V KK 336/13

Sygn. akt V KK 336/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Krzysztof Cesarz

SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie R. K.

skazanego z art. 244 kk w zw. z art. 178a § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 16 stycznia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w .z dnia 5 sierpnia 2013 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w T.

z dnia 18 marca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary i w tym

zakresie sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 18 marca 2013 r., Sąd Rejonowy w T. uznał oskarżonego R.

K. za winnego tego, że w dniu 20 stycznia 2013 r. na drodze publicznej w S.,

kierował rowerem nie stosując się do orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego z

dnia 22 lipca 2011 r. w sprawie II K …/11 zakazu prowadzenia rowerów na okres 3

lat, znajdując się przy tym w stanie nietrzeźwości przy zawartości 0,63 mg/dm3

alkoholu w wydychanym powietrzu, to jest przestępstwa z art. 244 i art. 178a § 2

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i na podstawie art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.

wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Nadto na podstawie art. 42 § 2 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. wymierzył

oskarżonemu środek karny w postaci zakazu prowadzenia rowerów na okres trzech

lat.

Apelację od tego wyroku wniósł oskarżony. Dotyczyła ona tylko orzeczonej

tym wyrokiem kary, która w ocenie skarżącego była zbyt surowa, stąd domagał się

on „zamiany kary pozbawienia wolności na prace społecznie użyteczne, lub

zawieszenie jej na okres próby”.

Apelację tę rozpoznał Sąd Okręgowy w dniu 5 sierpnia 2013 r. Wydanym w

tym dniu wyrokiem zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w miejsce

wymierzonej oskarżonemu kary 8 miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie art.

244 k.k. w zw. z art. 178a § 2 k.k. i art. 11 § 3 k.k. i przy zastosowaniu art. 58 § 3

k.k., wymierzył oskarżonemu karę 8 miesięcy ograniczenia wolności, na podstawie

art. 35 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do wykonywania kontrolowanej,

nieodpłatnej pracy na cele społeczne. W pozostałej części zaskarżony wyrok

utrzymał w mocy.

Kasację od tego wyroku, w części dotyczącej orzeczenia o karze, na

niekorzyść skazanego, wniósł Prokurator Generalny.

Wpłynęła ona do Sądu Najwyższego w dniu 16 października 2013 r.

W kasacji tej Prokurator zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 413 § 2 pkt 2

k.p.k., polegające na wymierzeniu skazanemu kary ograniczenia wolności z

jednoczesnym zobowiązaniem do wykonywania kontrolowanej, nieodpłatnej pracy

na cele społeczne, bez określenia wymiaru godzin tych prac w stosunku

miesięcznym, w następstwie czego doszło do rażącej obrazy przepisu prawa

3

karnego materialnego, to jest art. 35 § 1 k.k., powodującej niemożność

wykonywania wyroku i wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz

przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna i to w stopniu oczywistym.

Zaskarżony nią wyrok wydano z rażącą i oczywistą obrazą przepisów

wskazanych w zarzucie kasacji.

Nie ulega wszak wątpliwości, że przepis art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. wymaga aby

każdy skazujący wyrok zawierał „rozstrzygnięcie co do kary i środków karnych”.

Wymóg ten odnosi się także do wyroku sądu odwoławczego o ile jest on

reformatoryjny, i zmienia orzeczenie sądu I instancji w części dotyczącej kary.

Realizacja tego wymogu – tak przez sąd meriti, jak i sąd odwoławczy –

powinna się dokonywać poprzez sformułowanie, w takich wyrokach, rozstrzygnięcia

o karze w sposób umożliwiający jej wykonanie. Równocześnie równie bezsporne

jest też to, że stosownie do treści art. 34 § 2 pkt 2 k.k., skazany w czasie

odbywania kary ograniczenia wolności obowiązany jest do wykonywania

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, przy czym przepis art. 35 § 1

