IV KK 374/13

Sygn. akt IV KK 374/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)

SSN Rafał Malarski

SSA del. do SN Dariusz Kala (sprawozdawca)

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga

w sprawie T. K.

ukaranego za wykroczenie z art. 86 § 1 kw. i art. 93 § 1 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 stycznia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ukaranego

od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w J.

z dnia 26 sierpnia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok nakazowy w części, w której nie

orzeczono w nim o obligatoryjnym środku karnym zakazu

prowadzenia pojazdów (art. 93 § 2 k.w.) i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w J. do ponownego

rozpoznania.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego z dnia 26 sierpnia 2013 r. T. K.

został uznany za winnego zarzucanych mu wykroczeń z art. 86 § 1 k.w. oraz z art.

93 § 1 k.w. i za to na podstawie art. 93 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 2 k.w. sąd skazał go

na karę grzywny w kwocie 900 zł. Powyższym wyrokiem rozstrzygnięto także o

kosztach sądowych.

Przedmiotowy wyrok nakazowy nie został zaskarżony przez żadnego z

uczestników procesu i uprawomocnił się w sądzie pierwszej instancji.

Kasację od prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w J. z

dnia 26 sierpnia 2013 r. – zaskarżając go w części dotyczącej orzeczenia o karze

na niekorzyść ukaranego – wniósł Prokurator Generalny. Autor nadzwyczajnego

środka zaskarżenia zarzucił w nim „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 93 § 2 k.w., polegające

na zaniechaniu obligatoryjnego orzeczenia na podstawie tego przepisu środka

karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów w sytuacji uznania obwinionego

za winnego popełnienia wykroczenia określonego w art. 93 § 1 k.w.”

Odwołując się do tak sformułowanego zarzutu Prokurator Generalny wniósł

o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego – wniesiona na niekorzyść ukaranego –

okazała się zasadna w części wskazującej na zaistniałe rażące naruszenie

przepisu prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść wyroku. Trafny okazał

się również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy, z przyczyn

szerzej wskazanych w dalszych partiach uzasadnienia, nie znalazł jednak racji

przemawiających za uchyleniem wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia o

karze, jak tego żądał autor kasacji (nie przywołując jednak argumentacji mającej

wspierać taki właśnie zakres uchylenia). Ograniczył rozstrzygnięcie kasacyjne do

uchylenia wyroku nakazowego jedynie w części, w której nie orzeczono w nim o

obligatoryjnym środku karnym zakazu prowadzenia pojazdów oraz sformułował

adekwatne do zakresu uchylenia rozstrzygnięcie następcze.

3

Sąd Rejonowy w J. w istocie dopuścił się rażącego naruszenia przepisu

prawa materialnego (prawa wykroczeń), skoro wbrew treści art. 93 § 2 k.w. nie

orzekł środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mimo, że zgodnie z tym

przepisem, w sytuacji skazania T. K. za wykroczenie z art. 93 § 1 k.w., orzeczenie

tego środka było obligatoryjne.

Wskazane naruszenie przepisu prawa wykroczeń miało charakter rażący, a

ponadto w sposób realny i istotny wpłynęło na treść wyroku. Wobec powyższego

w niniejszej sprawie zaktualizowała się podstawa kasacyjna o jakiej stanowi art.

111 k.p.w.

W świetle powyższej argumentacji kasację Prokuratora Generalnego

należało uznać co do zasady za trafną.

Jak już wyżej wskazano, Sąd Najwyższy uznał za możliwe i prawnie

dopuszczalne uchylenie zaskarżonego wyroku jedynie w części, w której nie

orzeczono w nim o obligatoryjnym środku karnym zakazu prowadzenia pojazdów

(art. 93 § 2 k.w.) i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

sądowi a quo.

W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25.03.2010 r. (I

KZP 36/09, OSNKW 2010, z. 5, poz. 40), przywołano argumenty na poparcie tezy,

iż w postępowaniu kasacyjnym nie jest możliwe uchylenie orzeczenia wyłącznie w

części, której orzeczenie to nie zawiera.

