V KK 229/13

Sygn. akt V KK 229/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jacek Sobczak

SSA del. do SN Dariusz Kala

Protokolant Anna Kowal

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza,

w sprawie A. S.

oskarżonego z art. 56 ust. 3 ustawy z dn. 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu

narkomanii i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 15 stycznia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w K.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 marca 2013 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w K.

z dnia 3 września 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 3 września 2012 r. oskarżony A. S.

uznany został za winnego m.in. tego, że w okresie od wiosny 2008 roku do 21

marca 2010 roku w Ś., i innych miejscowościach brał udział w zorganizowanej

grupie przestępczej w skład której wchodziły ustalone osoby, przy czym w okresie

od wiosny 2008 roku do lipca 2009 roku grupą tą kierował wspólnie z ustaloną

osobą, zaś zorganizowana grupa przestępcza miała na celu popełnienie

przestępstw polegających na wewnątrzwspólnotowym nabywaniu środków

odurzających i substancji psychotropowych oraz obrocie środkami odurzającymi i

substancjami psychotropowymi poprzez ich dalszą dystrybucję na terenie

Rzeczypospolitej Polskiej, tj. przestępstwa z art. 258 § 1 i 3 k.k. i za to na

podstawie art. 258 § 3 k.k. wymierzono mu karę 2 lat pozbawienia wolności.

Od tego wyroku apelację wniósł m.in. obrońca oskarżonego zaskarżając go

także w części dotyczącej skazania za ten czyn.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r. uniewinnił oskarżonego

od popełnienia tego czynu, a kosztami postępowania w tej części obciążył Skarb

Państwa.

Kasację od tego wyroku na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej tego

rozstrzygnięcia wniósł prokurator i zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na treść

orzeczenia, polegające na niedokonaniu przez Sąd drugiej instancji

wszechstronnej kontroli odwoławczej uznając, że brak było dowodów

uzasadniających przypisanie winy i sprawstwa oskarżonemu, a ich ocena

przeprowadzona przez Sąd Okręgowy była błędna co w konsekwencji

doprowadziło do reformacji wyroku Sądu pierwszej instancji, pomimo że został

wydany z rażącym naruszeniem art. 7 § 1 k.p.k. oraz art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z

art. 424 § 1 i 2 k.p.k. i art. 410 k.p.k. poprzez dowolną i sprzeczną z zasadami

wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonego materiału

dowodowego nie podając przekonywujących przesłanek orzeczenia, a także nie

odniósł się do wszystkich istotnych faktów i dowodów zgromadzonych w

sprawie, które miały znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia i

skoncentrował się jedynie na wskazaniu okoliczności mogących świadczyć o

tym, że A. S. nie dopuścił się czynu polegającego na kierowaniu zorganizowaną

3

grupą przestępczą opisanym w art. 258 § 3 k.k., co w konsekwencji

doprowadziło do oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasady

określonej w art. 7 § 1 k.p.k.;

2. rażącą obrazę przepisu prawa materialnego, mającą istotny wpływ na treść

orzeczenia, a odnoszącą się do art. 258 § 3 k.k. polegającą na uznaniu, że

oskarżony A. S. nie kierował zorganizowaną grupą przestępczą i w niej nie

uczestniczył, gdyż udział pozostałych osób sprowadzał się do doraźnego

współdziałania między sobą o czym świadczyć miał graficzny schemat analizy

transakcji narkotykowych, podczas gdy prawidłowa ocena wszystkich

okoliczności przestępstwa, zachowanie się poszczególnych osób w realizacji

znamion zbrodni polegającej na wewnątrzwspólnotowym nabywaniu i dostawy

narkotyków na terytorium Polski odbywało się poprzez ścisły podział ról i zadań

poszczególnych jej członków, wśród których byli zleceniodawcy, organizatorzy

narkotyków na terenie Holandii, kurierzy oraz odbiorcy narkotyków w Polsce, a

w ramach której to określone osoby wykładały na środki odurzające i substancje

psychotropowe pieniądze, dzieliły się dochodem z ich sprzedaży, opłacały

dostawców, reklamowały wadliwy „towar”.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy w zaskarżonej części do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Trafnie podniesiono zarzut rażącego naruszenia przez

Sąd Apelacyjny art. 437 § 2 k.p.k., co mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku.

Przede wszystkim należy podkreślić, że celem kontroli odwoławczej jest

sprawdzenie w granicach środka odwoławczego prawidłowości orzeczenia sądu

pierwszej instancji pod kątem podstaw uchylenia lub zmiany orzeczenia

wymienionych w art. 438 k.p.k., a poza granicami tego środka tylko w wypadkach

wskazanych w ustawie. W apelacji obrońca w zakresie dotyczącym skazania za

czyn opisany w pkt 17 wyroku postawił zarzut błędu w ustaleniach faktycznych

przyjętych za jego podstawę polegający na uznaniu, że stan dowodów nie wskazuje,

aby oskarżony A. S. wraz z K. S. zorganizował grupę przestępczą, współkierował

4

nią i był jej członkiem. Wskazał więc na podstawę do zmiany wyroku w oparciu o art.