k.k. określa wysokość w jakim wymiarze w stosunku miesięcznym powinna być ona

wykonywana. Wymiar ten jest w tym przepisie wskazany w wysokości „od 20 do 40

godzin”. Taki sposób jego ustawowego ujęcia, skutkuje koniecznością

każdorazowego wskazywania przez sąd w wyroku skazującym oskarżonego na

karę ograniczenia wolności, w postaci wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej

pracy na cele społeczne (art. 34 § 2 pkt 2 k.p.k.), dokładnego wymiaru tej pracy w

stosunku miesięcznym. Dopiero wówczas będzie możliwe wykonanie takiego

orzeczenia, i dopiero wtedy rozstrzygnięcie to uczyni zadość wymogom

wynikającym wprost z treści przywołanych powyżej przepisów.

W zaskarżonym wyroku tych warunków nie dopełniono, przez co

niewątpliwie wydano go z rażącą obrazą przepisu art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k., i z

równie rażącym naruszeniem wspomnianego art. 35 § 1 k.p.k. Wpływ tych uchybień

na treść tego wyroku był przy tym istotny, skoro bez ich zaistnienia nie wydano by

4

wyroku tej treści, i nie stworzono by tym samym sytuacji procesowej, w której wyrok

jest – w tym kształcie – niemożliwy do wykonania.

Zauważyć należy, że Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach tak właśnie

oceniał rangę, charakter i skutki procesowe podobnych uchybień w zakresie

wadliwych rozstrzygnięć w wyroku skazującym o karze ograniczenia wolności,

wynikłych z zaniechania wskazania w nich: sposobu w jaki powinna być ona

wykonywana (wyrok z 4 sierpnia 2011 r., II KK 18/11, Lex nr 960520), celu

społecznego na który ma być przekazywana kwota potrąceń (wyrok z 18 maja 2011

r., IV KK 115/11, Lex nr 817546), obowiązku wykonywania nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cele społeczne (wyrok z 5 marca 2008 r., V KK 453/07,

OSNWSK 2008/1/542), bądź też – tak jak w rozpatrywanym przypadku –

pominięcia określenia wymiaru tej pracy w stosunku miesięcznym (wyroki z: 4

stycznia 2005 r., WA 28/04, OSNWSK 2005/1/43; 27 kwietnia 2000 r. IV KKN

285/99, Prok. i Pr. – wkł. 2001/2/4).

Każdorazowo Sąd Najwyższy podkreślał, że taki wadliwy sposób

wymierzania kary ograniczenia wolności, czyni orzeczoną karę niewykonalną,

bowiem nie może być konwalidowany w postępowaniu wykonawczym, i przez to

zawsze stanowi rażące naruszenie wymienionych powyżej przepisów, mające

istotny wpływ na treść wyroku (por. nadto wyrok z 12 października 2006 r., WK

22/2006, R-OSNKW 2006, poz. 1962).

Uznanie oczywistej – w tych warunkach – zasadności rozpoznawanej kasacji

spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego nią wyroku w części dotyczącej

zawartego w nim orzeczenia o karze i przekazanie sprawy – w tym zakresie – do

ponownego rozpoznania.

W toku przeprowadzania – tylko w takich granicach – ponownej kontroli

instancyjnej Sąd Okręgowy będzie miał na względzie powyższe wnioski i

spostrzeżenia.

Uwzględni przy tym i rozważy, również następstwa uchylenia z dniem 9

listopada 2013 r., na podstawie art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o

zmianie ustawy – postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z

2013 r., poz. 1247), przepisu art. 178a § 2 k.k., uznanego zaskarżonym wyrokiem

wraz z art. 244 k.k. za podstawę skazania R. K., oraz dodania, z tym dniem, przez

5

art. 2 pkt 3 lit. a wspomnianej ustawy z 27 września 2013 r., do art. 87 § 1 k.w. –

przepisu art. 87 § 1a k.w., przewidującego karę aresztu albo grzywny nie niższej niż

50 zł, za prowadzenie w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem podobnie

działającego środka, na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie

ruchu innego pojazdu, niż określony w § 1 tego przepisu, pojazd mechaniczny.

Z tych to względów, orzeczono jak wyżej.