II CSK 150/13

Sygn. akt II CSK 150/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "P." Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w O.

przeciwko "H." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś.

o stwierdzenie nieważności uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 grudnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 września 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd drugiej instancji oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności dwóch

uchwał zgromadzenia wspólników pozwanej spółki podjętych w dniu 14 sierpnia

2010 r. w przedmiocie zmian w składzie osobowym zarządu strony pozwanej.

Jako samoistną podstawę uzasadniającą oddalenie powództwa Sąd ten

uznał brak po stronie powódki legitymacji do zaskarżenia przedmiotowych uchwał,

a ponadto stwierdził, ze powództwo i tak podlegałoby oddaleniu także w dalszych

przyczyn, ponieważ uchwały podjęto w głosowaniu tajnym przy zachowaniu

wymaganego kworum, a powódka nie starała się podważyć dokonanego

sprostowania protokołu z przebiegu zgromadzenia.

Apelację powódki oddalił Sąd Apelacyjny i zasądził na rzecz pozwanej

koszty postępowania apelacyjnego.

Sąd odwoławczy uznał w przeważającej mierze za prawidłowe ustalenia

faktyczne oraz ocenę prawną, którą w całości podzielił i przyjął za własną.

Nie podzielił jedynie oceny co do charakteru głosowania na zgromadzeniu, ale

uznał tę okoliczność za drugorzędną wobec istniejącego braku legitymacji

procesowej powódki do wniesienia przedmiotowego powództwa, uznając za trafną

w tej kwestii ocenę Sądu I instancji.

W ocenie Sądu odwoławczego, uchwały dotyczące wyłącznie kwestii

personalnych nie wywołują żadnych skutków prawnych w sferze praw udziałowych

i nie zmierzają do zmniejszenia zakresu praw wynikających z udziałów.

Za prawidłową uznał Sąd drugiej instancji ocenę Sądu pierwszej instancji, że

powołanie w skład zarządu osoby, której przygotowanie zawodowe kwestionowano

nie wpływa na skuteczność zachowania zajętego prawa udziałowego. Zagrożenie

zajętych praw udziałowych musi bezpośrednio wynikać z treści samej uchwały, być

realne, a nie jedynie pośrednie i hipotetyczne, stwierdził Sąd Apelacyjny. W ocenie

tego Sądu, kompetencje członków zarządu spółki z o.o. nie oddziałują

bezpośrednio na majątek tej spółki, a powódka nie wykazała faktu utraty wartości

udziałów zajętych na jej rzecz w pozwanej spółce.

W związku ze zmianami w składzie zarządu pozwanej spółki Sąd

odwoławczy nie dopatrzył się konieczności podjęcia działań zmierzających do

3

zachowania prawa powódki, a polegających na dokonaniu tzw. czynności

zachowawczych. Samo wykazanie prawdopodobieństwa wystąpienia stanu

zagrożenia uznał za oczywiście niewystarczające dla przyjęcia zaistnienia stanu

uzasadniającego potrzebę podejmowania działań niezbędnych dla zachowania

prawa.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał za prawidłową konkluzję Sądu

Okręgowego o braku po stronie powódki legitymacji czynnej do zaskarżania uchwał,

co wystarczało do oddalenia powództwa.

Przyjmując jedynie hipotetyczne istnienie po stronie powódki legitymacji

czynnej Sąd Apelacyjny stwierdził, że dłużniczka z zajętych udziałów mogła

głosować na zgromadzeniu, ponieważ w razie nieustanowienia zarządcy dłużnik

ma nieograniczone prawo wykonywania uprawnień korporacyjnych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, zakaz realizacji zajętego prawa wynikający

z art. 910 § 1 pkt 1 k.p.c. nie znajduje zastosowania do uprawnień korporacyjnych

o charakterze niemajątkowym, a więc Sąd ten nie podzielił stanowiska powódki, że

zakaz realizacji zajętego prawa oznacza zakaz uczestnictwa dłużnika

w zgromadzeniu i zakaz wykonywania prawa głosu. Przeciwnie, uznał, że

zaskarżone uchwały dotyczyły stricte spraw korporacyjnych o niemajątkowym

charakterze, a zatem głosowanie zobowiązanej przy podejmowaniu tych uchwał nie

spowodowało naruszenia normy z art. 9102

§ 2 k.p.c., a więc nie mogło nastąpić

stwierdzenie nieważności tych uchwał na podstawie art. 252 § 1 k.s.h.