438 pkt 3 k.p.k. i w związku z tym domagał się uniewinnienia oskarżonego.

W takim stanie procesowym Sąd odwoławczy powinien w pierwszej

kolejności skontrolować zaskarżony wyrok pod kątem zasadności tego zarzutu.

Natomiast z uzasadnienia wyroku tego Sądu wynika, że Sąd pierwszej instancji

dopuścił się obrazy art. 424 § 1 k.p.k., choć w apelacji nie został podstawiony taki

zarzut (art. 438 pkt 2 k.p.k.). W dalszej części uzasadnienia Sąd Apelacyjny

stwierdził, że w ustaleniach faktycznych na stronach 1-18 uzasadnienia Sądu

pierwszej instancji brak jest opisu okoliczności wskazujących na działanie A. S. w

grupie przestępczej.

Zauważyć jednak należy, że niespełnienia wymogów z art. 424 k.p.k. nie

może stanowić samodzielnej podstawy zmiany lub uchylenia wyroku, skoro jest to

uchybienie o charakterze procesowych (art. 438 pkt 2 k.p.k.), co wymaga

wykazania możliwego wypływu na treść orzeczenia. Jednak uzasadnienie sąd

sporządza po wydaniu wyroku. Tym samym naruszenie art. 424 k.p.k. nie może

mieć wpływu na jego treść. Natomiast braki w zakresie elementów składowych

uzasadnienia mogą prowadzić do wniosku, że sąd pierwszej instancji

nieprawidłowo wydał wyrok. Uzasadnienie wyroku odzwierciedla bowiem proces

podejmowania przez sąd decyzji co do meritum sprawy. Dlatego też brak w

uzasadnieniu wymaganych ustaleń faktycznych, wskazania dowodów, z których

one wynikają, oceny tych dowodów lub rozważań prawnych, czy przytoczenia

okoliczności dotyczących zastosowanych środków represji karnej prowadzi do

swoistego domniemania, że wyrok został błędnie wydany.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że

stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego nie

ma poczynionych ustaleń faktycznych co do działania i kierowania przez

oskarżonego grupą przestępczą, oznacza uchybienie w postaci błędu „braku” (art.

438 pkt 3 k.p.k.), które może świadczyć o nieprawidłowym procesie wyrokowania w

kwestii związanej z wypełnieniem przez oskarżonego znamion zarzucanego mu

przestępstwa.

Jednak uważa analiza przedstawionych przez Sąd pierwszej instancji

ustaleń faktycznych może również prowadzić do wniosku, że w zakresie dotyczący

5

przypisania przestępstwa z art. 258 § 1 i 3 k.k. Sąd ten takie ustalenia poczynił.

Wyraźnie bowiem w uzasadnieniu (str. 9 i nast.) Sąd Okręgowy wskazał na

organizatorów przestępnego procederu, ustalił sposób jego realizacji i podział ról

odnośnie do poszczególnych osób oraz wymienił, które z nich wydawały polecenia,

a które były ich wykonawcami, jaki był podział zysku oraz czas trwania i

częstotliwość przestępnych zachowań. Tak więc z punktu widzenia znamion

przestępstwa z art. 258 § 1 i 3 k.k. Sąd pierwszej instancji czynił ustalenia

faktyczne. Inną natomiast kwestią jest to, czy są to ustalenia prawidłowe i czy

wynikają one z przeprowadzonych dowodów. Natomiast w części prawnej

uzasadnienia Sąd pierwszej instancji przeprowadził analizę tych ustaleń pod kątem

wypełnienia znamion przestępstwa z art. 258 § 1 i 3 k.k.

Sąd Apelacyjny, pomimo stwierdzenia braku wymaganych ustaleń

faktycznych dokonał jednak, jak należy wnioskować z przedstawionych rozważań,

oceny prawnej przypisania przestępstwa z art. 258 § 1 i 3 k.k. Sąd ten stwierdził

bowiem, że oskarżony działał w ramach współsprawstwa do każdego z czynów a

nie w ramach zorganizowanej grupy przestępczej. Jako dodatkowy argument

powołał się przy tym na schemat znajdujący się na karcie 1571 (graficzny opis

transakcji narkotykowych), choć nie wyjaśnił, jakie to okoliczności wynikające z tego

opisu są istotne dla wydanego orzeczenia. Z tej części rozważań Sądu

Apelacyjnego należałoby wnioskować, że oskarżony został uniewinniony, gdyż jego

zachowanie nie wypełniło znamion strony przedmiotowej przestępstwa z art. 258 §

1 i 3 k.k. (art. 438 pkt 1 k.p.k.). Jednak w podsumowaniu rozważań Sąd Apelacyjny

stwierdził, że: „Sąd Okręgowy nie wykazał żadnymi dowodami istnienia po stronie A.

