II PK 138/13

Sygn. akt II PK 138/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa E. F.

przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjalnych […]

o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Z.

z dnia 31 grudnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powódka E. F. domagała się przywrócenia do pracy w pozwanym Zespole

Szkół Ponadgimnazjalnych w związku z wypowiedzeniem jej stosunku pracy ze

względu na zmiany organizacyjne w placówce.

Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., Sąd Rejonowy w N. oddalił

powództwo po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych.

Powódka pozostawała pracownikiem pozwanego od 1 sierpnia 1984 r.,

posiadając ostatnio stopień awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Po

1 września 2007 r. powódka korzystała ze zmniejszenia pensum dydaktycznego ze

względu na pełnienie funkcji kierownika internatu i kierownika szkolenia

praktycznego. W związku ze zmniejszaniem się liczby uczniów, deklarujących chęć

zamieszkiwania w internacie Dyrektor pozwanego podjął decyzję o jego likwidacji.

W roku szkolnym 2012/2013 zaniechano także prowadzenia w szkole zajęć

praktycznych, przechodząc na system praktyk prowadzonych u pracodawców. W

związku z brakiem możliwości zatrudniania powódki w pełnym wymiarze czasu

pracy wypowiedziano powódce stosunek pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela (ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r., jednolity tekst: Dz. U. z

2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Wypowiedzenie doręczono w dniu 24 maja 2012 r.

Tak ukształtowaną przyczynę wypowiedzenia Sąd Rejonowy w N. uznał za

rzeczywistą i dostatecznie uzasadniającą rozwiązanie stosunku pracy. Sąd

potwierdził, że nie było możliwości zatrudnienia powódki bez pozbawiania pensum

innych nauczycieli. O wadliwości rozwiązania stosunku pracy z powódką nie

świadczy także - zdaniem Sądu - fakt, że w momencie jego wręczenia powódka

pozostawała na zwolnieniu lekarskim. Odwołując się do tezy uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. I PZP 4/06, Sąd Rejonowy wskazał, że

powódka nie podlegała w tym okresie ochronie przed rozwiązaniem stosunku

pracy.

Rozpatrujący sprawę na skutek apelacji powódki Sąd Okręgowy wyrokiem z

dnia 31 grudnia 2012 r., zmienił zaskarżony wyrok i przywrócił powódkę do pracy.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w świetle stanu faktycznego sprawy powódka w

dniu 24 kwietnia 2012 r. złożyła wniosek i orzeczenie lekarskie o potrzebie

udzielenia jej urlopu dla poratowania zdrowia na okres od 7 maja 2012 r. do 6 maja

2013 r. Od tego orzeczenia odwołał się Dyrektor szkoły. W trakcie procedury

3

odwoławczej powódka pozostawała na zwolnieniu lekarskim. Wojewódzki Ośrodek

Medycyny Pracy potwierdził konieczność udzielenia powódce urlopu dla

poratowania zdrowia w okresie od 2 czerwca 2012 r. do 1 czerwca 2013 r. W

okresie trwania zwolnienia lekarskiego powódka otrzymała wypowiedzenie.

Sąd Okręgowy uznał, że stosunek pracy nauczyciela w okresie korzystania z

urlopu dla poratowania zdrowia, przewidzianego w art. 73 Karty Nauczyciela,

podlega ochronie. Wypowiedzenie po rozpoczęciu tego urlopu jest sprzeczne z

jego celem i uzasadnia uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Urlopu tego

udziela się w sposób obligatoryjny po złożeniu przez nauczyciela stosownego

wniosku. Sąd Okręgowy podniósł także, że dokonane względem powódki

wypowiedzenie – w okresie zwolnienia lekarskiego oraz po otrzymaniu informacji o

uzyskaniu przez powódkę prawa do urlopu dla poratowania zdrowia – może być

także zinterpretowane jako nadużycie prawa.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik pozwanej

