V CSK 113/13

Sygn. akt V CSK 113/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. C.

przeciwko Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego "N." w R.

o stwierdzenie nieważności walnego zgromadzenia i uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 stycznia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 9 października 2012 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok:

- w punkcie pierwszym w części dotyczącej stwierdzenia

nieważności uchwał numer 10/2011, 11/2011, 12/2011 z dnia 10

czerwca 2011 r. Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni

Mieszkaniowej "N." w R. oraz w części orzekającej o kosztach

procesu i w tym zakresie oddala apelację powoda;

- w punkcie trzecim i zasądza od powoda na rzecz pozwanej

kwotę 135 ( sto trzydzieści pięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego;

2

2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 720 (

siedemset dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

3

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

G. oddalający powództwo o stwierdzenie nieważności uchwał w ten sposób, że

stwierdził nieważność uchwał numer 10/2011, 11/2011 i 12/2011 z dnia 10 czerwca

2011 r. Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowej „N.” w R. w

przedmiocie wyboru członków rady Nadzorczej, w pozostałym zakresie oddalił

powództwo oraz oddalił apelację w pozostałej części.

Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

Okręgowy i ustalił, że powód został prawidłowo zawiadomiony o terminie

Walnego Zgromadzenia Członków pozwanej Spółdzielni zwołanego na dzień

27 maja 2011 r. i o porządku obrad, którego jednym z punktów był wybór członków

rady nadzorczej. Posiedzenie Walnego Zgromadzenia zostało przerwane i termin

wznowienia obrad wyznaczono na dzień 10 czerwca 2011 r., o czym powiadomiono

członków Spółdzielni przez wywieszenie informacji na klatach schodowych.

W dniu 10 czerwca wybrano członków Rady Nadzorczej, przy czym w głosowaniu

brało udział sześć osób, które nie były członkami Spółdzielni, na ich deklaracjach

przystąpienia do spółdzielni widnieje bowiem tylko jeden podpis członka zarządu,

zamiast wymaganych - zgodnie z § 8 statutu - dwóch podpisów.

Powód nie uczestniczył w tym etapie Zgromadzenia, ale gdyby wiedział o terminie,

to zgłosiłby swoją kandydaturę do Rady Nadzorczej. Powód jest członkiem

Spółdzielni i otrzymał przydział lokalu przy ul. M. […], a oprócz tego pozwana

zawarła z nim umowę o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu

nr […], która została uznana wyrokiem Sądu Rejonowego w R. uznana za

nieważną, co skutkowało nakazaniem opuszczenia i opróżnienia lokalu. Powód

jest zadłużony wobec pozwanej z tytułu opłat za oba lokale.

Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji o braku

interesu prawnego powoda uznając, że skoro z jego praw członkowskich wynika

upoważnienie do podważania uchwał w trybie art. 42 ustawy z dnia 16 września

1982 r.- Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.; dalej

Pr. spółdz.), to oczywisty staje się jego interes prawny we wniesieniu powództwa

4

ustalającego na podstawie art. 189 k.p.c. zwłaszcza, że dopuszczalność

powództwa o ustalenie nieważności uchwał walnego zgromadzenia wynika z art. 49

§ 9 Pr. spółdz. Wskazał, że druga część Walnego Zgromadzenia została wadliwie

zwołana na dzień 10 czerwca 2011 r., statut pozwanej nie przewiduje bowiem

możliwości kontynuacji walnego zgromadzenia po przerwie, a nadto nie zachowano

ustawowego terminu zawiadomienia wszystkich członków na piśmie co najmniej

21 dni przed terminem posiedzenia, określonego w art. 83

ust. 6 i 7 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r., nr 119,

poz. 116 ze zm.; dalej u.s.m.) stanowiącym lex specialis w stosunku do art. 40 § 1

i 41 § 1 Pr. spółdz. Ponadto na piętnaście osób uczestniczących w głosowaniu

sześć nie było członkami spółdzielni i do Rady Nadzorczej została wybrana jedna

z tych osób wbrew treści art. 45 § 1 Pr. spółdz. stanowiącego, że członkiem rady

nadzorczej może być wyłącznie członek spółdzielni. Brak członkostwa wskazanych

sześciu osób został wywiedziony z podpisania deklaracji o przystąpieniu

do Spółdzielni przez tylko jednego członka zarządu sprzecznie z § 8 ust. 2 statutu.

W konsekwencji uznał, że kwestionowane uchwały zostały podjęte z naruszeniem

bezwzględnie obowiązującego art. 83

ust. 6 i 7 u.s.m. oraz art. 45 ust. 2 Pr. spółdz.,

co uzasadnia przyjęcie sankcji ich nieważności.

