III CNP 10/13

Sygn. akt III CNP 10/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. D. P.

przeciwko D. D. P.

o rozwód,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 stycznia 2014 r.,

skargi powódki o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 kwietnia 2012 r.,

odrzuca skargę.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r. rozwiązał przez rozwód

małżeństwo D. D. P. i E. D. P. z winy obu stron, oddalił powództwo o zasądzenie

alimentów na rzecz powódki, odstąpił od orzekania o sposobie korzystania przez

strony z mieszkania. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2012 r. uchylił

wyrok Sądu Okręgowego w części dotyczącej orzeczenia o winie i w tej części

postępowanie umorzył, oddalił apelację powódki w pozostałej części.

Sąd Apelacyjny uznał że w świetle art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego

2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe, która weszła w życie w toku

postępowania przed Sądem Okręgowym i wobec braku przepisów

intertemporalnych znajdowała w sprawie zastosowanie, prawem materialnym

właściwym dla rozwiązania małżeństwa stron było prawo Konfederacji

Szwajcarskiej, gdzie strony miały wspólne miejsce zamieszkania i gdzie nadal

mieszka pozwany. Co do zobowiązań alimentacyjnych między b. małżonkami po

ustaniu małżeństwa art. 63 wspomnianej ustawy odsyła do rozporządzenia Rady

(WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego,

uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań

alimentacyjnych (Dz. U.UE L z dnia 10 stycznia 2009 r.), które z kolei w art. 15

odsyła do Protokołu haskiego z dnia 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym

w sprawach zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE L z dnia 16 grudnia 2009 r.).

W art. 3 ust. 1 tego Protokołu wprowadzona została zasada stosowania prawa

państwa, w którym wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu, przy czym zgodnie

z art. 5 tego Protokołu zasada ta nie ma zastosowania w przypadku zobowiązań

alimentacyjnych pomiędzy byłymi małżonkami, jeśli jedna ze stron się temu

sprzeciwi i jeśli prawo innego państwa, w szczególności państwa ostatniego

wspólnego miejsca zwykłego pobytu małżonków, ma ściślejszy związek z ich

małżeństwem, gdyż wówczas zastosowanie znajduje prawo tego innego państwa.

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik pozwanego twierdził, że prawem

właściwym jest prawo szwajcarskie i wnosił o oddalenie powództwa w tym zakresie,

a tym samym - w ocenie Sądu Apelacyjnego - sprzeciwił się stosowaniu prawa

3

polskiego, które byłoby właściwe w myśl art. 3 ust. 1 wspominanego Protokołu

z racji miejsca zamieszkania powódki, która dochodzi roszczenia alimentacyjnego.

Sąd odwoławczy uznał, że przeprowadzone w pierwszej instancji postępowanie

dowodowe wystarcza do prawidłowej oceny zgłoszonych w sprawie żądań, stąd

brak podstaw dla uchylenia wyroku Sądu Okręgowego i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. Żądanie rozwiązania małżeństwa stron przez rozwód Sąd

Apelacyjny uznał za uzasadnione w świetle art. 114 oraz art. 112 Szwajcarskiego

Kodeksu Cywilnego. Wobec tego, że prawo szwajcarskie nie przewiduje

orzekania o winie, gdy chodzi o rozkład pożycia małżeńskiego, Sąd Apelacyjny

w tym zakresie uchylił wyrok Sądu Okręgowego i postępowanie umorzył jako

bezprzedmiotowe.

Sąd Apelacyjny odwołał się do art. 125 Szwajcarskiego Kodeksu Cywilnego,

zgodnie z którym, jeżeli od jednego z małżonków nie można wymagać, aby sam

troszczył się o należne mu utrzymanie łącznie z odpowiednim zabezpieczeniem

na starość, drugie z małżonków musi odpowiednio się do tego przyczyniać.

