III KK 439/13

Sygn. akt III KK 439/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Michał Laskowski

SSN Jacek Sobczak (sprawozdawca)

Protokolant Teresa Jarosławska

w sprawie J. M.

skazanego za czyn z art. 286 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 22 stycznia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt VI K 318/08,

1) uchyla wyrok Sądu Rejonowego w B. i na podstawie art. 17

§ 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie karne wobec J. M.,

2) kosztami procesu obciąża Skarb Państwa .

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. Sąd Grodzki z dnia 4 marca 2009 r., sygn.

akt VI K 318/08, J. M. został skazany za 15 czynów popełnionych w okresach: 16

października 2007 r., 23 października 2007 r. (4 czyny), 13 listopada 2007 r. (5

czynów), 20 listopada 2007 r., 4 grudnia 2007 r. (2 czyny) i 11 grudnia 2007 r. (2

czyny), wyczerpujących dyspozycję art. 286 § 1 k.k. przy ustaleniu, że czyny te

2

zostały popełnione w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 1 roku

i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie zostało zawieszone na okres

próby lat 4. Wyrokiem tym orzeczono także wobec skazanego karę grzywny,

zobowiązano ww. skazanego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem

pokrzywdzonym oraz rozstrzygnięto o kosztach i wydatkach. Ponieważ orzeczenie

Sądu Rejonowego nie zostało zaskarżone przez strony zyskało prawomocność z

dniem 12 marca 2009 r. (k.212 v, t. II).

Kasację od tego wyroku wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając

go w całości na korzyść skazanego.

Skarżący podniósł rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 17 § 1

pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439

§ 1 pkt 8 k.p.k., polegające na skazaniu J. M. za wchodzące w skład ciągu

przestępstw czyny z art. 286 § 1 k.k., popełnione w dniach 16 października 2007 r.,

23 października 2007 r., 13 listopada 2007 r., 20 listopada 2007 r., 4 grudnia 2007

r. i 11 grudnia 2007 r., pomimo tego, że stanowiły one element czynu ciągłego z art.

286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., popełnionego w okresie od 3 października do 12

grudnia 2007 r., za dokonanie którego J. M. skazany został wcześniejszym

prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w H. z dnia 2 października 2008 r.,

sygn. akt IV K 456/08. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 23 października 2008 r.

(k. 2 akt sprawy).

Autor kasacji w konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Rejonowego i umorzenie postępowania karnego wobec J. M. w oparciu o przepis

art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich oraz zawarty w niej wniosek

końcowy zasługują na uwzględnienie.

Analiza akt przedmiotowej sprawy dokonana w kontekście wywiedzionego w

kasacji zarzutu dowodzi, że wyrok Sądu Rejonowego w B. został wydany z rażącą

obrazą art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.

Na wstępie niniejszych rozważań koniecznym jest poczynienie uwag natury

ogólnej dotyczących tak powagi rzeczy osądzonej jak i jej związku oraz

3

wynikających z tego konsekwencji procesowych z konstrukcją czynu ciągłego

określonego w art. 12 k.k.

Z treści art. 17 § 1 pkt k.p.k. wynika, że: nie wszczyna się postępowania, a

wszczęte umarza, gdy postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej

osoby zostało prawomocnie zakończone albo wszczęte toczy się. Czyn ciągły

określony w art. 12 k.k. został uznany zaś za jeden czyn zabroniony stanowiący z

punktu widzenia procesu karnego jednolitą całość. Podstawą odpowiedzialności za

ten czyn są wszystkie objęte znamieniem ciągłości zachowania, których granice

wyznacza początek pierwszego i zakończenie ostatniego z zachowań, jeśli były one

podjęte ze z góry powziętym zamiarem.

Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego, ale także poglądy

doktryny, pozwalają na stwierdzenie, że w przypadku czynu ciągłego, uprzednie

prawomocne skazanie stanowi przeszkodę dla późniejszego sądzenia tego samego

sprawcy za inne fragmenty tego samego czynu. W tym wypadku chodzi więc o

jednorodne działania oskarżonego, które stanowią zamach na to samo dobro

prawem chronione. Innymi słowy prawomocne skazanie za czyn ciągły stoi na

przeszkodzie, ze względu na treść art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., ponownemu

postępowaniu o później ujawnione zachowania, będące elementami tego czynu,

które nie były przedmiotem wcześniejszego osądzenia (zob. np. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 r., I KZP 29/01, OSNKW 2002/1-2/2, M.

