III KK 482/13

Sygn. akt III KK 482/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Grzegorczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Sądej

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

w sprawie A. K.

skazanego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

zarządzonym w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 6 lutego 2014 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego, w zakresie

rozstrzygnięcia w pkt 4 odnoszącym się do orzeczonej nawiązki

od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B.

z dnia 10 kwietnia 2013 r.

1. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia, którym

orzeczono od oskarżonego nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego

Nadleśnictwa (pkt 4 części dyspozytywnej tego wyroku) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w B. do

ponownego rozpoznania,

2

2. na podstawie art. 455 w zw. z art. 536 i art. 537 § 1 k.p.k.

uchyla w pkt II tego wyroku, we wskazanej tam podstawie

wymiaru kary, przywołanie w niej art. 290 § 1 k.k.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem A. K. został uznany winnym zarzucanego mu czynu

polegającego na tym, że w okresie od 28 września do 10 października 2012 r.

dokonał czterokrotnie, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego

zamiaru, zaboru w celu przywłaszczenia drewna grabowego ze stosów w postaci

wałków o łącznej wartości 1985,66 zł z terenu lasu państwowego w określonych

obrębach, który to czyn był zakwalifikowany z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i

skazał go za to na podstawie art. 290 § 1 w zw. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 12

k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo

zawiesił na okres próby 2 lat, orzekając, także na podstawie art. 290 § 2 k.k., od

niego na rzecz pokrzywdzonego Nadleśnictwa, nawiązkę w kwocie 3971,32 zł.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 18 kwietnia 2013 r. bez zaskarżania (k. 204).

W grudniu 2013 r. kasację od tego wyroku wywiódł na korzyść skazanego

Prokurator Generalny, ale jedynie w części dotyczącej orzeczenia o nawiązce,

zarzucając obrazę art. 290 § 2 k.k., polegającą na orzeczeniu wobec A. K. nawiązki

na podstawie tego przepisu, mimo że nie został on skazany za wyrąb drzewa w

lesie ani za kradzież wyrąbanego albo powalonego drzewa, jak tego wymaga ten

przepis lecz za kradzież drewna grabowego. Wywodząc w ten sposób skarżący

wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, a więc bez wydawania orzeczenia

następczego.

Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja ta jest zasadna w oczywistym stopniu, a wniesiona na korzyść

oskarżonego, została rozpoznana na posiedzeniu, o jakim mowa w art. 535 § 5

k.p.k. Rzecz bowiem w tym, że – jak wskazuje się słusznie w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, przepis art. 290 § 2 k.k., ogranicza wyraźnie możliwość orzeczenia

nawiązki jedynie w razie skazania sprawcy za wyrąb drzewa w lesie, o którym

mowa w § 1 tego przepisu, albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego.

Nie odnosi się on tym samym do sytuacji, gdy sprawca zostaje skazany nie za

kradzież drzewa, lecz za kradzież drewna (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z

3

dnia: 3 września 2009 r., V KK 171/09, OSNKW 2010, z. 2, poz. 16, z 26

października 2011 r., IV KK 298/11, LEX nr 1027195, z 2 kwietnia 2012 r., V KK

429/11, LEX nr 1133986, czy z dnia 16 lipca 2013 r., III KK 198/13, LEX nr

1335578). Jak zaś wcześniej wskazano, skazanemu przypisano czyn polegający na

zaborze w celu przywłaszczenia drewna ze stosów w postaci określonych wałków,

a nie drzewa w wypadkach wskazanych w art. 290 § 2 k.k. Doszło zatem w tej

sprawie bez wątpienia do rażącego naruszenia prawa materialnego, które przy tym

wręcz miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Stąd oczywista zasadność tej

kasacji.