Szkoły. Zarzucił w skardze naruszenie:

a/ art. 73 KN przez przyjęcie, że nauczyciel dysponujący roszczeniem o udzielenie

urlopu dla poratowania zdrowia objęty jest bezwzględną ochroną trwałości stosunku

pracy i nie można złożyć mu wypowiedzenia przy zaistnieniu przesłanek z art. 20

ust. 1 pkt 2 KN,

b/ art. 8 k.p. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że wypowiedzenie przez szkołę

stosunku pracy w okresie oczekiwania na udzielenie urlopu dla poratowania

zdrowia stanowi nadużycie prawa,

c/ art. 20 ust. 1 pkt 2 KN przez jego niezastosowanie – uznanie, że wypowiedzenie

nie było dopuszczalne ze względu na roszczenie powódki o udzielenie jej urlopu dla

poratowania zdrowia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna, co uzasadniało uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

4

Problem ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy nauczyciela

mianowanego obecny był od wielu lat w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W

okresie tym ukształtowały się w istocie dwie przeciwstawne linie orzecznictwa.

Z jednej grupy orzeczeń Sądu Najwyższego wynika, że złożenie przez

nauczyciela wniosku o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia w określonym

terminie nie jest przeszkodą do rozwiązania z nim stosunku pracy na podstawie art.

20 Karty Nauczyciela, przed terminem wskazanym jako początek urlopu (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1995 r., I PRN 83/95), ponieważ udzielenie

urlopu dla poratowania zdrowia może być przedmiotem roszczenia nauczyciela

jedynie w okresie trwania stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca

2006 r., I PK 47/06, Prawo Pracy 2006, nr 12, s. 36). Ta linia orzecznictwa była

następnie kontynuowana w ogólniejszych tezach wyroku Sądu Najwyższego z dnia

25 stycznia 2001 r., I PKN 215/00 (OSNP 2002, nr 20, poz. 482), że do

przeniesienia mianowanego nauczyciela w stan nieczynny na podstawie art. 20 ust.

1 Karty Nauczyciela nie ma zastosowania art. 41 k.p. oraz 21 uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., I PZP 4/06 (OSNP 2007, nr 7- 8, poz. 89), z

której wynika, że w przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z

mianowanym nauczycielem z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela nie stosuje się art. 41 Kodeksu pracy.

Do tego nurtu orzeczniczego nawiązuje także stanowisko, że zakaz

wypowiadania lub rozwiązania stosunku pracy z art. 39 k.p. nie ma zastosowania

do nauczycieli mianowanych (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 sierpnia

2012 r., II PK 3/12). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy przypomina,

że nie wolno tracić z pola widzenia złożoności problemów, z którymi zmierzają się

coraz częściej szkoły z powodu konieczności rozwiązywania stosunków pracy ze

względu na niż demograficzny wśród uczniów, który wymusza redukcje stanu

nauczycielskiego zatrudnienia. Dokonywanie takich redukcji w drodze

wypowiedzenia jest możliwe tylko raz do roku ze skutkiem rozwiązującym

nauczycielskie stosunki pracy z końcem roku szkolnego (art. 20 ust. 3 Karty

Nauczyciela). Nałożenie na te konstrukcje ochrony przed rozwiązaniem stosunku

pracy w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy powoduje jeszcze większe

ograniczenia pracodawcy, dla których uzasadnienie okazuje się wątpliwe.

5

Wreszcie w tezie wyroku z dnia 27 lutego 2013 r., I PK 199/12, Sąd

Najwyższy uznał, że w razie zmian organizacyjnych uniemożliwiających dalsze

zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy dyrektor szkoły może

rozwiązać z nauczycielem stosunek pracy za wypowiedzeniem lub za zgodą

nauczyciela przenieść go w stan nieczynny, nawiązując od argumentacji, że w razie

wystąpienia okoliczności wymuszających dokonywanie zwolnień nauczycieli na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 lub 2 Karty Nauczyciela, nie obowiązują zakazy, o

których mowa w art. 41 k.p. w związku z art. 73 ust. 1 i art. 91c ust. 1 Karty

Nauczyciela.