Rozważając skutki podjęcia uchwał w warunkach naruszających art. 247 § 2

k.s.h. (w głosowaniu jawnym) Sąd stwierdził, że uchybienia formalne, aby mogły

skutkować nieważnością uchwał, muszę mieć wpływ na treść uchwały.

Powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, przytaczając

w skardze kasacyjnej zarzuty mieszczące się w ramach obu podstaw kasacyjnych.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art.

382 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 299 k.p.c. a także art.

217 § 1 i art. 227 k.p.c., uzasadniając te zarzuty pominięciem części zebranego

materiału procesowego oraz odmowę przeprowadzenia dowodów z przesłuchania

strony pozwanej i z zeznań świadków.

4

Natomiast zarzuty mieszczące się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

obejmują błędną wykładnię:

- art. 250 k.s.h. i art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 9102

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 743 § 1

k.p.c. wskutek uznania, że wytoczenie powództwa o stwierdzenie nieważności

uchwał w przedmiocie zmian w składzie zarządu nie może mieścić się w katalogu

tzw. czynności zachowawczych wskazanych w art. 9102

§ 1 in fine k.p.c., ponieważ

uchwały te nie stwarzają dla wierzyciela zagrożenia niezaspokojenia z zajętych

udziałów, co skutkuje brakiem legitymacji powoda;

- art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 9102

§ 2 wskutek przyjęcia, że dłużnik zajętych

udziałów uprawniony jest wykonywać samodzielnie uprawnienia korporacyjne

z nich wynikające bez konieczności ustanowienia zarządcy;

- art. 252 § 1 k.s.h. i art. 9102

§ 2 w zw. z art. 931 § 1 i 2 k.p.c. przez przyjęcie, że

potrzeba realizacji uprawnień korporacyjnych z zajętych udziałów występuje jedynie

wówczas, gdy zachodzi potrzeba zachowania prawa wierzyciela;

- art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 910§ 1 pkt 1 k.p.c. i art. 9102

§ 2 k.p.c. przez

przyjęcie, że zakaz realizacji zajętego prawa majątkowego przez dłużnika nie

obejmuje uprawnień korporacyjnych oraz, że mimo istnienia tego zakazu dłużnik

może samodzielnie wykonywać uprawnienia korporacyjne z udziałów, w tym

głosować nad uchwałami;

- art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 910 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 9116

§ 1 k.p.c. wskutek

nieuwzględnienia, że podjęcie uchwał wpływających na wartość zajętych udziałów

jest sprzeczna z celami udzielonego powódce zabezpieczenia;

- art. 268 k.s.h. w zw. z art. 9102

k.p.c. w wyniku przyjęcia, że do zajęcia udziałów

można per analogiam stosować skutki art. z art. 268 k.s.h., tj. nieuwzględniać

zajętych udziałów przy ustalaniu kworum;

- art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 247 § 2 k.s.h. przez ich niezastosowanie, pomimo

ustalenia podjęcia uchwał w głosowaniu jawnym, a więc z naruszeniem obowiązku

tajności głosowania w sprawach osobowych, a w konsekwencji przez błędne

przyjęcie, że uchybienie formalne nie miało wpływu na treść zaskarżonych uchwał.

Powódka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

5

Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki, wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania,

przedstawiając argumenty, które w jej ocenie przemawiają przeciwko

uwzględnieniu skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie

podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegać będą zarzuty podniesione

w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Uprzednia

weryfikacja prawidłowości czynności Sądu dokonanych w toku postępowania

apelacyjnego warunkuje bowiem celowość dokonania przez Sąd Najwyższy

w ramach postępowania kasacyjnego oceny, czy nie zostały popełnione przez Sąd

drugiej instancji błędy w orzekaniu polegające na błędnej wykładni lub

niewłaściwym stosowaniu przepisów prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.).