Nie oznacza to jednak, aby można było podzielić wniosek skarżącego,

domagającego się jedynie ograniczenia się Sądu Najwyższego do uchylenia

rozstrzygnięcia o wadliwie zasądzonej nawiązce, bez wydawania orzeczenia

następczego. Nie zauważa on bowiem, że w sprawie niniejszej w akcie oskarżenia

zawarty był też wniosek o zobowiązanie skazanego do naprawienia szkody

pokrzywdzonemu Nadleśnictwu przez zapłatę na jego rzecz kwoty równej wartości

skradzionego drewna (k. 174v). Sąd Rejonowy uchylił się od rozpoznania tego

wniosku, a to – jak należy zakładać – dlatego, że orzekł o nawiązce w wysokości

podwójnej wartości przedmiotu przypisanego oskarżonemu przestępstwa, co

przewiduje zastosowany w tej sprawie – choć wadliwie – art. 290 § 2 k.k. Tym

samym jednak ograniczenie się jedynie do uchylenia wadliwego orzeczenia o

nawiązce godziłoby w wyrażony wyraźnie w art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k. obowiązek

uwzględnienia w postępowaniu karnym prawnie chronionych interesów

pokrzywdzonego.

Błędne rozstrzygnięcie Sądu co do podstawy prawnej orzeczonej nawiązki,

nie może powodować, że w związku z tym pokrzywdzony ma być zmuszony do

dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z racji szkody wyrządzonej mu

przypisanym skazanemu przestępstwem na drodze procesu cywilnego. Dlatego też

Sąd Najwyższy uznał, że w ramach tej kasacji jest możliwe, po uchyleniu błędnego

rozstrzygnięcia w przedmiocie nawiązki, przekazanie sprawy Sądowi meriti w

zakresie rozpoznania wniosku pokrzywdzonego o zobowiązanie sprawcy do

naprawienia szkody wyrządzonej swym czynem, czyli orzeczenia innego środka

karnego niż zasądzona nawiązka. Obowiązek ten przy tym jest zdecydowanie

4

łagodniejszy od owej nawiązki, gdyż obejmuje jedynie wartość zagarniętego

drewna, a nie podwójną jego wysokość, jak to orzeczono w uchylonym

rozstrzygnięciu.

Niezależnie od powyższego, Sąd Najwyższy poza granicami kasacji i

podniesionymi w niej zarzutami, uznał za niezbędne skorygowanie podstawy

wymiaru kary za przestępstwo przypisane oskarżonemu. Jak wskazano wcześniej,

w podstawie tej, poza przepisem art. 278 § 1 k.k., pojawił się również art. 290 § 1

k.k., choć opis czynu w żadnej mierze nie wskazywał na jakiekolwiek znamię

wymagane przez ten ostatni przepis. Skoro zaś, stosownie art. 536 k.p.k., Sąd

Najwyższy może rozpoznać kasację w zakresie szerszym, niż wyznaczają to

jej granice i podniesione zarzuty, m.in. w wypadku określonym w art. 455

k.p.k., a więc odnośnie poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej czynu, to

możliwe jest również, a maiori ad minus, poprawienie podstawy wymiaru

kary, gdy w określonym zakresie nie odpowiada ona jakimkolwiek

znamionom przypisanego czynu. Nie można jednak uczynić tego przez

dokonanie odpowiedniej zmiany w zaskarżonym wyroku, jako że jedynym

dopuszczalnym orzeczeniem reformatoryjnym w postępowaniu kasacyjnym

jest tylko uniewinnienie oskarżonego (art. 537 § 2 k.p.k.). Poprawienie zatem

podstawy wymiaru kary – jak i kwalifikacji prawnej czynu – jest zatem

możliwe wyłącznie przez uchylenie fragmentu rozstrzygnięcia, w którym

podano wadliwy przepis. Tak też rozstrzygnięto w sprawie niniejszej, uchylając z

podstawy wymiaru kary powołany tam przepis art. 290 § 1 k.k. Rozstrzygnięcie

takie oznacza poprawienie podstawy wymiaru kary, ale bez dokonywania

pozytywnej zmiany w tej podstawie, a więc nie godzi w wymogi art. 537 § 2 k.p.k.

Jest przy tym korzystne dla skazanego, jako że podstawą prawną wymiaru mu kary

pozostaje jedynie art. 278 § 1 k.k.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku.