SDI 51/13

Sygn. akt SDI 51/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Andrzej Ryński

Protokolant Anna Kuras

przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej

notariusza K. M.

w sprawie notariusz A. Ł.

obwinionej z art. 50 w zw. z art. 7 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.

Prawo o notariacie (t. j. Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm.)

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 7 lutego 2014 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionej

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej

w […] z dnia 17 lipca 2013 r.,

zmieniającego orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w […]

z dnia 28 lutego 2007 r.

uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazuje Wyższemu

Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej Radzie Notarialnej w […]

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego z dnia 28 lutego 2007 r., obwiniona

notariusz A. Ł. została uznana za winną tego, że w okresie od października 2002 r.

do lipca 2005 r., będąc zobowiązana do pobrania opłaty sądowej od wniosku o

dokonanie wpisu w księdze wieczystej na podstawie art. 7 § 2 ustawy- Prawo o

notariacie (dalej: u.p.n.), nie uzależniała dokonania tej czynności od uiszczenia

opłaty sądowej, a będąc zobowiązana do przekazania pobranych opłat na rachunek

bankowy Sądu Rejonowego, w którego obszarze właściwości ma siedzibę, w

terminie do siódmego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została

pobrana opłata, wpłacała te opłaty w terminach dowolnie przez siebie ustalonych,

będąc w sposób ciągły zadłużona wobec Skarbu Państwa, na rzecz którego

pobierane są opłaty, czym w sposób rażący naruszyła art. 7 § 2 zd. 2 u.p.n. oraz

przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 27 sierpnia 2001 r. w sprawie

pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis w księdze

wieczystej, zamieszczanych w aktach notarialnych i za to, na podstawie art. 51 § 1

pkt 3 u.p.n., została jej wymierzona kara pieniężna w wysokości 13 200 zł.

Odwołanie od powyższego orzeczenia złożył Rzecznik Dyscyplinarny Izby

Notarialnej w […] oraz obrońca obwinionej. Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy

Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z dnia 26 listopada 2007 r., zmienił

zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że na podstawie art. 51 § 1 pkt 4 u.p.n.

wymierzył obwinionej karę dyscyplinarną w postaci pozbawienia jej prawa

prowadzenia kancelarii.

Orzeczenie Sądu drugiej instancji zostało zaskarżone kasacjami obwinionej

oraz jej obrońcy, w których podniesiono zarzuty rażącej niewspółmierności kary.

Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej wniósł o oddalenie obu kasacji

jako pozbawionych podstaw kasacyjnych.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 27 marca 2008 r., uchylił zaskarżone

orzeczenie i sprawę przekazał Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej

Radzie Notarialnej do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej

postanowieniem z dnia 27 października 2008 r., zawiesił postępowanie przeciwko

obwinionej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego, albowiem

3

opis przewinienia zawodowego określonego w art. 7 § 2 u.p.n. pokrywał się z

zarzuconym A. Ł. w akcie oskarżenia przestępstwem z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art.

271 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., mającym polegać na tym, że w

okresie od 1 lipca 2002 r. do 7 lipca 2005 r. w […], w krótkich odstępach czasu w

wykonaniu z góry powziętego zamiaru, jako notariusz prowadzący kancelarię

notarialną w […], przekroczyła swoje uprawnienia i nie dopełniła obowiązków

wynikających z art. 7 § 2 i art. 89 § 2 u.p.n., art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 9 września

2000 r. o podatku od czynności cywilno-prawnych, art. 4 ust. 2 i 2a rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez

notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej

zamieszczanych w aktach notarialnych, nie przekazując w przewidzianym

przepisami terminie i w należnej wysokości do Sądu Rejonowego w […] opłat

sądowych od wniosków o wpis do ksiąg wieczystych zamieszczanych w aktach

notarialnych, a ponadto nie pobrała opłat sądowych, podatków od czynności

cywilno-prawnych i taksy notarialnej wraz z należnym od niej podatkiem VAT,

poświadczając nieprawdę w sporządzanych przez siebie w ww. okresie aktach

notarialnych i odpowiadających im zapisach w repertorium A.

Decyzja Wyższego Sądu Dyscyplinarnego o zawieszeniu postępowania

dyscyplinarnego została zaskarżona przez obwinioną, która podniosła w zażaleniu

zarzut upływu terminu przedawnienia. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 29

stycznia 2009 r., sygn. akt SDI 31/08, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie

wskazując, że wobec tożsamości zarzucanego obwinionej czynu, będącego

zarówno przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, jak i procesu karnego, brak

jest podstaw do umorzenia postępowania w związku z upływem 3-letniego terminu

przedawnienia, o którym mowa w art. 52 § 1 u.p.n.

Po podjęciu postępowania Wyższy Sąd Dyscyplinarny, orzeczeniem z dnia

17 lipca 2013 r., zmienił zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji w części

dotyczącej orzeczenia o karze i na podstawie art. 51 § 1 pkt 4 u.p.n. wymierzył

obwinionej karę pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii.

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone kasacją obrońcy obwinionej, w

której podniesiono zarzut rażącej niewspółmierności kary i wniesiono o uchylenie

orzeczenia Sądu drugiej instancji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze oraz

4

przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wyższemu Sądowi

Dyscyplinarnemu przy Krajowej Radzie Notarialnej.

W odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej

wniósł o jej oddalenie jako niezasługującej na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Niezależnie od kwestii zasadności zarzutu podniesionego w kasacji obrońcy

obwinionej, zaskarżone orzeczenie należało uchylić z powodu stwierdzenia z

urzędu, że w sprawie wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9

k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 69 u.p.n.

Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 i 2 u.p.n., po upływie 3 lat od chwili czynu nie

można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia ulega ono

umorzeniu. Jeżeli jednak czyn zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie

dyscyplinarne nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie przewidziane w

przepisach Kodeksu karnego. Karalność przypisanego obwinionej przewinienia

dyscyplinarnego według art. 52 § 1 u.p.n. przedawniłaby się zatem z dniem 1 lipca

2008 r., natomiast uzasadnieniem dla prowadzonego po tym czasie postępowania

dyscyplinarnego było przyjęcie przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny, że czyn

zarzucany obwinionej stanowi jednocześnie przestępstwo, które zgodnie z art. 101

§ 1 pkt 4 k.k. i art. 102 k.k. przedawnia się dopiero po 10 latach, a zatem w

niniejszej sprawie nastąpiłoby to z końcem dnia 1 lipca 2015 r.

Okazało się jednak, że opis i kwalifikacja prawna czynu przypisanego

obwinionej w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w […] z dnia 22 czerwca

2012 r., VII K …/11, nie pokrywa się z opisem czynu i jego kwalifikacją prawną z

aktu oskarżenia. Sąd ten bowiem na okres roku próby warunkowo umorzył

postępowanie karne przeciwko A. Ł., przyjmując jedynie, że w okresie od 1 lipca

2002 r. do 6 czerwca 2005 r. w […], działając w krótkich odstępach czasu oraz w

wykonaniu z góry powziętego zamiaru, będąc funkcjonariuszem publicznym –

notariuszem prowadzącym kancelarię notarialną, poświadczyła nieprawdę co do

okoliczności mających znaczenie prawne, a to o pobraniu opłaty sądowej oraz

podatku od czynności cywilno-prawnych w sporządzanych przez siebie aktach

notarialnych oraz odpowiadających im zapisach w repertorium A, pomimo tego, że

należności, na które wystawiała faktury z odroczonym terminem płatności, nie

5

zostały pobrane, tj. że popełniła stanowiący wypadek mniejszej wagi występek z

art. 271 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Należy zatem zauważyć, że sąd karny stwierdził przestępność zachowania

notariusz A. Ł. jedynie w zakresie poświadczenia nieprawdy w sporządzanych

przez nią aktach notarialnych i repertorium A, tj. fałszywego stwierdzenia pobrania

opłaty sądowej oraz podatku od czynności cywilno-prawnych, co wypełniało

znamiona występku z art. 271 § 2 k.k. Sąd ten wyeliminował natomiast z opisu

czynu i jego kwalifikacji prawnej drugi zarzucany w akcie oskarżenia aspekt

prawno-karny zachowania obwinionej, tj. niedopełnienie przez nią obowiązków jako

funkcjonariusza publicznego i działanie na szkodę interesu publicznego (art. 231 §

1 k.k.).

