II PK 127/13

Sygn. akt II PK 127/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa B. J. G.

przeciwko Skarbowi Państwa Oddziałowi Straży Granicznej w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 lutego 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 26 lutego 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w Z.

w dniu 12 czerwca 2012 r., znosi postępowanie w zakresie

objętym tymi wyrokami i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu, wraz z orzeczeniem o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód B. G. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa -

Oddziałowi Straży Granicznej w K. domagał się renty wyrównawczej ,poczynając

od stycznia 2004 r. za każdy miesiąc w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy

przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej, a

wysokością pobieranej policyjnej renty inwalidzkiej wraz z odsetkami liczonymi od

każdego 16 dnia danego miesiąca. Pozwem powód objął okres do grudnia 2006 r.

Pozwany Skarb Państwa Oddział Straży Granicznej w odpowiedzi na pozew wniósł

o oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił powództwo.

Apelację powoda od tego wyroku Sąd Okręgowy oddalił wyrokiem z dnia 12 lipca

2007 r. Na skutek skargi kasacyjnej powoda Sąd Najwyższy uchylił powyższy

wyrok Sądu Okręgowego przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego

rozpoznania. Następnie Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r. uchylił

wyrok Sądu Rejonowego i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego

rozpoznania. Wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r., Sąd Rejonowy w Z. częściowo

uwzględnił powództwo zasądzając od pozwanego na rzecz powoda tytułem renty

wyrównawczej kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę w latach 2004 - 2011

(tj. 824,00 zł, 849,00 zł, 899,10 zł, 936,00 zł, 1.126,00 zł, 1.276,00 zł, 1.317,00 zł,

1.386,00 zł). W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone, zaś koszty

procesu zniesione wzajemnie. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 12 czerwca 2012 r., wydanym w sprawie IV Pa …/12, uchylił

zaskarżony wyrok w punkcie I, III, IV i V i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi

Rejonowemu do rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania apelacyjnego. Wyrokiem z dnia 14 grudnia 2012 r. Sąd

Rejonowy w Z. zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Oddziału Straży

Granicznej w K. na rzecz powoda B. G. tytułem renty kwoty szczegółowo

wymienione w pkt I. 1-93, wraz z ustawowymi odsetkami, oddalił powództwo w

pozostałym zakresie oraz nie obciążył powoda kosztami procesu. W apelacji od

tego wyroku powód zarzucił, między innymi naruszenie art. 379 pkt 4 k.p.c. w

związku z niewłaściwym składem Sądu Okręgowego w sprawie IV Pa …/12.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r., zaskarżonym rozpoznawaną skarga kasacyjną,

Sąd Okręgowy oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 600 zł

3

tytułem kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą. W

uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, między innymi, że „Kontrola instancyjna nie

daje podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie.” W konkluzji

uzasadnienia Sąd uznał zarzuty apelacji za nieuzasadnione.

W skardze kasacyjnej powód zaskarżył powyższy wyrok w całości,

zarzucając między innymi nieważność postępowania, powstałą przez naruszenia

prawa procesowego - głównie art. 379 pkt 4 w związku z art. 386 § 5 i art. 39815

§ 2

k.p.c., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez rozpoznanie sprawy zaskarżonej a także

sprawy o sygn. IV Pa …/12 przez niewłaściwy skład sędziowski oraz naruszenie

art. 328 § 1 k.p.c., przez nieuzasadnienie wyroku w kwestii stwierdzenia braku

podstaw do stwierdzenia nieważności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Trafny okazał się zarzut nieważności

postępowania w związku z naruszeniem art. 39815

§ 2 k.p.c. Poza tym, zasadnie

zarzucono naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., przez nieuzasadnienie wyroku w zakresie

apelacyjnego zarzutu nieważności postępowania. Ograniczenie uzasadnienia w tej

w kluczowej w apelacji kwestii do stwierdzenia, że „Kontrola instancyjna nie daje

podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie” jest równoznaczne z

uchyleniem się Sądu od wyjaśnienia motywów wyroku w tym zakresie.

Jak wynika z przebiegu postępowania w sprawie, sędzia B. Ł. brał udział w

wydaniu zarówno wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 12 lipca 2007 r. (IV Pa

…/07), uchylonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2008 r., II PK

346/07, jak i wyroku z 12 czerwca 2012 r. (IV Pa …/12) oraz wyroku zaskarżonego

rozpoznawaną skargą kasacyjną. Nie brał natomiast udziału w wydaniu wyroku z

19 grudnia 2008 r. (IV Pa …/08), tj. pierwszego z wyroków Sądu Okręgowego w Z.

wydanych po wyżej wskazanym wyroku Sądu Najwyższego. Okoliczność ta, w

związku z treścią art. 39815

§ 2 k.p.c., wymaga zatem wyjaśnienia z uwagi na

wskazany wyżej kasacyjny zarzut wydania zaskarżonego wyroku w warunkach

nieważności postępowania, a także ze względu na obowiązek Sądu Najwyższego

wzięcia nieważności postępowania pod rozwagę z urzędu (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

