I CSK 197/13

Sygn. akt I CSK 197/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa T. K.

przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 15 stycznia 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 października 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powoda kosztami

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł w następującym stanie

faktycznym.

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 25 stycznia 2001 r. zmienił wyrok

Sądu Okręgowego w R. z dnia 27 czerwca 2000 r. w części uwzględniającej

powództwo i zasądził od T. K. na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa

(dalej jako „Agencja") kwotę 700.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18

czerwca 1991 r. Postanowieniem z dnia 9 marca 2001 r. wyrokowi nadano klauzulę

wykonalności. Prowadzone na podstawie tego tytułu wykonawczego postępowania

egzekucyjne zostały umorzone kolejno postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2002 r. -

na żądanie wierzyciela na podstawie art. 825 pkt 1 i postanowieniem z dnia 10

lutego 2004 r. - wobec bezskuteczności egzekucji. W dniu 27 czerwca 2008 r.

Agencja złożyła kolejny wniosek egzekucyjny odnośnie do kwoty 700.000 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 18 czerwca 1991 r. do dnia zapłaty. Na jego

podstawie Komornik przy Sądzie Rejonowym w W. prowadzi obecnie przeciwko T.

K. egzekucję.

W pozwie skierowanym przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych T. K.

domagał się pozbawienia wykonalności wyroków Sądu Apelacyjnego z dnia 25

stycznia 2011 r. i Sądu Okręgowego w części zasądzającej należność główną z

odsetkami, ewentualnie pozbawienia wykonalności wskazanego wyroku Sądu

Apelacyjnego w części dotyczącej odsetek od dnia 18 czerwca 1991 r. do dnia

wniesienia przez stronę pozwaną wniosku o wszczęcie egzekucji tj. do 27 czerwca

2008 r.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r. pozbawił

wykonalności wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej ustawowych odsetek

liczonych od dnia 18 czerwca 1991 r. do dnia 27 czerwca 2005 r. a w pozostałej

części powództwo oddalił.

Uwzględniając częściowo powództwo w oparciu o wyżej przytoczone

ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenie o zapłatę odsetek

ustawowych powstaje z chwilą opóźnienia się dłużnika ze spełnieniem świadczenia,

3

a same odsetki ustawowe są świadczeniem akcesoryjnym w stosunku do długu

głównego i na podstawie art. 118 k.c. przedawniają się - odrębnie od niego –

z upływem trzech lat, przy czym przedawnienie następuje za każdy dzień z osobna.

Zgodnie z art. 125 k.c., z upływem trzech lat przedawniają się również stwierdzone

prawomocnym orzeczeniem sądowym odsetki ustawowe należne w przyszłości.

Na tej podstawie przyjął, że skoro pozwana Agencja wystąpiła z wnioskiem

o wszczęcie egzekucji w dniu 27 czerwca 2008 r., to zasądzone odsetki

przysługują jej tylko za okres nieprzedawniony obejmujący trzy lata wstecz

od złożenia wniosku tj. od 27 czerwca 2005 r.

Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę na skutek apelacji pozwanego, w

częściowym uwzględnieniu zarzutu naruszenia art. 125 § 1 k.c., zmienił wyrok

Sądu Okręgowego w ten sposób, że pozbawił wykonalności wyrok Sądu

Apelacyjnego w części dotyczącej odsetek za okres od 26 stycznia 2001 r. do 26

czerwca 2005 r.; oddalił apelację w pozostałym zakresie. W motywach prawnych

rozstrzygnięcia podniósł, że na podstawie art. 125 § 1 k.c. roszczenia stwierdzone

prawomocnym orzeczeniem sądu przedawniają się zawsze z upływem dziesięciu

lat, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy, a trzyletni

termin przedawnienia dotyczy jedynie należnych w przyszłości roszczeń

obejmujących świadczenia okresowe. Jeżeli więc roszczenie o wymagalne

świadczenia okresowe zostały stwierdzone prawomocnym orzeczeniem, to

przedawniają się z upływem dziesięciu lat nie zaś upływem trzech lat, jak

przewiduje to art. 118 k.c. W okolicznościach sprawy dziesięcioletni okres

przedawnienia ustawowych odsetek zasądzonych wyrokiem Sądu Apelacyjnego

nie upłynął, gdyż pozwana trzykrotnie wszczynała egzekucję przerywając bieg

terminu przedawnienia (art. 124 § 1 k.c.), zaś po przerwie termin przedawnienia

rozpoczął bieg on nowa. Obecnie, z uwagi na toczącą się egzekucję,

przedawnienie nie biegnie. Trzyletniemu przedawnieniu mogły więc ulec jedynie te

odsetki ustawowe, które powstały po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny.