Tymczasem sądy dyscyplinarne przypisały obwinionej przewinienie

dyscyplinarne, którego istota sprowadzała się do zaniechania niezwłocznego

pobrania opłat sądowych od dokonanych czynności notarialnych i przekazywania

ich na rachunek Skarbu Państwa z opóźnieniem, co wpisywało się właśnie w tę

część zarzutu, odnoszącą się do występku z art. 231 § 1 k.k., nie uwzględnionego

w opisie i kwalifikacji prawnej czynu przypisanego wyrokiem Sądu Rejonowego w

[…] z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt VII K …/11. Z tego względu, wobec upływu

3-letniego terminu przedawnienia dyscyplinarnego niemożliwe stało się

pociągnięcie obwinionej do odpowiedzialności dyscyplinarnej za te zachowania,

których przestępności nie stwierdził Sąd Rejonowy w […]. O ile bowiem podjęcie

przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny decyzji o zawieszeniu postępowania karnego było

uprawnione w świetle szerszego opisu czynu zawartego w akcie oskarżenia, o tyle

zawężona charakterystyka czynu stwierdzonego wyrokiem sądu karnego i

wyeliminowanie z kwalifikacji prawnej art. 231 § 1 k.k. uczyniły niemożliwym

pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionej za delikt, na który

składały się wszystkie zachowania opisane we wniosku o ukaranie limitującego

zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu dyscyplinarnym.

W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia powstała sytuacja, w której odpadła

przesłanka do zastosowania określonego w Kodeksie karnym 10-letniego terminu

przedawnienia przestępstwa (art. 101 § 1 pkt 4 k.k. i art. 102 k.k. w zw. z art. 52 § 2

u.p.n.), albowiem brak jest przynajmniej pełnej tożsamości między czynem

6

przypisanym A. Ł. w sentencji wyroku Sądu Rejonowego w […] z dnia 22 czerwca

2012 r., sygn. akt VII K …/11, utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w

[…] z dnia 15 stycznia 2013 r., a czynem opisanym w sentencji orzeczenia Sądu

Dyscyplinarnego w […] z dnia 28 lutego 2007 r.

Z tego względu konieczne stało się uchylenie orzeczenia Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej z dnia 17 lipca 2013 r., i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wyższy Sąd Dyscyplinarny

rozważy, czy a jeżeli tak, to w jakim zakresie składające się na delikt dyscyplinarny

zachowania, wskazane w skardze Rzecznika Dyscyplinarnego, mieszczą się w

opisie przestępstwa przypisanego obwinionej w wyroku Sądu Rejonowego w [….] z

dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt VII K …/11, co uzasadniałoby pociągnięcie A. Ł.

do odpowiedzialności dyscyplinarnej w związku z treścią art. 52 § 2 u.p.n. W

zależności od podjętej decyzji Sąd ten wówczas albo dokona modyfikacji opisu

czynu, który zawierałby się w znamionach występku przypisanego obwinionej przez

sąd karny, uznając tym samym za uprawnione prowadzenie postępowania

dyscyplinarnego pomimo upływu „zwykłego” terminu przedawnienia dla przewinień

dyscyplinarnych (art. 52 § 1 u.p.n.), albo umorzy postępowanie wobec braku

podstaw do zastosowania terminu przedawnienia określonego w Kodeksie karnym.

Wobec konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku ze względu na

wystąpienie jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych, bezprzedmiotowe

było odniesienie się do zarzutu rażącej niewspółmierności kary.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.