II CSK 176/13

Sygn. akt II CSK 176/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa D. P.

przeciwko "B. C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w P.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej - "I."

Spółki Akcyjnej z siedzibą w P .o stwierdzenie nieważności uchwał ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 grudnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na rzecz

powódki kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

D. P. w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu B. C. sp. z o.o. wniosła

o stwierdzenie nieważności wszystkich uchwał nadzwyczajnego zgromadzenia

wspólników tej spółki, które odbyło się 31 stycznia 2011 r. w P. przy ul. U. [...] i

zostało zaprotokołowane przez asesora notarialnego J. B. - upoważnionego

zastępcę notariusz L. D. – Ż. (Rep. A [...]).

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy w P. stwierdził

nieważność uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników B. C. sp. z o.o. z

dnia 31 stycznia 2011 r.:

- uchwały nr 1 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

wybrać na Przewodniczącego niniejszego Zgromadzenia Wspólników Panią

M. F.,

- uchwały nr 2 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

przyjąć porządek obrad zaproponowany powyżej,

- uchwały nr 3 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

odwołać z Zarządu spółki pełniącego funkcję Członka Zarządu Pana S. A.,

- uchwały nr 4 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

powołać do Zarządu spółki do pełnienia funkcji Członka zarządu Pana T. P.,

- uchwały nr 5 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

wyrazić zgodę na wystąpienie przez Zarząd spółki z powództwem o

pociągnięcie do odpowiedzialności S. A. za szkodę wyrządzoną Spółce przy

sprawowaniu zarządu między innymi w sprawach transakcji z udziałem

Pani M. J.,

- uchwały nr 6 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

3

zobowiązać Zarząd spółki do wystąpienia z powództwem o pociągnięcie do

odpowiedzialności S. A. za szkodę wyrządzoną Spółce przy sprawowaniu

zarządu między innymi w sprawach transakcji z udziałem Pani M. J.,

- uchwały nr 7 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

zobowiązać Zarząd spółki do wystąpienia przeciwko Pani M. J. z

powództwem o zwrot kwoty 6.200.000 zł. tytułem zwrotu zaliczek do umów

przedwstępnych nabycia nieruchomości, które nie doszły do skutku,

- uchwały nr 8 o treści: Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników B. C.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. postanawia

zobowiązać Zarząd spółki do wystąpienia przeciwko spółce S. C. T. Spółka z

o. o. z powództwem o zwrot udzielonej pożyczki w kwocie 1.200.000 zł.

Niesporne było, że w spółce B. C. jest trzech wspólników: I. SA, której

przysługuje 50 udziałów i 50 % głosów na zgromadzeniu, S. A., któremu

przysługuje 25 udziałów i 25% głosów na zgromadzeniu i powódka D. P., której

przysługuje 25 udziałów i 25 % głosów na zgromadzeniu. Umowa spółki pozwanej

nie przewiduje szczególnych wymagań dotyczących kworum na zgromadzeniach

wspólników, czy też większości głosów wymaganej dla podjęcia ważnych uchwał.

Zgromadzenie wspólników jest ważne bez względu na reprezentowaną na nim

liczbę udziałów, a uchwały zapadają bezwzględną większością głosów o ile

przepisy kodeksu spółek handlowych nie stanowią inaczej

W pozwanej spółce nie została ustanowiona, ani rada nadzorcza, ani też

komisja rewizyjna, a umowa spółki nie przyznaje uprawnienia do zwołania

zgromadzenia wspólników żadnym osobom. Na dzień zwołania w dniu 31 stycznia

2011 r. spornego zgromadzenia zarząd był dwuosobowy: M. F. i wspólnik S. A.

Zgodnie z umową reprezentacja w spółce była łączna. Nie została podjęta uchwała

zarządu w sprawie zwołania zgromadzenia na dzień 31 stycznia 2011 r.

Poza tym Sąd Okręgowy ustalił, że wspólnikami pozwanej według stanu na

dzień 11 marca 2011 r. są: S. A., D. P. oraz I. Spółka Akcyjna z siedzibą w P., a

członkami zarządu M. F. i T. P.

4

Dnia 31 sierpnia 2010 r. T. P., działający jako prezes zarządu S. C. O. sp. z

o. o. w P., sporządził adresowane do Biura Rachunkowego E.-T.(ul. P.[…], […]P.),

prowadzonego przez S. A., pismo, zawierające oświadczenie S. C. O. sp. z o. o. w

P. o wypowiedzeniu umowy na prowadzenie ksiąg rachunkowych spółki z

zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. Dnia 3 września 2010 r.

wysłano na adres: E. – T., ul. P.[…], P. przesyłkę listową poleconą nr 178581245.