Analizując kolejno podniesione zarzuty naruszenia przepisów postępowania

(art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie

zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w zw. z art. 316 §1 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c.

uzasadniany pominięciem przez Sąd drugiej instancji części zebranego

w postępowaniu materiału procesowego w zakresie zatrudnienia Prezesa E. S. w

spółce R. sp. z o.o. i nieuwzględnienia wskazanych okoliczności faktycznych przy

ocenie wpływu zaskarżonych uchwał na możliwość zaspokojenia powódki z

zajętych udziałów. Tak podniesiony zarzut, wobec powołanej przez skarżącą

argumentacji na jego poparcie, stanowi niedopuszczalną w postępowaniu

kasacyjnym próbę kwestionowania przez skarżącą ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Ze względu na zakaz wynikający z art. 3983

§ 3 k.p.c. nie mogą również

zostać uwzględnione, ujęte w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt

2 k.p.c.), zarzuty naruszenia art. 299 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. oraz art. 217 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

upatrywane przez skarżącą w bezzasadnej w jej ocenie odmowie przeprowadzenia

zgłoszonych dowodów. Przedmiotowe zarzuty, co należy podkreślić,

ukierunkowane są wyłącznie na kwestionowanie ustaleń faktycznych Sądu drugiej

6

instancji rzutujących na ocenę przysługiwania stronie powodowej legitymacji do

wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwał dotyczących zmian

personalnych w zarządzie pozwanej spółki, wynikającą z art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.

Przechodząc do ujętych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa

materialnego w pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadniczo sprowadzają

się one do negowania przyjętego przez Sąd drugiej instancji poglądu, iż w zakresie

czynności zmierzających do zachowania prawa (art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.)

nie mieści się uprawnienie wierzyciela egzekwującego z zajętych udziałów w spółce

z o.o. do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały

zgromadzenia wspólników w przedmiocie zmian w składzie osobowym zarządu

spółki. W ocenie Sądu Apelacyjnego podjęcie przez wierzyciela czynności

zmierzającej do zachowania prawa (art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.) w postaci

wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały jest uprawnione

jedynie w odniesieniu do tych uchwał, które in meritum dotyczą praw udziałowych,

gdyż tylko te wiążą negatywne skutki w zakresie możliwości zaspokojenia się

wierzyciela z zajętych udziałów.

Odnosząc się do przedmiotowego zagadnienia stwierdzić należy, że

egzekucyjne zajęcie udziałów w spółce z o.o. pociąga za sobą istotne implikacje

w zakresie realizacji przez wspólnika – dłużnika uprawnień wynikających z zajętego

prawa. Od chwili zawiadomienia dłużnika o dokonanym zajęciu (art. 910 § 1 k.p.c.)

nie może on rozporządzać, obciążać ani realizować zajętego prawa, jak również nie

może pobierać żadnego świadczenia przysługującego mu z zajętego prawa

(art. 910 § 1 pkt 1 k.p.c.). Dokonanie tych czynności, wbrew przedmiotowym

zakazom, prowadzi natomiast do ich bezskuteczności względem wierzyciela

egzekwującego (art. 885 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c. i art. 909 k.p.c.). Wobec

spółki zajęcie udziałów, od chwili zawiadomienia jej o dokonaniu tej czynności

egzekucyjnej, wiąże się natomiast z zakazem realizowania na rzecz wspólnika –

dłużnika świadczeń wynikających z zajętego prawa oraz nakazem uiszczania

komornikowi lub na rachunek depozytowy w banku świadczeń pieniężnych

wynikających z zajętego udziału (akcji) (art. 910 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Przedstawione powyżej implikacje w sferze praw i obowiązków wspólnika-

dłużnika oraz spółki, co należy podkreślić, eksponują zabezpieczającą (ochronną)

7

funkcję zajęcia udziałów w spółce z o.o. Ich istota sprowadza się bowiem do

umożliwienia, w jak największym stopniu, uzyskania zaspokojenia wierzyciela

z zajętego prawa poprzez dochód jaki to prawo przynosi, albo w drodze jego

sprzedaży (art. 9116

§ 1 k.p.c.).

Realizacji przedmiotowego celu służy również art. 9102

k.p.c. Przepis ten

wyznacza skutki jakie w relacji wierzyciel egzekwujący – spółka powstają

w następstwie zajęcia udziału (akcji) w toku postępowania egzekucyjnego.