Po wydaniu tej uchwały zapadały w Sądzie Najwyższym wyroki zgodne z

jej brzmieniem. Zapadały jednak także wyroki, w których w sytuacji analogicznej

jak ta powstała w niniejszej sprawie ograniczano się do uchylenia zaskarżonego

wyroku w części dotyczącej nieorzeczonego środka karnego o obligatoryjnym

charakterze (wyrok z 20.01.2011 r., V KK 366/10, Lex nr 736504; wyrok z

3.12.2013 r., IV KK 302/13, niepublikowany). W uzasadnieniu wyroków z

20.01.2011 r. i z 3.12.2013 r. wyrażano pogląd, iż procesowo dopuszczalne jest

wydanie takiego orzeczenia kasacyjnego, które ograniczać się będzie jedynie do

uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w części obejmującej brakujący środek

karny, jeśli tylko tego środka dotyczy uchybienie zaistniałe przed sądem

pierwszej instancji. W powyższym wypadku nie jest potrzebne wykraczanie poza

uchybienie podniesione w zarzucie kasacyjnym, którego dopuścił się sąd meriti.

4

W uzasadnieniu powyższych wyroków Sądu Najwyższego podnoszono także to,

że taki zakres uchylenia pozwala na uniknięcie konsekwencji w postaci ustania

wykonywania kary (art. 538 § 1 k.p.k.), która została prawomocnie orzeczona,

zaś nie doszło w tej sferze do żadnego rażącego naruszenia prawa mogącego

mieć istotny wpływ na treść wyroku (zob. też H. Gradzik, Zdanie odrębne do

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25.03.2010 r., I KZP

36/09, OSNKW 2010, z. 5, poz. 40).

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, akceptując argumenty przytoczone

w powyższym akapicie zauważa również i to, że brak rozstrzygnięcia określonej

kwestii w pewnych wypadkach może i powinien być traktowany jako negatywne

rozstrzygnięcie tej kwestii, a wobec tego istnieje przy takim ujęciu zagadnienia

substrat zaskarżenia kasacyjnego (zob. S. Steinborn, Prawomocność części

orzeczenia w procesie karnym, Warszawa 2011, s. 542 – 550). Ze wskazaną

sytuacją mamy do czynienia w szczególności wówczas, gdy sąd nie orzeknie

obligatoryjnego w realiach danej sprawy środka karnego.

W niniejszym postępowaniu nie można mieć jakichkolwiek zastrzeżeń na

płaszczyźnie art. 111 k.p.w. do wymierzonej obwinionemu kary grzywny. Brak

też w tej sprawie stanów z art. 439 k.p.k. i art. 455 k.p.k. (art. 536 k.p.k. w zw. z

art. 112 k.p.w.). Jedyny problem sprowadza się do tego, że nie orzeczono

obligatoryjnego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów o jakim stanowi

art. 93 § 2 k.w. i tylko w tej części zaskarżony wyrok nakazowy jest

nieprawidłowy, czego nie kwestionuje autor kasacji. Wobec tego należało szukać

możliwości wydania takiego rozstrzygnięcia kasacyjnego, które honorując

prawomocne elementy wyroku nie dotknięte wadliwością (wina, kara), umożliwia

przywrócenie stanu zgodnego z prawem w zakresie tego elementu, który

dotknięty został ową wadliwością (środek karny). Finalnie więc rozstrzygnięto jak

w sentencji wyroku Sądu Najwyższego.

Wydaniu przez Sąd Najwyższy orzeczenia kasatoryjnego nie stała na

przeszkodzie treść art. 110 § 2 k.p.w. Przepis ten zakazuje uwzględnienia kasacji

na niekorzyść ukaranego wniesionej po upływie 3 miesięcy od daty

uprawomocnienia się orzeczenia. W niniejszej sprawie termin ten nie został

przekroczony.

5

W toku dalszego postępowania Sąd Rejonowy orzeknie o przedmiocie

procesu w zakresie w jakim przekazano mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Na zakończenie trzeba jeszcze nadmienić, że uwzględniając treść sentencji

wyroku Sądu Najwyższego, nie było podstaw do zamieszczania w tym wyroku

rozstrzygnięcia o kosztach sądowych. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zamieszcza

się jedynie w wyroku kończącym postępowanie (art. 119 k.p.w. w zw. z art. 626 § 1

k.p.k.). Takiej cechy nie ma wyrok Sądu Najwyższego uchylający zaskarżone

orzeczenie i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania. Jedynie dla

porządku, w perspektywie przyszłego orzeczenia o kosztach sądowych trzeba więc

nadmienić, że wydatki poniesione przez sąd, związane z rozpoznaniem kasacji

wniesionej przez Prokuratora Generalnego, ponosi Skarb Państwa (art. 119 k.p.w.

w zw. z art. 638 k.p.k.).