4

Stosownie do art. 39815

§ 2 k.p.c., w razie przekazania przez Sąd Najwyższy

sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie. Użyte w

tym przepisie określenie „w innym składzie” należy rozumieć w ten sposób, że aby

skład sądu stał się „inny” żaden z sędziów, którzy wydali uchylone orzeczenie, nie

może już uczestniczyć w ponownym rozpoznaniu sprawy. Innymi słowy, ponowny

skład rozpoznający sprawę, aby był „inny”, musi być całkowicie osobowo

zmieniony. Zarówno gramatyczna, jak i celowościowa wykładnia rozważanego

przepisu przemawiają za wyłączeniem raz na zawsze od udziału w rozpoznawaniu

sprawy tego składu sądzącego, który uczestniczył w wydaniu uchylonego

orzeczenia. Skład sądu, który wydał uchylone orzeczenie, zostaje więc z mocy art.

39815

§ 2 k.p.c. ostatecznie wyłączony od ponownego rozpoznania sprawy. Ratio

legis tego przepisu sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn mogących

rodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w

rozpoznawaniu określonej sprawy. Normy wyłączające z mocy prawa od

ponownego orzekania sędziego, który w tej samej sprawie brał udział w wydaniu

wyroku następnie uchylonego przez sąd wyższej instancji, mają zagwarantować

bezstronność sądu, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ma

to uzasadnienie w aspekcie psychologicznym, wyrażającym się skłonnością do

nieprzyznawania się do popełnionych błędów i uchybień bądź oporem przed

zmianą już raz wyrobionego poglądu na tę samą sprawę. Chodzi więc o to, aby w

ponownym rozpoznaniu sprawy nie brał udziału sędzia, który uczestniczył we

wcześniejszej fazie postępowania i który z tych właśnie względów mógł nabrać

wewnętrznego przekonania co do oceny dowodów i okoliczności faktycznych (zob.

postanowienie SN z dnia 10 lipca 2007 r., II PZ 29/07, OSNP 2008, nr 19-20, poz.

291). Poza tym, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w innym składzie,

ma zapewnić bezstronność w rozpoznaniu sprawy przy pełnym zachowaniu

niezawisłości sędziowskiej, przez eliminowanie sytuacji, w których sędzia przy

orzekaniu byłby związany wskazaniami Sądu Najwyższego w konkretnej sprawie,

wbrew własnemu przekonaniu, któremu dał już wyraz w uchylonym orzeczeniu.

Temu celowi sprzeciwiałaby się częściowa jedynie zmiana składu sędziowskiego,

zwłaszcza gdyby dotyczyła, np. tylko jednego sędziego (wyrok SN z dnia 2 lutego

2011 r., II CSK 423/10, LEX nr 1324265; zob. też wyroki SN z dnia: 14 maja

5

2003 r., I CK 416/02, LEX 121716; 25 sierpnia 1998 r., I PKN 268/98, OSNAP

1999, nr 18, poz. 575; 29 maja 1963 r., III PO 10/63, OSNCP 1963, nr 11, poz.

239).

Wobec powyższego należy uznać, że zgodnie z art. 39815

§ 2 k.p.c., w razie

uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku sądu drugiej instancji do ponownego

rozpoznania, sędzia uczestniczący w wydaniu uchylonego wyroku nie może brać

udziału w wydaniu nie tylko pierwszego wyroku po tym uchyleniu, lecz także

każdego kolejnego wyroku w tej sprawie.

Skoro obowiązek rozpoznania sprawy w innym składzie przez sąd drugiej

instancji wynika z mocy ustawy, to sprzeczny z przepisami prawa skład sądu

orzekającego z udziałem sędziego, który już raz brał udział w wydaniu w tej sprawie

orzeczenia, uchylonego następnie przez Sąd Najwyższy, z przekazaniem sprawy

do ponownego rozpoznania, powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art.

379 pkt 4 k.p.c. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że nieważność postępowania

zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo

jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W takim

wypadku, Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c.

znosi postępowanie w zakresie objętym nieważnością (postanowienie SN z dnia 19

lipca 2000 r., II CKN 1124/98, LEX nr 1223579).

Wobec tego, że sędzia B. Ł. brał udział w wydaniu uchylonego przez Sąd

Najwyższy orzeczenia i w związku z tym nie mógł - po przekazaniu sprawy do

ponownego rozpoznania - orzekać w sprawie, a mimo to był w składzie, który wydał

wyrok z dnia 12 czerwca 2012 r. (IV Pa …/12) oraz wyrok zaskarżony

rozpoznawaną skargą kasacyjną, należało orzec, jak w sentencji (art. 39815

w

związku z art. 386 § 2 i art. 39821

k.p.c.).