IV KK 251/13

Sygn. akt IV KK 251/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)

SSN Józef Dołhy (sprawozdawca)

SSN Dariusz Świecki

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie B. S.

oskarżonej z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 21 stycznia 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść,

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 9 kwietnia 2013 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B.

z dnia 27 grudnia 2012 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi

Okręgowemu w K.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w B., wyrokiem z dnia 27 grudnia 2012 r., uznał B. S. za

winną tego, że „w czerwcu 2008 roku w B., w zamiarze, aby Ż. L. doprowadziła do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem PKO BP S.A. Oddział w S. w kwocie

10.000 zł, ułatwiła Ż. L. popełnienie w/w czynu w ten sposób, że potwierdziła

pracownikowi banku w rozmowie telefonicznej nierzetelne oświadczenie złożone

we wniosku o pożyczkę, które miało istotne znaczenie dla jej uzyskania, że Ż. L.

jest zatrudniona i pracuje w firmie B. B. S., co nie polegało na prawdzie”, tj.

popełnienia przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k.

i art. 11 § 2 k.k., i za to na podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. przy

zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. wymierzył oskarżonej karę jednego roku pozbawienia

wolności, wykonanie której warunkowo zawiesił na okres próby trzech lat.

W apelacji od tego wyroku obrońca oskarżonej zarzucił m.in. obrazę prawa

materialnego – art. 286 § 1 k.k., art. 297 § 1 k.k. przez ich zastosowanie, pomimo,

że opis czynu zarzuconego oskarżonej nie zawiera wszystkich znamion tych

przestępstw, nadto obrazę prawa procesowego – art. 4, 7, 410 k.p.k.

Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r., zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżoną B. S. od popełnienia zarzucanego jej

czynu.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł Prokurator Okręgowy w K.

Zaskarżając wyrok w całości, na niekorzyść B. S., zarzucił rażące naruszenie

prawa materialnego, a to art. 18 § 3 k.k. mające istotny wpływ na treść orzeczenia,

polegające na uniewinnieniu oskarżonej mimo, iż w opisie czynu przypisanego

oskarżonej przez Sąd I instancji zawarte były wszystkie niezbędne znamiona

występku pomocnictwa do przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. i 286 § 1 k.k. przy

zastosowaniu art. 11 § 2 k.k. Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie

wyroku sądu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w K., a stanowisko to podtrzymał w toku rozprawy kasacyjnej

prokurator Prokuratury Generalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna.

3

Pomocnictwo określone w art. 18 § 3 k.k., podobnie jak podżeganie (art. 18 §

2 k.k.), stanowią formy niesprawcze, uzupełniające katalog zjawiskowych form

popełnienia przestępstwa zdefiniowanych w art. 18 § 1 k.k. Przestępstwo

pomocnictwa opisane zostało w Kodeksie karnym w sposób złożony – część jego

znamion określona została w art. 18 § 3 k.k. (norma podstawowa), pozostałe zaś

wynikają z odpowiedniego przepisu części szczególnej lub przepisu

pozakodeksowego. Znamiona pomocnictwa składają się zatem z elementów

stałych – wyrażonych w art. 18 § 3 k.k. oraz elementów zmiennych, określonych

przez przepis części szczególnej lub przepis pozakodeksowy.

W realiach sprawy rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy dla przypisania

przestępstwa z art. 18 § 3 k.k., w sposób realizujący wymóg określony w art. 413 §

2 pkt 1 k.p.k., konieczne jest opisanie wszystkich znamion przestępstwa z części

szczególnej kodeksu karnego, tak jak w wypadku bezpośredniego wykonawcy, czy

też wystarczy przytoczenie jednostkowej charakterystyki normatywnej danego

przestępstwa z części szczególnej kodeksu karnego. Sąd Okręgowy w K.

zakwestionował prawną ocenę czynu przypisanego oskarżonej w wyroku sądu

pierwszej instancji, stając na stanowisku, iż dla prawidłowego opisu czynu

przypisanego pomocnikowi konieczne jest pełne, wyczerpujące opisanie znamion

czynu zabronionego określonych w części szczególnej kodeksu karnego.

Kasacja zasadnie kwestionuje stanowisko sądu odwoławczego, jest ono

bowiem sprzeczne z wyrażoną w art. 20 k.k. zasadą niezależności kwalifikacji

prawnej oraz indywidualizacji odpowiedzialności karnej współdziałających w

popełnieniu czynu zabronionego.

Istotą pomocnictwa jako niesprawczego współdziałania w popełnieniu czynu

zabronionego jest to, że zachowanie bezpośredniego wykonawcy nie wpływa na

zakres odpowiedzialności pomocnika. Udzielający pomocy musi obejmować

świadomością to, że podejmując określone czynności lub nie wykonując ciążącego

na nim obowiązku niedopuszczanie do popełnienia czynu zabronionego, oraz to, że

czyni to w odniesieniu do konkretnego, scharakteryzowanego w odpowiednim

przepisie części szczególnej lub w przepisie pozakodeksowym czynu zabronionego,

a takie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonej osoby bezpośredniego

wykonawcy. W konsekwencji musi on obejmować świadomością zarówno prawną

4

charakterystykę czynu zabronionego, którego popełnienie ma zamiar ułatwić, oraz

mieć świadomość znaczenia swojego zachowania (działania lub zaniechania), w

tym w szczególności tego, że stanowi ono ułatwienie popełnienia czynu

zabronionego przez inną osobę (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 15 października 2013 r., III KK 184/13 – OSNKW 2014, z. 2, poz. 15).

Dla prawidłowego przypisania odpowiedzialności za pomocnictwo,

spełniającego procesowe wymogi określone w art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., konieczne

jest dokładne określenie czynności wykonawczych podjętych bezpośrednio przez

pomocnika oraz nazwanie, wskazanie, konkretnego przestępstwa z części

szczególnej kodeksu karnego, którego popełnienie pomocnik miał zamiar ułatwić.

Oczywistym jest, że przestępne działania pomocnika nie mogą wyczerpywać

wszystkich znamion czynu zabronionego, którego popełnienie pomocnik ułatwia,

gdyż w takim wypadku stałby się współsprawcą, a nie pomocnikiem.

Podzielając zasadność zarzutu kasacji Sąd Najwyższy uznał, że doszło do

rażącego naruszenia prawa materialnego, zaś naruszenie to miało oczywisty

istotny wpływ na treść wyroku Sądu Okręgowego, dlatego też konieczne było

uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd II instancji, mając na uwadze

powyższe rozważania, rozpozna zarzuty apelacji, w tym zarzut obrazy prawa

materialnego, pod kątem tego, że ustawowo wymagany opis czynu (art. 413 § 2 pkt

1 k.p.k.), co do kompletności znamion powinien uwzględniać, iż przy formach

niesprawczych dopuszczalne jest ogólne wskazanie znamion czynu, w związku z

którym udzielona jest pomoc do jego popełnienia.