Rogalski, Res iudicata jako przeszkoda dla osądzenia fragmentu czynu ciągłego w:

Przesłanka powagi rzeczy osadzonej w procesie karnym, Kraków 2005).

Tak więc, istota czynu ciągłego i powaga rzeczy osądzonej sprowadza się do

akceptacji, że niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania wtedy, gdy miałoby

ono dotyczyć zachowania będącego elementem składowym i mieszczącego się w

ramach czasowych czynu ciągłego, za który sprawca został prawomocnie skazany.

Prawomocne skazanie za czyn ciągły rodzi bowiem powagę rzeczy osądzonej, co

wyklucza przypisanie skazanemu kolejnych, takich samych jednostkowych

zachowań z okresu opisanego w prawomocnym wyroku.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić

należy, że skoro J. M. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego

w H. z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt IV K 456/08, który to wyrok

4

uprawomocnił się w dniu 23 października 2008 r., za czyn wypełniający dyspozycję

art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., popełniony w okresie od 3 października do 12

grudnia 2007 r., to tym samym postępowanie zakończone zaskarżonym wyrokiem

Sądu Rejonowego w B. o czyny z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.,

popełnione 16 października 2007 r., 23 października 2007 r., 13 listopada 2007 r.,

20 listopada 2007 r., 4 grudnia 2007 r. i 11 grudnia 2007 r., w sprawie o sygn.. akt

VI K 318/08, z uwagi na treść art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., nie powinno się było toczyć.

Oczywistym jest przy tym, że wyrok w sprawie VI K 318/08 zyskał walor

prawomocności w dniu 12 marca 2009 r., a zatem już po prawomocnym

zakończeniu postępowania w sprawie o sygn. akt IV K 456/08.

Zauważyć wreszcie wypada, że uprzednio prawomocnie osądzony czyn

dotyczy jednorodnych zachowań przestępczych popełnionych w pokrywającym się

przedziale czasowym. Wprawdzie w obu omawianych sprawach nie zostały

sporządzone uzasadnienia, tym niemniej z opisu przypisanych J. M. czynów

bezsprzecznie wynika, że dotyczyły one tożsamych okoliczności. Skazany

prowadził działalność gospodarczą w ramach, której skupował tuczniki świń,

wprowadzając w błąd swych kontrahentów co do zamiaru oraz możliwości

zapłacenia za te tuczniki w ustalonym przez strony terminie. W ten sposób

doprowadzał ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, nie płacąc

przysługujących kontrahentom należności. W obu sprawach chodzi więc o tę samą

przestępczą działalność, prowadzoną w okresie od 3 października do 12 grudnia

2007 r., wprawdzie w różnych miejscowościach i wobec różnych pokrzywdzonych,

ale objętą jednym zamiarem.

Jak słusznie zauważył skarżący, bez znaczenia jest fakt, iż postępowania

dotyczą innych pokrzywdzonych, szczególnie gdy zważy się, że dobrem

chronionym przy przestępstwach z art. 286 § 1 k.p.k. jest cudze mienie, przeciwko

któremu swą działalność skoncentrował skazany a taką właśnie jego przestępczą

aktywność objęto przypisanym czynem ciągłym z art. 12 k.k.

W ustalonych okolicznościach sprawy stwierdzić należy, że wyrok Sądu

Rejonowego w B. dotknięty został bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną

w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., co skutkowało koniecznością wyeliminowania wadliwego

5

orzeczenia z obrotu prawnego i umorzenia w oparciu o przepis art. 17 § 1 pkt 7

k.p.k. postępowania karnego w sprawie o sygn. VI K 318/08 wobec J. M.

Na zakończenie dostrzec trzeba, że treść niniejszego rozstrzygnięcia przez Sąd

Najwyższy, nie pozostaje bez wpływu na treść wydanego przez Sąd Rejonowy w L.

wobec tego skazanego wyroku łącznego o sygn. akt II K 93/12, w którego skład

wszedł m. in. wyrok Sądu Rejonowego w B. o sygn. akt VI K 318/08.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.