Stosownie do jego treści z mocy zajęcia udziału wierzyciel może wykonywać

„wszelkie uprawnienia majątkowe dłużnika wynikające z zajętego prawa, które są

niezbędne do zaspokojenia wierzyciela w drodze egzekucji” (art. 9102

§ 1

in principio k.p.c.), jak również podejmować „wszelkie działania, które są niezbędne

do zachowania prawa” (art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.). Natomiast zgodnie z § 2 tego

artykułu, w razie potrzeby realizacji „innych uprawnień wynikających z zajętego

prawa niż wymienione w § 1” sąd z urzędu lub na wniosek dłużnika lub wierzyciela

ustanowi zarządcę.

Przywołana regulacja, co należy podkreślić, odnosi się zatem do trzech

ujmowanych rozłącznie kategorii czynności: 1) wykonywania wszelkich uprawnień

majątkowych dłużnika wynikających z zajętego prawa, które są niezbędne do

zaspokojenia wierzyciela – przypisując kompetencję do ich wykonywania

egzekwującemu wierzycielowi; 2) podejmowania wszelkich działań, które są

niezbędne do zachowania prawa (tzw. czynności zachowawcze), które może

realizować wyłącznie wierzyciel egzekwujący; 3) wykonywania „innych niż

wymienione uprawnień z zajętego prawa niż wymienione w § 1”, przyznając

kompetencję do ich dokonywania zarządcy. Zestawienie ze sobą ujmowanych

przez art. 9102

§ 1 k.p.c. kompetencji wierzyciela do wykonywania uprawnień

majątkowych dłużnika wynikających z zajętego prawa (art. 9102

§ 1 in principio

k.p.c.) oraz kompetencji do podejmowania wszelkich działań niezbędnych

do zachowania prawa (art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.) wskazuje, że pomiędzy nimi

zachodzą zasadnicze różnice. O ile bowiem pierwszą ustawodawca wyraźnie wiąże

z udziałem wskazując, że wierzyciel może wykonywać wszelkie uprawnienia

majątkowe dłużnika wynikające z zajętego prawa, to o tyle w przypadku czynności

zachowawczych w żaden sposób nie odwołuje się do uprawnień wynikających

8

z zajętego prawa, a jedynie stwierdza, że wierzyciel może podejmować wszelkie

działania zmierzające do zachowania prawa. Tym samym, art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.

statuuje własne, tj. niezależne od zajętego prawa, uprawnienie wierzyciela

egzekwującego do podejmowania tzw. czynności zachowawczych. Odmienny

charakter ma natomiast, wynikające z art. 9102

§ 1 in principio k.p.c., uprawnienie

do wykonywania praw majątkowych z zajętego udziału. Uprawnienie wierzyciela

egzekwującego do wykonywania praw majątkowych z zajętego udziału stanowi

bowiem w swej istocie pochodną uprawnień wspólnika. Wierzyciel egzekwujący nie

realizuje własnego prawa podmiotowego, lecz wykonuje uprawnienia wynikające

z prawa podmiotowego (udziału) wspólnika – dłużnika w oparciu o kompetencję

przyznaną mu przez art. 9102

§ 1 in principio k.p.c. W konsekwencji zajęcie udziału

nie prowadzi do utraty przez dłużnika statusu wspólnika w spółce z o.o.,

a wierzyciel względem spółki nadal pozostaje osobą trzecią.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w zakresie czynności

zachowawczych (art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.) mieści się również uprawnienie

wierzyciela egzekwującego do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności

uchwały zgromadzenia wspólników zagrażającej możliwości zaspokojenia

z zajętych udziałów (akcji) (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada

2011 r., sygn. akt III CZP 64/11, publ. OSNC 2012, nr 6, poz. 67; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 czerwca 2013 r., sygn. akt II CSK 588/12, niepubl.; wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II CSK 355/08, publ.

Monitor Prawniczy 2010, nr 7, s. 400). Podkreśla się przy tym, że legitymacja do

wytoczenia przedmiotowego powództwa wynika z art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.

stanowiącego w tym zakresie przepis szczególny w stosunku do art. 250 k.s.h. oraz

art. 422 k.s.h. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II

CSK 355/08, publ. Monitor Prawniczy 2010, nr 7, s. 400). W konsekwencji

legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały

zgromadzenia wspólników może być przypisana egzekwującemu wierzycielowi

jedynie w tych przypadkach, gdy stosowne powództwo zmierza do zachowania

prawa egzekwowanego, zaś źródłem zagrożenia możliwości zaspokojenia się

wierzyciela jest kwestionowana uchwała.