W związku z tym, że wspólnicy pozwanej popadli w konflikt i współpraca

okazała się niemożliwa oraz w związku z sygnałami o zadłużeniu spółki i braku

możliwości reagowania z uwagi na brak dostępu do dokumentacji, M. F. podjęła

decyzję, aby zwołać nadzwyczajne zgromadzenie wspólników pozwanej w celu

zadecydowania, jak spółka ma funkcjonować. Była to osobista decyzja M. F., nie

było uchwały zarządu w tym zakresie.

M. F. podpisała datowane na dzień 14 stycznia 2011 r. i adresowane do

wszystkich wspólników pozwanej zawiadomienia o zwołaniu nadzwyczajnego

zgromadzenia wspólników B. C. Spółka z o. o., które miało odbyć się w dniu 31

stycznia 2011 r. Zawiadomienie zawierało porządek obrad zgromadzenia.

Dnia 14 stycznia 2011 r. pozwana spółka wysłała na adres: D. P., ul. T.[…],

[…] S. przesyłkę listową poleconą nr R (00)25900773 1 49932470 8. Tego samego

dnia pozwana wysłała na adres: S. A., ul. L., […] P. przesyłkę listową poleconą

nr R (00)25900773 1 49932471 5. Również tego samego dnia B. C. sp. z o.o.

wysłała na adres: I. S. A., ul. U.[…], […] P. przesyłkę listową poleconą nr R

(00)25900773 1 49932469 5.

Przesyłkę o numerze 149932471 doręczono do skrzynki pocztowej w dniu

18 stycznia 2011 r., albowiem klient poczty – S. A. złożył prośbę o doręczanie

listów poleconych do skrzynki. List polecony nr 149932470 został doręczony w dniu

19 stycznia 2011 r. do skrzynki pocztowej, zgodnie ze złożonym „Żądaniem

wkładania do skrzynki listów poleconych krajowych" z dnia 25 maja 2007r.

Dnia 24 stycznia 2011 r. D. P. wysłała do M. T. e-mail, zawierający dwa

załączone pliki pdf o następującej treści: „Szanowny Panie, Ja też w piątek

dostałam takie samo pismo jakie otrzymał S. Pozwalam je sobie wysłać do Pana

wraz z kopertą”. Pozdrawiam, D. P. (...)".

5

S. A. nie został zawiadomiony o zgromadzeniu wspólników z dnia 31

stycznia 2011 r. Wspólnik ten otrzymał korespondencję w styczniu 2011 r., która

została uznana za zawiadomienie go o walnym zgromadzeniu, natomiast w tej

korespondencji nie było żadnego zawiadomienia. W kopercie była kopia pisma w

sprawie dokumentacji spółki S. C. O. sp. z o.o. Była to korespondencja dotycząca

biura rachunkowego S. A. – E.-T. Niezwłocznie po otrzymaniu korespondencji

i skonsultowaniu z powódką, która otrzymała podobną korespondencję, S. A.

poprosił A. B. o wysłanie wiadomości e-mail ze skanami koperty i pisma, które było

w tej kopercie do M. T. w celu wyjaśnienia.

O walnym zgromadzeniu z dnia 31 stycznia 2011 r. S. A. dowiedział się od

M. T. w połowie lutego 2011 r. W terminie odbycia tego walnego zgromadzenia S.

A. był na wyjeździe wakacyjnym. Jako członek zarządu pozwanej S. A. nie

zwoływał tego zgromadzenia. S. A. nie uczestniczył też w żadnym posiedzeniu

zarządu, które dotyczyło sprawy uchwały o zwołaniu walnego zgromadzenia.

Powódka D. P. nie wiedziała, kto i w jakich okolicznościach zwołał

nadzwyczajne zgromadzenie wspólników pozwanego na dzień 31 stycznia 2011 r.

Powódka nie otrzymała zawiadomienia o zwołaniu zgromadzenia na ten dzień.

W kopercie, w której winno być zawiadomienie o zgromadzeniu wspólników,

znajdował się list dotyczący wypowiedzenia umowy o prowadzenie ksiąg

rachunkowych S. C. O. Spółka z o.o., kierowany do Biura Rachunkowego E.-T.