Przy podejmowaniu decyzji, czy należy dostarczać środków na utrzymanie

i ewentualnie w jakiej wysokości, uwzględnić należy przede wszystkim: podział

zadań w czasie trwania małżeństwa, czas trwania małżeństwa, stałą posadę

podczas trwania małżeństwa, wiek i stan zdrowia małżonków, dochody i majątek

małżonków, zakres i czas sprawowania jeszcze przez małżonków opieki nad

dziećmi, wykształcenie zawodowe i szanse zarobkowania małżonków, a także

domniemane nakłady na integrację zawodową osoby uprawnionej do roszczeń, jak

również ekspektatywy z federalnego ubezpieczenia emerytalnego i ubezpieczenia

emerytalnego i spadkowego oraz z ubezpieczenia zakładowego lub innych

ubezpieczeń prywatnych lub państwowych wraz z przewidywanym wynikiem

podziału świadczenia w razie wystąpienia z funduszu. W razie gdy roszczenie jest

usprawiedliwione co do zasady, można je mimo to oddalić, jeśli byłoby ono

niewątpliwie niesłuszne, a przede wszystkim, gdy osoba uprawniona rażąco

naruszyła swój obowiązek przyczyniania się do utrzymania rodziny, umyślnie

spowodowała swoja biedę, względnie popełniła ciężki czyn karalny w stosunku do

osoby zobowiązanej lub innej osoby blisko z nią związanej. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, wyrok Sądu Okręgowego odpowiadał prawu (art. 125

4

Szwajcarskiego Kodeksu Cywilnego). Sąd Apelacyjny podkreślił, że małżeństwo

stron trwało jedynie 4 miesiące. Strony nie mają wspólnych dzieci i są w podobnym

wieku. W czasie trwania małżeństwa pracowały prowadząc restaurację i dzieląc się

wynikającymi stąd obowiązkami. Obecnie powódka pobiera emeryturę z polskiego

ubezpieczenia społecznego oraz jest współwłaścicielką lokalu mieszkalnego

położonego w K. Uskarża się na dolegliwości chorobowe, ale i pozwany przebył

operację kręgosłupa. Powódka powinna wykorzystać posiadane doświadczenie w

branży, w której przez długi czas pracowała na terenie Szwajcarii. Jako osoba

zaradna i przedsiębiorcza , niezależnie od wieku, może podjąć pracę organizacyjną

związaną z prowadzeniem restauracji w Polsce.

Sąd Najwyższy zważył:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia stanowi

nadzwyczajny, sformalizowany środek procesowy, a przepisy ją regulujące powinny

być wykładane ściśle (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2006 r., I CNP

14/06, niepubl., z dnia 28 marca 2007 r., II CNP 124/06, niepubl., z dnia 25 marca

2009 r., V CNP 93/08, niepubl., z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CNP 116/08, niepubl.).

Z tych względów ustawodawca nie tylko wprowadził dodatkowe konstrukcyjne

wymogi, którym skarga powinna czynić zadość (art. 4245

§ 1 k.p.c.), ale i nadał im

szczególne znaczenie procesowe, których wyrazem jest samodzielny, odmienny do

braków formalnych, charakter oraz niedopuszczalność prowadzenia postępowania

naprawczego.

Sąd Najwyższy orzeka o przyjęciu skargi do rozpoznania w składzie

jednoosobowym. Postanowienie wydane w tym przedmiocie co do zasady

wiąże Sąd Najwyższy w składzie trzyosobowym, któremu przedstawiono skargę,

niemniej - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie i nauce prawa - nie

uniemożliwia dokonania ponownej kontroli w zakresie spełnienia ustawowych

wymogów oraz wydania orzeczenia o odrzuceniu skargi. Przeciwnie - badanie takie

jest celowe i często może nastąpić dopiero po ocenie treści skargi, wyłączonej na

etapie tzw. przedsądu.

Mając powyższe na względzie, wskazać należy po pierwsze, że powódka

wniosła skargę od wyroku Sądu Apelacyjnego „w części oddalającej powództwo o

5

zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki alimentów”. Sentencja wskazanego

orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do tego, że - w zakresie roszczenia

alimentacyjnego - w postępowaniu odwoławczym nie zapadło orzeczenie

reformatoryjne, a apelacja powódki została oddalona. Tym samym, skoro nie

istnieje wskazany w skardze przedmiot zaskarżenia, nie został spełniony wymóg

przewidziany w art. 4245

§ 1 pkt 1 k.p.c.