9

Artykuł 9102

§ 1 in fine k.p.c. dopuszcza podjęcie przez wierzyciela tzw.

czynności zachowawczych, w tym również wytoczenia powództwa o stwierdzenie

nieważności uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o., w odniesieniu do

każdego przypadku zagrożenia możliwości zaspokojenia się wierzyciela z zajętego

prawa. W świetle przywołanego przepisu nie ma jednak znaczenia, wbrew

stanowisku Sądu Apelacyjnego, czy negatywne skutki dla możliwości zaspokojenia

się wierzyciela z zajętego prawa, będące następstwem podjęcia uchwały przez

organ właścicielski spółki z o.o., wynikają bezpośrednio z treści uchwały, czy też

mają jedynie charakter pośredni. Nie jest bowiem wykluczone, że również uchwała

nie mająca wprost za przedmiot praw udziałowych będzie pociągała za sobą

negatywne skutki dla możliwości zaspokojenia się wierzyciela z zajętych udziałów,

zarówno w kontekście dochodu jaki mógłby uzyskać ze sprzedaży zajętych

udziałów lub realizacji wynikających z nich praw majątkowych (art. 9116

§ 1 k.p.c.).

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadnie skarżąca

wskazała na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 250 i art. 252 k.s.h. w zw.

z art. 9102

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 743 § 1 k.p.c. W świetle art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.

nie jest bowiem uprawnione stanowisko Sądu Apelacyjnego, oparte wyłącznie na

elemencie formalnym, uznające a priori, że jedynie w odniesieniu do uchwał

zgromadzenia wspólników, które swym przedmiotem dotyczą zmniejszenia praw

wynikających z zajętych udziałów, uprawnione jest podejmowanie przez wierzyciela

czynności zachowawczych polegających na wytoczeniu powództwa o stwierdzenie

nieważności uchwały. Takie stanowisko pomija bowiem, że art. 9102

§ 1 in fine

k.p.c. uzasadnia podjęcie przez wierzyciela egzekwującego czynności

zachowawczych w każdej sytuacji, gdy istnieje uzasadniona obawa wygaśnięcia

zajętego prawa lub zmniejszenia jego wartości w stopniu uniemożliwiającym jego

zaspokojenie. W konsekwencji, również w odniesieniu do uchwał zgromadzenia

wspólników zasadne jest przyjęcie, że w ramach czynności zachowawczych

(art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.), wierzycielowi egzekwującemu z zajętych udziałów

w spółce z o.o. przysługuje legitymacja to wytoczenia powództwa o stwierdzenie

nieważności uchwały zgromadzenia wspólników w odniesieniu do każdej uchwały,

która w jego ocenie rodzi negatywne skutki w zakresie możliwości jego

zaspokojenia, co dotyczy również uchwały w przedmiocie zmian w składzie

10

personalnym zarządu spółki. Ustalenie przez sąd istnienia legitymacji wierzyciela

egzekwującego do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały (art.

9102

§ 1 in fine k.p.c.) nie może zatem ograniczać się wyłącznie do badania

przedmiotu tej uchwały lecz powinno wiązać się w każdym przypadku z oceną

skutków jakie podjęta uchwała może wywoływać w zakresie możliwości

zaspokojenia się wierzyciela z zajętych udziałów w spółce z o.o. Nie jest przy tym

wymagane, aby skutek ten bezpośrednio wynikał z treści zaskarżonej uchwały.

W konsekwencji, wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, nie jest wykluczone, że

również uchwała zgromadzenia wspólników dotycząca zmian personalnych

w składzie zarządu spółki będzie zagrażała możliwości zaspokojenia się

wierzyciela z zajętych udziałów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca

2013 r., sygn. akt II CSK 588/12, niepubl.). Wykazanie tego związku, co należy

podkreślić, spoczywa przy tym na wierzycielu, który dochodzi ochrony swojego

interesu w oparciu o art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.