S. ustawowych przesłanek do przyjęcia, że działał on w ramach zorganizowanej

grupy przestępczej (a pewnym okresie nawet nią kierował)”. Nie wiadomo przy tym

jakie po stronie oskarżonego powinny zaistnieć „ustawowe przesłanki”. Ten

fragment rozważań może z kolei wskazywać, że podstawą uniewinnienia było

nieudowodnienie sprawstwa w popełnieniu przestępstwa z art. 258 § 1 i 3 k.k., a

więc naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 5 § 1 k.p.k. (art. 438 pkt 2 k.p.k.).

Tak przedstawione motywy orzeczenia czynią zasadny zarzut kasacji, że

Sąd odwoławczy wydając wyrok uniewinniający rażąco naruszył art. 437 § 2 k.p.k.,

gdyż nie wiadomo, jakie dowody pozwalały na wydanie orzeczenia

6

reformatoryjnego. Z uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego nie wynika

jednoznacznie, dlaczego oskarżony został uniewinniony (art. 424 § 1 w zw. z art.

458 k.p.k.). Świadczy to o nieprawidłowo przeprowadzonej kontroli odwoławczej

(art. 433 § 1 i 2 k.p.k.). Tym samym rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. mogło

mieć istotny wpływ na treść wyroku. W takiej sytuacji bezprzedmiotowe jest

odnoszenie się do drugiego zarzutu kasacji, skoro kwestia wypełnienia znamion

przestępstwa z art. 258 § 3 k.k. powinna zostać oceniona dopiero w wypadku

stwierdzenia, że ustalenia faktyczne są prawidłowe.

Z tych też względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpoznając ponownie apelację obrońcy Sąd

Apelacyjny powinien przede wszystkim ocenić zarzut dotyczący błędu w

ustaleniach faktycznych, a następnie, czy na podstawie ustaleń poczynionych przez

Sąd pierwszej instancji prawidłowa jest ocena prawna zachowania oskarżonego.

Sąd Apelacyjny powinien przy tym przeanalizować poglądy orzecznictwa i doktryny

co do pojęcia „zorganizowana grupa przestępcza”, gdyż wskazuje się tam, że

sposób organizacji grupy może być dość luźny, albowiem nie wymaga się ścisłego

zestrukturyzowania i zhierarchizowania (por. orzeczenia dostępne w Portalu

Orzeczeń Sądów Powszechnych http://orzeczenia.ms.gov.pl – wyroki: Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II AKa 252/11; Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2013 r., sygn. akt II AKa 227/13; Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 lipca 2009 r., sygn. akt II AKa 150/09; Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt II AKa 72/12 i z dnia

25 września 2012 r., sygn. akt II AKa 69/12 oraz piśmiennictwo m.in.: O. Krajniak,

Zorganizowane grupy przestępcze. Studium kryminalistyczne, Warszawa 2011; J.

Duży, Zorganizowana przestępczość podatkowa w Polsce. Zwalczanie

przestępczego nadużycia mechanizmów podatków VAT i akcyzowego, Warszawa

2013; M. Bryła, Porozumienie, zorganizowana grupa, związek przestępczy, jako

formy organizacyjne przestępczości zorganizowanej, Prokuratura i Prawo 3/2000; A.

Michalska – Warias, Przestępczość zorganizowana i prawnokarne formy jej

przeciwdziałania, Lublin 2006; R. Zawłocki, Przestępczość zorganizowana w ujęciu

materialnoprawnym (w:) P. Wiliński (red.) Prawo wobec wyzwań współczesności.

Tom II, Poznań 2005; M. Kalitowski (w:) L. Tyszkiewicz, S. Hoc, A. Wąsek, W.

7

Filipkowski, J. Bojarski, Z. Siwik, M. Kulik, M. Bojarski, W. Radecki, P. Hofmański, Z.

Sienkiewicz, L. Wilk, O. Górniok, M. Filar, M. Kalitowski, L. K. Paprzycki, E.

Pływaczewski, E. M. Guzik-Makaruk , R.A. Stefański, Kodeks karny. Komentarz,

wyd. III, Warszawa 2012 komentarz do art. 258 k.k.; M. Szwarczyk, A. Michalska-

Warias, T. Bojarski, J. Piórkowska-Flieger, Kodeks karny. Komentarz, wyd. V,

Warszawa 2011 komentarz do art. 258 k.k.; E. Pływaczewski, A. Sakowicz (w:) O.

Górniok, W. Kozielewicz, E. Pływaczewski, B. Kunicka-Michalska, R. Zawłocki, B.

Michalski, A. Sakowicz, J. Skorupka, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz

do artykułów 222-316. Tom II, wyd. 4, Warszawa 2010 komentarz do art. 258 k.k.;

Z. Ćwiąkalski (w:) A. Barczak-Oplustil, M. Bielski, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M.

Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, W. Wróbel, A. Zoll, M.

Szewczyk, Kodeks karny. Część szczególna. Tom II, Komentarz do art. 117-277

k.k., wyd. 4, Warszawa 2013 komentarz do art. 258 k.k.)

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.