W wyraźnej opozycji do zasygnalizowanej linii jurysdykcyjnej pozostają

poglądy zawarte w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia: 19 września 1996 r., I PRN

70/96 (OSNAPiUS 1997, nr 7, poz. 113; 21 października 2003 r., I PK 519/02

(OSNAPiUS 2004, nr 19, poz. 337) i 19 kwietnia 2012 r., II PK 204/11 (LEX nr

1226836), w których „równobrzmiąco” przyjęto, że nauczycielowi spełniającemu

wymagania określone w art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela przysługuje pełna ochrona

trwałości stosunku pracy w okresie urlopu dla poratowania zdrowia, z wyjątkiem

sytuacji gdy dochodzi do całkowitej likwidacji szkoły. W tej koncepcji prawo do

urlopu dla poratowania zdrowia jest bezwzględnym, „roszczeniowym” i co do

zasady niedoznającym ograniczeń prawem podmiotowym nauczyciela (z wyjątkiem

możliwości udzielenia takiego urlopu na okres nie dłuższy niż do końca miesiąca

poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne -

art. 73 ust. 2 Karty Nauczyciela), z czego wynikać ma zakaz rozwiązywania

nauczycielskich stosunków pracy nawet z przyczyn wymienionych w art. 20 Karty

Nauczyciela albo przenoszenia nauczycieli w stan nieczynny po złożeniu wniosku o

udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia lub w okresie korzystania z tego urlopu,

z konsekwencjami prowadzącymi do orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia

lub przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 września 2010 r., II PK 54/10), choćby szkoły nie miały obiektywnych

możliwości zapewnienia nauczycielowi zatrudnienia w pełnym wymiarze lub co

najmniej nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć.

Przedstawione wątpliwości prawne zostały rozstrzygnięte w uchwale 7

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. I PZP 1/13, w której

6

przyjęto jako tezę stwierdzenie, że złożenie przez nauczyciela wniosku o udzielenie

urlopu dla poratowania zdrowia lub korzystanie z takiego urlopu (art. 73 Karta

Nauczyciela) nie stanowi przeszkody do rozwiązania z nim stosunku pracy na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

W uchwale tej w pierwszej kolejności Sąd przypomniał, że na mocy art. 91c

Karty Nauczyciela oraz art. 5 k.p. przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie

jedynie w zakresie nieuregulowanym w Karcie. Po analizie art. 20 ust. 1 pkt 2 tej

ustawy doszedł do wniosku, że regulacja ma charakter wyczerpujący i nie ma

miejsca na posiłkowanie się unormowaniami o ochronie szczególnej w okresie

usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Zwrócono bowiem uwagę na podobieństwo regulacji art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela do regulacji zwolnień grupowych (ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracownika). Ustawa ta zarówno w trybie grupowym jak i

indywidualnym dopuszcza rozwiązanie z pracownikiem w okresie usprawiedliwionej

nieobecności w pracy. W dalszej kolejności, odwołując się do uzasadnienia

uchwały I PZP 4/06 Sąd Najwyższy podkreślił, że stosowanie art. 41 k.p.

prowadziłoby w istocie do ustanowienia dodatkowego kryterium dla rozwiązania

stosunku pracy z nauczycielem, jakim jest jego obecność w pracy w okresie

dokonywania zwolnień. Kryterium takiego zaaprobować oczywiście nie można.

Wreszcie podniesione zostały względy funkcjonalne. Cel socjalny urlopu dla

poratowania zdrowia nie może dominować całkowicie nad celem organizacyjnym,

jakim jest odzyskanie przez urlopowanego nauczyciela zdolności do dalszej pracy

w szkole. Prawo podmiotowe pracownika do przeprowadzenia zaleconego leczenia

nie może być chronione w takim stopniu, aby wymuszać na szkole dalsze (po

ustaniu urlopu) zatrudnianie nauczyciela mimo braku takiej potrzeby, związane z

ponoszeniem z tego tytułu nieuzasadnionych żadnymi względami niemałych

kosztów.

W kontekście powyższych rozważań przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia założenie, że powódka w okresie urlopu dla poratowania zdrowia

podlega ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy, nie może się ostać. Skoro

dopuszczalne okazuje się rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem w okresie

7

korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia, to tym bardziej nie sposób – jak to

przyjęto w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego – traktować wypowiedzenia

dokonanego względem powódki jako nadużycia prawa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.