Nie może wywołać zamierzonego przez skarżącą skutku, podniesiony

w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), zarzut

naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 9102

§ 2 k.p.c. oraz w zw. z art. 743 § 1

k.p.c. oraz zarzut naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. w zw. 910 § 1 k.p.c. i art. 9102

§ 2

k.p.c. Skarżąca upatruje ich w nieuzasadnionym w jej ocenie stanowisku Sądu

drugiej instancji, że pomimo egzekucyjnego zajęcia udziałów w spółce z o.o.

wspólnikowi – dłużnikowi nadal przysługuje kompetencja do wykonywania

uprawnień korporacyjnych wynikających z zajętego prawa. Jak już podnoszono,

egzekucyjne zajęcie udziałów w spółce z o.o., do czasu ustanowienia zarządcy

(art. 9102

§ 2 k.p.c.), nie implikuje w sobie żadnych negatywnych następstw

w zakresie wykonywania przez wspólnika uprawnień korporacyjnych z zajętych

udziałów. Wskutek zajęcia udziałów wierzyciel egzekwujący uzyskuje jedynie

kompetencję wykonywania uprawnień majątkowych wynikających z zajętych

udziałów (art. 9102

§ 1 in principio k.p.c.). Interpretacji tej nie zmienia

przysługiwanie wierzycielowi legitymacji do wytoczenia powództwa o stwierdzenie

o stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników. Kompetencja

wierzyciela w tym względzie, jak już sygnalizowano, stanowi jego samoistne

uprawnienie zmierzające do zachowania prawa egzekwowanego (art. 9102

§ 1

11

in fine k.p.c.), które jedynie pod względem treściowym odpowiada nadal

przysługującemu dłużnikowi - wspólnikowi uprawnieniu do wytoczenia powództwa

o stwierdzenie uchwały zgromadzenia wspólników (art. 252 § 1 k.s.h.). Ingerencję

w sferę uprawnień korporacyjnych dłużnika – wspólnika, jak słusznie wskazuje Sąd

Apelacyjny, pociąga ze sobą jedynie ustanowienie zarządcy na podstawie art. 9102

§ 2 k.p.c. Podmiot ten posiada bowiem kompetencję do wykonywania wynikających

z zajętego udziału uprawnień o charakterze korporacyjnym (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt III CZP 64/11, publ. OSNC 2012,

nr 6, poz. 67). Wyłączenia możliwości realizacji przez wspólnika – dłużnika

uprawnień korporacyjnych wynikających z zajętych udziałów nie można przy tym

upatrywać w wynikającym z art. 910 § 1 pkt 1 k.p.c. zakazie realizacji przez

dłużnika zajętego prawa. Postrzeganie bowiem przedmiotowej regulacji przez

pryzmat specyficznego charakteru prawnego udziału w spółce z o.o., jako prawa

podmiotowego obejmującego pod względem treściowym uprawnienia o charakterze

majątkowych i korporacyjnym, uzasadnia przyjęcie, że zakaz wynikający z ostatnio

wymienionego przepisu dotyczy wyłącznie realizacji praw majątkowych

wynikających z udziału. Uwzględnia to również funkcję postępowania

egzekucyjnego ukierunkowanego zasadniczo, w odniesieniu do zajęcia udziałów

w spółce z o.o., na realizację interesu majątkowego wierzyciela. Wykonywania

praw korporacyjnych przez wspólnika – dłużnika nie można w każdym przypadku

traktować jako zachowań negatywnie wpływających na możliwość zaspokojenia się

wierzyciela z zajętych udziałów (np. wykonywanie przez wspólnika - dłużnika prawa

kontroli w spółce). Pokreślić przy tym należy, że ochronie interesu wierzyciela przed

ewentualnymi negatywnymi implikacjami jakie mogą ujawnić się w związku

z wykonywaniem przez wspólnika – dłużnika uprawnień o charakterze

korporacyjnym służy uprawnienie wierzyciela do podejmowania działań

zmierzających do zachowania prawa (art. 9102

§ 1 in fine k.p.c.) oraz możliwość

sądowego powołania zarządcy (art. 9102

§ 2 k.p.c.).

Za prawidłowe należy również uznać, kwestionowane w ramach zarzutu

naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. i art. 9102

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 931 § 1 k.p.c.,

stanowisko Sądu drugiej instancji, że powołanie przez sąd zarządcy uprawnionego

do wykonywania praw korporacyjnych z zajętych udziałów (art. 9102

§ 2 k.p.c.)