D. P. była zaskoczona tą korespondencją. Powódka jest pracownikiem Biura

Rachunkowego E. –T. od 2007 r. i nigdy wcześniej tego typu korespondencja na jej

adres zamieszkania nie przychodziła. O tym, że odbyło się zgromadzenie w dniu

31 stycznia 2011 r. już po tej dacie powiedział powódce S. A.

Dnia 31 stycznia 2011 r. asesor notarialny J. B. sporządziła protokół z

nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników B. C. sp. z o.o. w formie aktu

notarialnego. W protokole odnotowano podjęcie uchwał objętych żądaniem pozwu.

W liście obecności na nadzwyczajnym zgromadzeniu wspólników

odnotowano obecność reprezentanta wspólnika I. S. A., dysponującego 150

głosami i nieobecność wspólników: S. A. i D. P., dysponujących łącznie 150

głosami.

6

Dnia 25 lipca 2011 r. Dyrektor Oddziału Rejonowego P. - Województwo

Poczty Polskiej S. A. oświadczył, że przesyłka polecona nr 149932470, nadana w

dniu 14 stycznia 2011r. w urzędzie pocztowym w P. pod adresem: D. P., S., T.[…],

[…] T. została doręczona w dniu 18 stycznia 2011r., zgodnie z dyspozycją

adresata, do jego skrzynki oddawczej.

Przed Sądem Rejonowym w P. toczy się postępowanie karne przeciwko M.

F. oskarżonej o popełnienie przestępstwa z art. 272 k.k.

Przesłuchany w toku postępowania przygotowawczego w charakterze

świadka S. A. zeznał między innymi: „W dniu 16 stycznia 2011 r. w mojej skrzynce

była przesyłka listowna polecona ze stemplem poczty z dnia 14 stycznia.

Przesyłka zawierała pismo ze spółki S. C. O. Sp. z o.o. do Biura Rachunkowego

E.-T., ul. P. […] P. Był podpis Prezesa Zarządu T. P. - a całe pismo kserokopią.

(...) Nie byłem zaproszony, powiadomiony o zgromadzeniu wspólników, które

odbyło się w dniu 31 stycznia 2011 r. Zgromadzenie nie odbyło się na pewno w

siedzibie spółki przy ul. P. […] w P. Z tego, co jest mi wiadomo, Pani D. P. również

nie została powiadomiona lub zaproszona w sposób prawny na zgromadzenie

wspólników i w nim nie uczestniczyła".

Przesłuchana w toku postępowania przygotowawczego w charakterze

świadka D. P. zeznała między innymi: „W dniu 21 stycznia 2011 r. mój mąż Z. P.

odebrał przesyłkę listowną adresowaną do mnie na adres: ulica T. […] S. (...).

Telefonicznie wtedy poinformował mnie o treści tej korespondencji, którą załączam

do protokołu. Jest to kserokopia pisma skierowanego do biura rachunkowego E.-T.

przez S. C. O. Spółka z o.o. z podpisem - ksero - Prezes zarządu T. P. (...). Nie

zostałam poinformowana żadną drogą, ani zaproszona na zgromadzenie

wspólników B. C. Sp. z o.o. Nie byłam na zgromadzeniu Spółki B., gdzie jestem

udziałowcem w dniu 31 stycznia 2011 r."

Sąd pierwszej instancji zeznania świadka S. A. oraz zeznania powódki D. P.

ocenił za wiarygodne w całości. Wskazał, że dobitnie świadczy o tym treść

wiadomości e-mail, wysłanej przez D. P. dnia 24 stycznia 2011 r. do M. T., w

którym potwierdza ona otrzymanie przez S. A. przesyłki o niezrozumiałej dla niego

treści na adres pocztowy. W ocenie sądu pierwszej instancji nie bez znaczenia jest

7

również fakt, że zarówno świadek ten, jak i D. P. przesłuchiwani w toku

postępowania karnego również jednoznacznie twierdzili, że otrzymali podobne

listy, z taką samą zawartością.

Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom M. F. w części, w jakiej podniosła,

że zaproszenia na zgromadzenie osobiście wysłała D. P. dnia 14 stycznia 2011 r.,

zwłaszcza, iż nie zostały uzupełnione żadnymi innymi dowodami. Podniósł, że za

dowód taki nie można uznać dołączonych do odpowiedzi na pozew potwierdzeń

nadania i samych zawiadomień. Te pierwsze stanowią jedynie dowód tego, że na

określony adres w określonej dacie została nadana przesyłka o wskazanym

numerze i w żaden sposób nie odnoszą się one do zawartości tej przesyłki. Z kolei

same zawiadomienia stanowią wyłącznie dowód tego, że M. F. je podpisała. Z

dokumentów tych nie można więc wywieźć logicznego powiązania pomiędzy

sporządzeniem zawiadomienia, a jego wysłaniem w konkretnej dacie.