Po drugie w części wstępnej skargi zawarte zostało stwierdzenie

„uprawdopodabniając wyrządzenie szkody, spowodowanej przez

wydanie zaskarżonego orzeczenia, zgłaszam następujące dowody: kopia

postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia z dnia 11 grudnia 2009 r., kopia

wyroku z dnia 19 maja 2011 r., kopia wyroku z dnia 20 kwietnia 2012 r., akta

sprawy o sygn. … 3316/08”. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w toku

postępowania uzyskała zabezpieczenie roszczenia o zasądzenie alimentów w

kwocie po 1.500 zł miesięcznie, po czym na skutek wydania wyroku oddalającego

powództwo w tym zakresie doznała szkody, bowiem udzielone zabezpieczenie

upadło na podstawie art. 744 § 1 k.p.c.. Skarżąca nie oznaczyła kwotowo szkody,

nawiązując do niej jedynie pośrednio w uzasadnieniu skargi poprzez wskazanie, że

wartość przedmiotu zaskarżenia została określona stosownie do dyspozycji art. 22

k.p.c. jako iloczyn kwoty 2.500 zł (wysokość miesięcznej raty alimentacyjnej

dochodzonej ostatecznie sprecyzowanym żądaniem pozwu) i 12 miesięcy, tj. jako

30.000 zł. Zgodnie z art. 4245

§ 1 pkt 4 k.p.c., wymogiem konstrukcyjnym skargi o

stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem jest uprawdopodobnienie

wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga

dotyczy. Wykładnia wskazanego przepisu jest jednolita. Przyjmuje się że,

jakkolwiek skarżący ma tylko uprawdopodobnić wystąpienie szkody (gdyż jej

wykazanie należy do ewentualnego przyszłego procesu odszkodowawczego), to

musi ono dotyczyć szkody już zaistniałej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05, OSNC 2006, nr 6, poz. 110; wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2008 r., II BP 68/07, OSNP 2010, nr 1-2, poz. 6;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r., I CNP 93/09, niepubl.;

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2010 r., III CNP 48/10,

niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2012 r., I CNP

6

21/12, niepubl.). Ponadto, skoro szkoda, której naprawienia skarżący ma zamiar

domagać się od Skarbu Państwa, powinna zostać "wyrządzona przez wydanie

orzeczenia", między orzeczeniem a szkodą musi wystąpić relacja conditio sine qua

non, co oznacza, że bez orzeczenia uszczerbek by nie powstał (art. 4241

§ 1 k.p.c.

w zw. z art. 4171

§ 2 k.c.). Konsekwentnie szkoda nie tylko musi być późniejsza, niż

sam wyrok, ale i polegać na rzeczywistym uszczerbku majątkowym obejmującym

stratę lub utracone korzyści. Już tylko z tych względów szkodą nie może być

wygaśnięcie zabezpieczenia o charakterze nowacyjnym, zobowiązującego do

zapłaty uprawnionemu określonych kwot pieniężnych w toku postępowania.

Przyczyną jego upadku jest bowiem zakończenie procesu, a nie treść

rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Nie wystarczy także

wskazanie szkody hipotetycznej, przyszłej, polegającej na nieuzyskaniu orzeczenia

zgodnego z żądaniem pozwu, gdyż oznaczałoby to antycypowanie treści

niezapadłego wyroku. Nie odpowiada pojęciu uprawdopodobnienia szkody również

twierdzenie że, w braku zasądzenia świadczenia, w przyszłości wystąpi zagrożenie

niezaspokojenia potrzeb związanych z utrzymaniem. Wymóg ten dotyczyć musi

szkody, która już powstała. Oznacza to, że nie został również spełniony wymóg

skargi wymagany przepisem art. 4245

§ 1 pkt 1 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 4248

§ 1 k.p.c.,

postanowił odrzucić skargę.