k.