Dokonując takiej oceny Sąd Okręgowy miał także na uwadze okoliczność,

że na zgromadzenie wspólników w dniu 31 stycznia 2011 r. nie stawili się właśnie

powódka i S. A., wbrew dotychczasowej praktyce, choć z prezentowanego przez

strony tła sprawy (poważny konflikt wspólników, po którego jednej stronie

pozostaje powódka i S.A., a po drugiej wspólnik I. S.A. wynika, że logiczne byłoby

w celu ochrony swoich interesów właśnie stawienie się tych osób na zgromadzeniu

w dniu 31 stycznia 2011 r.

Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że skoro powódka D. P. wykazała fakt

nieprawidłowego zawiadomienia oraz wadliwego zwołania zgromadzenia, to

przysługuje jej w sprawie legitymacja czynna, a poza tym o jej istnieniu przesądzał

fakt, że zgromadzenie zostało wadliwie zwołane z uwagi na brak stosownej

uchwały zarządu o zwołaniu zgromadzenia. Zarząd pozwanego nie podjął bowiem

uchwały w przedmiocie zwołania walnego zgromadzenia wspólników na dzień

31 stycznia 2011 r., gdyż decyzję tę podjęła samodzielnie M. F.

Jednocześnie Sąd Okręgowy wyraził zapatrywanie, że zwołanie

zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest

czynnością zwykłego zarządu w rozumieniu art. 208 § 3 k.s.h. Te względy jego

8

zdaniem wywołały nieważność zaskarżonych uchwał, bowiem walne zgromadzenia

zostało zwołane z naruszeniem art. 238 k.s.h. i art. 235 § 1 k.s.h.

Od wyroku Sądu Okręgowego apelację wniosła pozwana B. C. sp. z o.o.,

którą Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r.

Przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i podzielił jego

argumentację prawną. Podkreślając, że powódka nie została prawidłowo

zawiadomiona o terminie zgromadzenia wspólników, wskazał, że zgromadzenie

wspólników zostało zwołane z naruszeniem art. 238 § 1 i 2 k.s.h. Wyraził pogląd,

że art. 235 § 1 k.s.h. kompleksowo i samodzielnie reguluje kwestię zwołania

zgromadzenia wspólników, a tym samym w żadnym razie nie można uznać,

że zwołanie zgromadzenia wspólników to czynność zwykłego zarządu.

Podkreślił, że skład zarządu spółki jest emanacją decyzji wspólników i ma on

zabezpieczać interesy wszystkich wspólników. Zatem sprawy nieprzekraczające

zakresu zwykłych czynności spółki mogą dotyczyć jedynie kwestii bieżących, a nie

tak kluczowych, jak zwołanie zgromadzenia wspólników, a to z uwagi na możliwe

konflikty i różne punkty widzenia wśród członków zarządu. Podniósł, że pozwana

spółka jest przykładem, że zwołanie zgromadzenia przedstawicieli nie może być

uznane za sprawę nieprzekraczającą zakresu zwykłych czynności spółki,

zwłaszcza gdy członkowie zarządu są w merytorycznym konflikcie. Skoro więc

zaskarżone uchwały zostały podjęte z naruszeniem art. 238 § 1 i 2 k.s.h. i art. 235

§ 1 k.s.h. za trafne uznał stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. art. 252

§ 1 k.s.h.

W skardze kasacyjnej opartej na obydwu podstawach pozwana zarzuciła

obrazę przepisów prawa materialnego to jest: art. 252 k.s.h. w zw. z art. 235 § 1

k.s.h. oraz art. 208 § 2 - 4 k.s.h. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że aby

zwołanie zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością było

skuteczne, konieczne jest podjęcie przez zarząd uchwały na zasadach ogólnych;

art. 252 k.s.h. w zw. z art. 238 k.s.h. oraz w zw. z art. 235 k.s.h. polegające na

błędnej wykładni art. 252 k.s.h. i uznaniu, że niezawiadomienie wspólnika spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością o zgromadzeniu wspólników zgodnie z treścią

art. 238 k.s.h. oraz 235 k.s.h., stanowiące wyłącznie formalne uchybienie procedury

9

zwoływania zgromadzenia wspólników, stanowi samo w sobie naruszenie

powodujące nieważność uchwał podjętych podczas tego zgromadzenia bez

potrzeby badania skutków tego naruszenia na treść podjętych uchwał.