Początkowo odsetki te nie uległy przedawnieniu, gdyż pozwana w trakcie biegu

trzyletniego terminu przedawnienia wszczynała egzekucje wnioskami z dnia 14

marca 2001 r. i 2 września 2002 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego okres

przedawnienia upłynął natomiast w stosunku do odsetek ustawowych za czas od

4

26 stycznia 2001 r. do 26 czerwca 2005 r., z uwagi na niepodjęcie przez pozwaną

Agencję czynności egzekucyjnych w czasie gdy okres przedawnienia w odniesieniu

do tych świadczeń okresowych jeszcze nie upłynął. Drugie postępowanie

egzekucyjne zakończyło się bowiem wydaniem w dniu 10 lutego 2004 r.

postanowienia o jego umorzeniu, a kolejny wniosek o wszczęcie egzekucji Agencja

złożyła dopiero w dniu 27 czerwca 2008 r.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył powód, zarzucając w skardze

kasacyjnej naruszenie art. 125 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie,

że roszczenie w zakresie odsetek zasądzone od kwoty pieniężnej objętej wyrokiem,

które nie stanowiły samodzielnej podstawy dochodzonego roszczenia, przedawnia

się z upływem lat dziesięciu, podczas gdy odsetki te nie tracą charakteru

roszczenia okresowego i ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat. Wnosił

o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji strony

pozwanej zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego lub uchylenie wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

z uwzględnieniem kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuję:

Odsetki za opóźnienie mają charakter świadczenia okresowego, które jak

podnosi się w piśmiennictwie i judykaturze (uchwała składu siedmiu sędziów SN

z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/2004 r., OSNC 2005, nr 9, poz.149)

charakteryzuje zależność rozmiaru należności od upływu czasu oraz układanie się

świadczeń w szereg kolejno po sobie wymagalnych świadczeń, przy czym mają

one występować w równych odstępach czasu. Pogląd o okresowym charakterze

odsetek za opóźnienie wywodzony był początkowo przez Sąd Najwyższy (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1976 r., III CRN 181/76, OSNCP 1977, nr 4,

poz. 78, poz. 33) z treści 360 k.c., który jednakże nie dotyczy odsetek ustawowych,

a więc odsetek za opóźnienie lecz odsetek umownych tzw. zwykłych, należnych za

korzystanie z cudzego kapitału. Odstępując od tej argumentacji w późniejszym

orzecznictwie przyjęto, że okresowy charakter odsetek za opóźnienie przejawia się

w tym, że z każdym dniem opóźnienia powstaje wobec dłużnika odrębne

roszczenie o odsetki, które jest także od tego dnia wymagalne i od tego dnia

5

zaczyna się przedawniać (m.in. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia

1991 r., III CZP 21/91, OSNC 1991, nr 10-12, poz. 121, z dnia 9 listopada 1994 r.,

III CZP 141/94 M. Prawn. 1995, nr 3, s.83, uchwała składu siedmiu sędziów z dnia

26 stycznia 2005 r., OSNC 2005, nr 9, poz. 149).

Zgodnie z ogólną zasadą, którą wyraża art. 118 k.c., termin przedawnienia

dla roszczeń o świadczenia okresowe wynosi trzy lata. Według tej reguły,

niezależnie od charakteru długu głównego, ulega przedawnieniu roszczenie

o odsetki za opóźnienie. Przepisem szczególnym w stosunku do art. 118 k.c. jest

art. 125 § 1 k.c. przewidujący dla roszczeń stwierdzonych prawomocnym

orzeczeniem sądu, bez względu na ich charakter, dziesięcioletni termin

przedawnienia, z wyłączeniem jednak (zdanie drugie) roszczeń obejmujących

świadczenia okresowe należne w przyszłości, które ulegają przedawnieniu

trzyletniemu. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stanowisko zaskarżonego

wyroku, że określony w art. 125 § 1 k.c. dziesięcioletni termin przedawnienia ma

zastosowanie do stwierdzonych wyrokiem roszczeń o odsetki za opóźnienie

wymagalnych w dacie uprawomocnienia się wyroku. Trzyletniemu przedawnieniu

ulegają natomiast stwierdzone wyrokiem roszczenia o odsetki za opóźnienie

należne i wymagalne po dniu uprawomocnienia się wyroku.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

oddalił skargę

kasacyjną oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art.102

w zw. z art. 391§ 1 i art. 39821

k.p.c.

db