12

powinno nastąpić jedynie, gdy samodzielne wykonywania przez wspólnika –

dłużnika uprawnień korporacyjnych wynikających z zajętych udziałów pociąga za

sobą uzasadnione zagrożenie dla realizacji celu prowadzonej egzekucji, tj.

zaspokojenia wierzyciela egzekwującego. Innymi słowy ustanowienie zarządcy na

podstawie art. 9102

§ 2 k.p.c. powinno nastąpić, gdy wykonywanie przez wspólnika

– dłużnika uprawnień korporacyjnych z zajętych udziałów zagraża interesowi

majątkowemu wierzyciela realizowanemu w ramach postępowania egzekucyjnego.

Nie ma racji skarżąca powołując się na naruszenie przez Sąd Apelacyjny art.

9102

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 731 k.p.c. i art. 7301

§ 3 k.p.c. oraz art. 252 § 1 k.s.h.

oraz w zw. z art. 743 k.p.c. Wskazując na uchybienie przez Sąd drugiej instancji

przedmiotowym przepisom skarżąca twierdzi, że powołanie zarządcy uprawnionego

do wykonywania praw korporacyjnych zmierzałoby do całkowitego zaspokojenia

wierzyciela i ponad potrzebę obciążałoby dłużnika z mocy zajęcia udziałów.

Stanowisko skarżącej w tym względzie pomija jednak, że ustanowienie zarządcy

(art. 9102

§ 2 k.p.c.) zmierza jedynie do ochrony interesu wierzyciela realizowanego

w ramach postępowania egzekucyjnego. Pozwala bowiem na eliminację

negatywnych następstw w zakresie możliwości zaspokojenia się wierzyciela, jakie

mogłyby wyniknąć w związku z wykonywaniem przez wspólnika – dłużnika

uprawnień korporacyjnych wynikających z zajętych udziałów. Należy przy tym

podkreślić, że ustanowienia zarządcy, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie

można w żaden sposób ujmować jako przejawu zaspokojenia wierzyciela

egzekwującego, gdyż to, w przypadku zajęcia udziałów w spółce z o.o., zawsze ma

charakter majątkowy i następuje poprzez uzyskanie przez wierzyciela dochodu z

zajętych udziałów lub ich sprzedaży (art. 9116

§ 1 k.p.c.).

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 910 § 1 pkt

1 k.p.c. i art. 9116

§ 1 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się

w nieuwzględnieniu przez Sąd Apelacyjny, że podjęcie zaskarżonych uchwał,

mających wpływ na wartość zbywczą zajętych udziałów, jest sprzeczne z celem

udzielonego powódce zabezpieczenia. W ramach tego zarzutu skarżąca dokonuje

bowiem próby nieuprawnionej kreacji pożądanych ustaleń faktycznych, z których

następnie podejmuje próbę wywodzenia uchybień Sądu drugiej instancji w zakresie

prawidłowości wydanego orzeczenia. Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd

13

Apelacyjny w zakresie poczynionych w sprawie ustaleń, którymi Sąd Najwyższy jest

związany (art. 39813

§ 2 k.p.c.), nie stwierdził, że kwestionowane w niniejszej

sprawie uchwały zgromadzenia wspólników pozwanej spółki miały wpływ na

wartość zbywcą zajętych przez powódkę udziałów.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 268 k.s.h. w zw. z art. 9102

k.p.c. Trafnie przyjął bowiem Sąd Apelacyjny, że w rozpoznawanej sprawie nie było

podstaw do stosowania per analogiam art. 268 k.s.h.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. w zw. z art. 247 § 2

k.s.h. stwierdzić należy, że ten jest o tyle trafny, iż Sąd Apelacyjny, ustalając, że

zaskarżone uchwały zostały podjęte z naruszeniem 247 § 2 k.s.h. (s. 28

uzasadnienia wyroku z dnia 27 września 2012 r.) nie sprecyzował, jaki wpływ

przedmiotowe naruszenie formalne miało na treść kwestionowanych uchwał, co

jedynie wówczas mogłoby przesądzać o ich nieważności.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c., orzekł jak w sentencji.