W ramach naruszenia przepisów postępowania zarzuciła naruszenie art. 378

k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu

przejawiającym się w braku rozpatrzenia przez Sąd odwoławczy zarzutu

podniesionego przez pozwaną w apelacji dotyczącego naruszenia przez Sąd

pierwszej instancji art. 210 § 3 k.p.c., art. 235 k.p.c., art. 236 k.p.c. oraz art. 316 § 1

k.p.c.

Pozwana wniosła o uchylenie w całości wyroku Sądu Apelacyjnego i

przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Połączone sprawy (art. 219 k.p.c.) zachowują odrębność, i z tego względu

wartość przedmiotu sporu oraz odpowiednio wartość przedmiotu zaskarżenia

apelacyjnego lub kasacyjnego nie podlegają zsumowaniu (por. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2013 r., IV CSK 719/12, LEX Nr 1314439

i z dnia 13 września 2006 r., II PZ 31/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 280, oraz

z dnia 22 czerwca 2012 r., V CSK 294/11, niepubl.).

W sprawie jednak nie doszło do połączenia odrębnych spraw, lecz powódka

wystąpiła z jednym pozwem przeciwko temu samemu pozwanemu z kilkoma

roszczeniami, które mogły być połączone gdyż były spełnione wymagania

określone w art. 191 k.p.c. W takim wypadku dochodzenie kilku roszczeń przeciwko

temu samemu pozwanemu jest wynikiem kumulacji przedmiotowej i dla określenia

wartości przedmiotu sporu i przedmiotu zaskarżenia, - gdy mają charakter

majątkowy - zlicza się ich wartość (art. 21 k.p.c., por. także orz. Sądu Najwyższego

z dnia 30 kwietnia 1966 r., II PZ 20/66, OSPiKA 1967, nr 3, poz. 64).

Sprawa o uchylenie, ustalenie nieistnienia oraz stwierdzenie nieważności

uchwały organów korporacyjnych gdy jest sprawą o prawa niemajątkowe, to skarga

kasacyjna jest w niej zawsze dopuszczalna (por. zasada prawna Sądu

10

Najwyższego z dnia 10 maja 2011 r., III CZP 126/10, OSNC 2011, nr 11, poz.

117).

O charakterze roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników,

rozstrzyga jej przedmiot, a ściślej charakter praw i obowiązków będących

przedmiotem zaskarżonej uchwały (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

20 lipca 2012 r., II CZ 67/12, LEX nr 1228789 i z dnia 24 czerwca 2004 r., III CZ

41/04, LEX nr 1119503). Roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwał

oznaczonych nr od 5 do 8 mają charakter majątkowy, a zatem jak wynika już

z powyższych uwag dla oznaczenia przedmiotu sporu i przedmiotu zaskarżenia

należało zliczyć ich wartość zgodnie z dyspozycją art. 21 k.p.c. Skarga kasacyjna

w całości była więc dopuszczalna pomimo, że wartość roszczeń dotyczących

uchwały nr 5 i 6 wynosiła po 10 000 zł.

Powódka zarzuciła w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że powinna ona

zostać odrzucona, także z tego względu, że została wniesiona przez podmiot

nieuprawniony. Podniosła, że do skargi kasacyjnej nie zostało dołączone

pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu J. F. – D. przez Zarząd pozwanej tj. S.

A. i M. F., a nie budzi wątpliwości (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008, nr 11, poz.

122), że pełnomocnictwo ogólne nie obejmuje swym zakresem umocowania do

wniesienia skargi kasacyjnej. Podniosła, że gdyby nawet pierwotnie przedłożone

przez tego radcę prawnego pełnomocnictwo obejmowało umocowanie do

wniesienia i popierania skargi kasacyjnej to nie zostało ono skuteczne udzielone,

gdyż uchwała o powołaniu T. P. na członka zarządu pozwanej jest nieważna i tym

samym T. P. działając łącznie z M. F., nigdy nie działali jako zarząd pozwanej i nie

mogli skutecznie udzielić pełnomocnictwa radcy prawnemu J. F. – D.