W skardze kasacyjnej, opartej o obie podstawy kasacyjne (art. 3983

§ 1 i 2

k.p.c.) pozwana zaskarżyła wyrok w punkcie pierwszym i trzecim i wniosła o jego

uchylenie w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie

powództwa, ewentualnie o jego uchylenie w tym zakresie i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy

zarzuciła naruszenie prawa materialnego: - art. 42 § 2 Pr. spółdz., art. 42 § 2 Pr.

spółdz. w zw. z art. 83

ust. 6 i 7 u.s.m., art. 17 § 2 oraz art. 45 § 2 Pr. spółdz.

Naruszenie przepisów postępowania wywiodła z błędnej wykładni art. 189 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie i doktrynie interes prawny w ujęciu art. 189 k.p.c. ujmuje się

szeroko. Ma wprawdzie rację skarżąca twierdząc, że interesu prawnego powoda

nie można interpretować w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy, nie mniej

jednak uwzględniając te okoliczności należy dokonywać wykładni tego pojęcia

5

z uwzględnieniem przesłanek stosowania art. 189 k.p.c. i ogólnych zasad

wypracowanych i utrwalonych przez doktrynę oraz orzecznictwo w zakresie

interesu prawnego członka spółdzielni w zaskarżaniu uchwał jej organów.

Za utrwalony należy uznać pogląd, że źródłem interesu prawnego członka

spółdzielni jest jego stosunek członkostwa, z którego wynika uprawnienie do

udziału w walnym zgromadzeniu członków, głosowania i kwestionowania uchwał

zarówno w drodze uchylenia uchwały, jak i żądania ustalenia jej nieważności wobec

sprzeczności z prawem (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 2010 r., IV CSK

24/10, OSNC 2011/3/30 i orzeczenia w nim powołane, z dnia 14 marca 2013 r.,

II CSK 382/12, nie publ.). Niezależnie więc od tego, czy powód spełniał warunki

kandydowania do rady nadzorczej czy nie, ma jako członek spółdzielni interes

prawny w ustaleniu, że podjęte uchwały są nieważne skoro powołuje się na

ich sprzeczność z konkretnymi przepisami ustawy- prawo spółdzielcze i ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych. Nie może przesądzać o braku interesu

podnoszony przez pozwaną fakt nie uczestniczenia przez powoda w Walnym

Zgromadzeniu, skoro stawia on zarzut nie powiadomienia go o drugiej jego części,

na której zostały podjęte zaskarżone uchwały. W konsekwencji zarzut naruszenia

art. 189 k.p.c. nie jest skuteczny.

Zagadnienie prawidłowości powiadomienia członków pozwanej o drugiej

części Walnego Zgromadzenia w dniu 10 czerwca 2011 r. wiąże się

z dopuszczalnością kontynuacji w innym terminie prawidłowo zwołanego

zgromadzenia po przerwie. Zarówno w przepisach ustawy Prawo spółdzielcze, jak

i ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych brak jest normy prawnej regulującej

instytucję przerwy w obradach walnego zgromadzenia członków spółdzielni.

Brak takiego uregulowania nie oznacza jednak niedopuszczalności przerwy

w obradach, skoro nie ma przepisów zakazujących. Zarządzenie przerwy

i wyznaczenie dalszych obrad na inny termin nie stanowi naruszenia prawa.

Spółdzielnia mieszkaniowa jest dobrowolnym zrzeszeniem przede wszystkim osób

fizycznych, opartym na zasadzie samorządności, a walne zgromadzenie

najwyższym jej organem. Walne zgromadzenie członków odbywa się według reguł

określonych przez członków spółdzielni w nim uczestniczących, w granicach

określonych w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych. Skoro przepisy tej ustawy

6

wyznaczają granice swobody procedowania, a nie zakazują przerwy w obradach,

to jej zarządzenie mieści się w granicach tej swobody. W działalności spółdzielni

mieszkaniowych przerwy w obradach walnego zgromadzenia są powszechnie

praktykowane i ich dopuszczalność nie budziła wątpliwości w orzecznictwie.