Ten zarzut powódki nie jest trafny. Sąd Najwyższy już wyjaśnił, że organ

rozstrzygający, dokonując oceny legitymacji procesowej strony w sprawie

o stwierdzenie nieważności uchwały w tym wypadku powołującej na członka

zarządu powinien przyjąć, że wywołuje ona skutki prawne, pomimo że jest

przedmiotem żądania objętego zgłoszonym powództwem. Pojęcie „nieważność

uchwały” używane w kodeksie spółek handlowych oznacza jedynie, że sąd

11

w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 252 k.s.h. może stwierdzić

nieważność uchwały ze skutkiem ex tunc. W razie wystąpienia tzw. faktów

o podwójnym znaczeniu, stanowiących okoliczności istotne zarówno dla oceny

kwestii procesowej, jak i dla oceny merytorycznej zasadności powództwa,

przyjmuje się, że przy ocenie kwestii procesowej należy opierać się na założeniu

skuteczności uchwały (por uzasadnienia uchwał siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego: z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 95

i z dnia 18 września 2013 r., III CZP 13/13, dotychczas nieopublikowana ).

Pogląd ten dotyczy także postępowania przed Sądem Najwyższym

toczącego się na skutek wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku stwierdzającego

nieważność uchwały o powołaniu danego członka zarządu, który udzielał

pełnomocnictwa do zastępowania w tej sprawie spółki z o.o. radcy prawnemu, czy

adwokatowi. Wprawdzie skarga kasacyjna służy od prawomocnego wyroku sądu

drugiej instancji, niemniej przyjęcie że w takim wypadku Sąd Najwyższy jest

związany orzeczeniem Sądu Apelacyjnego, od którego przysługuje skarga

kasacyjna w istocie stanowiłoby pozbawienie strony tego środka zaskarżenia,

a więc możliwości merytorycznej kontroli, zgodności z prawem przedmiotowej

uchwały w toku postępowania kasacyjnego. W takim wypadku należy orzec

o przedmiocie postępowania a nie o dopuszczalności środka zaskarżenia (por. np.

odpowiednio postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1999 r., III CKN

1098/98, LEX nr 521873).

Poza tym w sprawie niewątpliwie pełnomocnictwo dla J. F. – D. do

wniesienia skargi kasacyjnej i zastępowania pozwanej B. C. przed Sądem

Najwyższym zostało udzielone przez T. P. i M. F. w dniu 17 maja 2011 r., a więc

nie tyko przed zapadnięciem zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego, ale i

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 grudnia 2011 r., a zatem wobec niewątpliwej

wtedy skuteczności zaskarżonej uchwały nr 4 o powołaniu na członka zarządu T.

P. Było ono zatem i jest skuteczne.

Przystępując do oceny zasadności podstawy naruszenia przepisów

postępowania, należy uznać za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 378 k.p.c.

w zw. z art. 328 § 2 k.p.c., przez nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny zarzutu

12

podniesionego przez pozwaną w apelacji dotyczącego naruszenia przez Sąd

pierwszej instancji art. 210 § 3 k.p.c., art. 235 k.p.c., art. 236 k.p.c. oraz art 316

k.p.c.

Wbrew stanowisku skarżącej spółki Sąd drugiej instancji zarzut ten

rozpoznał i dał temu wyraz w motywach swego orzeczenia. Podniósł bowiem, że

Sąd Okręgowy dokonał ustaleń faktycznych między innymi na podstawie wydruku

korespondencji e-mailowej powódki, tj. na podstawie dowodu, który został

dopuszczony i przeprowadzony, na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 r., gdyż w jej

protokole zostało odnotowane postanowienie o przeprowadzeniu dowodu

z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Podniósł, że wprawdzie nie

dokonał specyfikacji dopuszczonych dokumentów, jednak użyte w postanowieniu

dowodowym określenie obejmuje wszystkie dokumenty a więc również wskazany

wydruk komputerowy.

Rozpoznając ten zarzut należy podnieść, że nie można wykluczyć,

co potwierdza ustawodawca w art. 224 § 2 k.p.c., że możliwe jest także

przeprowadzenie dowodu z akt (por, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca

2007 r., I CSK 134/07, LEX Nr 485999 i z dnia 13 stycznia 2012 r., I CSK 133/11,

LEX Nr 1133786).