Walne zgromadzenie kontynuowane po przerwie jest jednym zgromadzeniem

i brak podstaw do stosowania wymogów określonych w art. 83

pkt 6 u.s.m. odrębnie

do jego każdego etapu. Prawidłowe powiadomienie członka o terminie

zgromadzenia i porządku obrad odpowiada wymogom art. 83

pkt 6 i 7 u.s.m., nawet

jeżeli w zawiadomieniu brak jest informacji, że posiedzenie może być przerwane

i kontynuowane po przerwie. Treść punktu 6 zd. 1 in fine odnosząca się do terminu

powiadomienia członków o pierwszej części zgromadzenia odnosi się

bowiem wyłącznie do przypadku, o którym mowa w punkcie 1 zd. 1, gdy walne

zgromadzenie zostaje podzielone na części wobec przekroczenia liczby

500 członków spółdzielni. Członek spółdzielni ma prawo uczestniczenia w obradach,

ale jeżeli rezygnuje dobrowolnie z tego prawa nie uczestnicząc w pierwszej ich

części i nie wykazuje minimalnej staranności w wykonywaniu praw członkowskich

nie starając się o informację co do ich przebiegu, to nie może powoływać się na

brak wiedzy o drugiej części obrad, na której zostały podjęte uchwały zgodnie

z prawidłowo doręczonym mu porządkiem obrad. Podniesiony przez Sąd

Apelacyjny brak uregulowania kwestii przerwy w obradach w statucie pozostaje bez

znaczenia skoro istniejące jego postanowienia przerwy nie zakazują, a ponadto

przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie, z uwagi na przedmiot żądania, może

być wyłącznie sprzeczność uchwał z ustawą, bo tylko taka sprzeczność jest

przesłanką ustalenia ich nieważności. Z tych względów brak jest podstaw

do przyjęcia, że zaskarżone uchwały zapadły z naruszeniem art. 83

pkt 6 i 7 u.s.m.,

co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 42 § 2 Pr. spółdz., art. 42 § 2 Pr. spółdz.

w zw. z art. 83

ust. 6 i 7 u.s.m.

Odnosząc się do zagadnienia uczestniczenia w głosowaniu osób nie

będących członkami spółdzielni oraz wyboru do rady nadzorczej osoby, która takim

członkiem nie była, wskazać trzeba, że zgodnie z art. 16 § 1 i art. 17 § 1 i 2

Pr. spółdzielczego, stosowanymi odpowiednio poprzez art. 1 pkt 7 u.s.m.,

warunkiem przyjęcia do spółdzielni jest złożenie deklaracji w formie pisemnej,

7

przystępujący do spółdzielni stają się jej członkami z chwilą przyjęcia przez

spółdzielnię, zaś przyjęcie powinno być stwierdzone na deklaracji podpisem dwóch

członków zarządu lub osób do tego przez zarząd upoważnionych z podaniem daty

uchwały o przyjęciu. Oznacza to, że członkostwo w spółdzielni powstaje w wyniku

oświadczenia spółdzielni o przyjęciu w poczet członków, które to oświadczenie

w formie uchwały składa właściwy statutowo organ spółdzielni. Oświadczenie to nie

może być zastąpione innym zdarzeniem prawnym. Z tej przyczyny, aczkolwiek

stwierdzenie przyjęcia na deklaracji przez dwóch członków zarządu jest elementem

procedury określonej ustawowo, decydujące znaczenia dla powstania stosunku

członkostwa ma podjęcie uchwały o przyjęciu w poczet członków. Stwierdzenie,

o którym mowa w art. 17 § 2 Pr. spółdz. ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i

jest pochodne w stosunku do uchwały, stwierdza bowiem, że stosunek członkostwa

już istnieje w wyniku jej podjęcia. Niestwierdzenie przyjęcia na deklaracji podpisami

dwóch członków zarządu lub stwierdzenie wadliwie tylko jednym podpisem stanowi

uchybienie spółdzielni, natomiast nie wpływa na istnienie stosunku członkostwa.

Sąd Apelacyjny wyraził pogląd odmienny bez dokonania analizy, czy sześć osób

biorących udział w głosowaniu oraz osoba wybrana do rady nadzorczej zostały

przyjęte w poczet członków prawidłowo podjętą uchwałą statutowo uprawnionego

organu pozwanej, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 17 § 2 i art. 45 § 2

Pr. spółdz. Powód wywodził brak członkostwa wskazanych osób jedynie z braku

jednego podpisu członka zarządu na deklaracji przy stwierdzenia przyjęcia

w poczet członków, nie kwestionował natomiast wynikającego z tychże deklaracji

podjęcia uchwał przez właściwy organ pozwanej Spółdzielni. Brak zatem podstaw

do stwierdzenia by wykazał, że wskazane przez niego osoby w dacie głosowania

nie były członkami pozwanej spółdzielni, jak również iż jedna z tych osób wybrana

do Rady Nadzorczej nie spełniała wymogów z art. 45 § 1 Pr. spółdz.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39816

k.p.c.,

o kosztach rozstrzygając zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 i 39821

k.p.c. oraz § 10 pkt 1 oraz § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

8

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 2013,

poz. 490).

jw