Regulacja zawarta w art. 224 § 2 k.p.c. pozwala rozróżnić dowód w sensie

stricto od dowodu w sensie largo. Akta innej sprawy - w wypadku dopuszczenia

takiego dowodu - mogą być uznane jako część materiału procesowego służącego

sądowi do oceny mocy i wiarygodności dowodów w ujęciu ścisłym, tj. w rozumieniu

środków dowodowych określonych w art. 244 – 309 k.p.c. (por. uchwałę

połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r., (ZO) Kw Pr 2/74,

OSNCP 1974, Nr 12, poz. 203). Wychodząc z założenia, że ustawodawca się nie

myli i używa celowo określonych pojęć, oraz że akta sprawy stanowią w istocie

zespół dokumentów (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1969 r.,

II CR 308/69, OSNCP 1970, Nr 7-8, poz. 130), należało dojść do wniosku,

że wskazany e-mail mógł być wykorzystany przez Sąd Okręgowy jako dowód

w sensie largo, tj. do oceny i mocy dowodowej środków dowodowych określonych

w art. 244 – 309 k.p.c.

13

Zarzuty materialne sprowadzają się w istocie do kwestii, czy w spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością, gdy nie wchodzi w rachubę stosowanie art. 235

§ 3 k.s.h. może skutecznie zwołać walne zgromadzenie, przy zarządzie

wieloosobowym jeden z jego członków. W tej kwestii w judykaturze zostały

wyrażone niejednolite poglądy. W wyroku z dnia 28 maja 1991 r., I CR 410/90 (LEX

nr 78128) został wyrażony pogląd, że zwołanie zgromadzenia przez zarząd nie

mający składu odpowiadającego statutowi, albo z pominięciem jednego z członków

zarządu powoduje, że takie zgromadzenie wspólników nie jest uprawnione do

podejmowania jakichkolwiek uchwał, wobec czego akty uchwalone w takim

wypadku są bezskuteczne i muszą być traktowane jako nieistniejące. Odmienne

zapatrywanie zostało zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 29 lipca

1998 r., II CKN 851/97 (LEX nr 50749) w którym stwierdzono, że „w spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością każdy członek zarządu może zwołać

zgromadzenie wspólników, a tylko wtedy jest potrzebna uchwała zarządu, gdy inny

członek sprzeciwi się jego zwołaniu (por. także orzeczenie Sądu Najwyższego

z dnia 29 października 1938 r., CZ 884/38, OSP 1939, nr 1, poz. 268).

W literaturze dominuje pogląd, że na podstawie art. 235 § 1 k.s.h. w sp. z o.o.

zgromadzenie wspólników zwołuje zarząd i w przypadku zarządu wieloosobowego

zwołanie zgromadzenia wspólników wymaga działania wszystkich bez wyjątku

członków zarządu. Mając na uwadze rangę uchwał jakie podejmuje zgromadzenie

wspólników należy przyjąć, że zwołanie zarówno zwyczajnego jak

i nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników przekracza zakres zwykłych

czynności spółki, do której dokonania konieczna jest uprzednia uchwała zarządu

(art. 208 § 3 i 4 k.s.h. Uchwała powzięta na zgromadzeniu wadliwie zwołanym

przez osobę do tego niekompetentną np. przez jednego z członków zarządu

wieloosobowego jest nieważna i może stanowić podstawę do wytoczenia

powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały.

Jak wynika z powyższych uwag, w sprawie Sądy meriti przyjęły za trafny

przeważający w doktrynie pogląd i z tym zapatrywaniem można się zgodzić,

zwłaszcza mając na uwadze szczególne okoliczności sprawy. Poza tym

w piśmiennictwie obecnie przeważa zapatrywanie, że nawet norma dyspozytywna

– jeżeli nie zostanie wyłączona lub zmodyfikowana w danym stosunku, w ramach

14

kompetencji z niej wynikającej – wiąże w sposób taki, jak każda inna norma prawna.

Choć nie ma charakteru normy merytorycznej, gdyż jej treść nie zawiera wprost

nakazu lub zakazu, który mógłby być naruszony treścią lub celem uchwały i ta

specyficzna czynność prawna nie jest sprzeczna z normą merytoryczną, to jednak

norma dyspozytywna jest źródłem kompetencji dla jej adresatów i jest naruszona

przez dokonanie tej czynności (w tym wypadku podjęcie uchwał) poza granicami

kompetencji jej adresatów. W rezultacie w nauce dominuje obecnie pogląd,

że działanie poza granicami kompetencji w odniesieniu do uchwały spółki

kapitałowej mieści się w szerokim pojęciu sprzeczności z prawem w odniesieniu do

uchwał w rozumieniu art. 252 § 1 k.s.h. i wywołuje sankcję nieważności.

Także w judykaturze został wyrażony pogląd, że sprzeczność z prawem

w rozumieniu art. 252 k.s.h. oznacza sprzeczność zarówno z normą merytoryczną

lub kompetencyjną, tj. może odnosić się do samej treści uchwały jak i do sposobu

zwoływania i obradowania zgromadzenia wspólników oraz trybu podejmowania

uchwał (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., I CSK 530/09,

OSNC 2011, nr 3, poz. 36)

Podkreślić poza tym należy, że powołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia

28 maja 1991 r. I CR 410/90 zapadł jeszcze na gruncie kodeksu handlowego, a art.

252 § 1 in fine k.s.h. wyraźnie wyklucza, jeżeli chodzi o uchwały wspólników

możliwość ich zaskarżenia na podstawie art. 189 k.p.c. Z kolei powołana już

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2013 r.,

III CZP 13/13 wyjaśniła, że zaskarżeniu w drodze powództwa o ustalenie (art. 189

k.p.c. w zw. z art. 58 k.c.) podlegają w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

jedynie uchwały zarządu, rady nadzorczej i komisji rewizyjnej.

Poza tym w literaturze dominuje pogląd o konieczności podjęcia przez cały

zarząd uchwały w przedmiocie zwołania zgromadzenia wspólników. Taki wniosek

wynika przede wszystkim z wykładni językowej art. 235 § 1 k.s.h., skoro jest w nim

mowa o kompetencji tego organu, a nie poszczególnych jego członków i zwołanie

zgromadzenia ze względu na rangę podejmowanych na nim przez wspólników

uchwał, jest sprawą z zakresu prowadzenia spraw spółki przekraczającą zwykły

zarząd. Zarówno zwyczajne jak i nadzwyczajne zgromadzenie wspólników

15

podejmuje najważniejsze decyzje w spółce i w zasadzie nie zajmuje się

załatwianiem spraw należących do zakresu „zwykłych czynności spółki”.

Dodać należy, że przyjęty kierunek wykładni nie pozwala na paraliż spółki ze

względu na obstrukcyjne działania drugiego członka zarządu (w sprawie członka

zarządu S. A.), gdyż ustawodawca w takim wypadku przewidział dla tego typu

sytuacji tryb szczególny zwoływania zgromadzenia wspólników określony w art. 237

k.s.h. Wskazane względy przesądzały o nietrafności zarzutu obrazy art. 252 w zw.

z art. 235 § 1 i art. 208 § 2-4 k.s.h.

Wbrew stanowisku pozwanej naruszenia prawa, jakie wystąpiły przy

zwołaniu przez M. F. zgromadzenia na dzień 31 stycznia 2011 r., w świetle

wskazanych już przez Sąd pierwszej instancji faktów miały bezpośredni wpływ na

podjęcie zaskarżonych uchwał nr 1,2 i 4.

W rozpoznawanym przypadku niezawiadomienie o zwołaniu zgromadzenia

dwóch wspólników dysponujących dokładnie 50% głosów, zwłaszcza gdy

niezawiadomieni pozostają w konflikcie z pozwaną spółką dysponującą także 50 %

głosów mogło mieć także wpływ na treść pozostałych uchwał podjętych na

zgromadzeniu w dniu w dniu 31 stycznia 20011 r. Przede wszystkim do tego

zgromadzenia by nie doszło, skoro mogliby je zwołać tylko łącznie członkowie

zarządu, a pozostają oni w ostrym konflikcie. Z tego względu istniały podstawy do

oceny, że naruszenie wskazanych przez Sądy meriti przepisów dotyczących zasad

zwołania zgromadzenia w dniu 31 stycznia 2011 r., mogły mieć wpływ na ich

podjęcie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2009 r., I CSK 510/08

niepubl. i z dnia 26 marca 2009 r., I CSK 253/08, LEX nr 491551).

Gdyby rzeczywiście S. A. działał na szkodę spółki pozwana powinna była

podjąć stosowne działania przewidziane prawem tj. może doprowadzić do zwołania

zgromadzenia wspólników w trybie przewidzianym w art. 136 § 1 w zw. z art. 237

k.s.h. Nie był więc także uzasadniony zarzut obrazy art. 252 w zw. z art. 238 oraz

art. 235 k.s.h.

Ze wskazanych względów skargę kasacyjną należało oddalić (art. 39814

k.p.c.).

16