V CSK 172/13

Sygn. akt V CSK 172/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Kozłowska

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa P. K. i J. B.

przeciwko B. B. i Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń

Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 lutego 2014 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 12 września 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 i 4 (drugim i czwartym)

i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K., uwzględniwszy częściowo powództwo wspólników

spółki cywilnej P. K. i J. B., zasądził na ich rzecz solidarnie od pozwanej B. B.,

komornika sądowego oraz Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń, przyjmując

odpowiedzialność in solidum obu tych pozwanych, kwotę 48000 zł z odsetkami, a w

pozostałej części powództwo oddalił.

Sąd Okręgowy ustalił, że pozwana B. B., jako komornik sądowy prowadziła

egzekucję z nieruchomości. W protokole opisu i oszacowania tej nieruchomości nie

wymieniła, że znaczna jej część jest zadrzewiona oraz że przebiega przez nią rów

melioracyjny „B." o szerokości od 0,8 do 1,5 m. Powodowie przystąpili do licytacji i

wpłacili kwotę 96 000 zł jako rękojmię. Postanowieniem z dnia 22 września 2009 r.

Sąd Rejonowy udzielił przybicia na ich rzecz oraz nakazał pobrać kwotę 7 840 zł

tytułem opłaty. W piśmie z dnia 21 stycznia 2010 r. powodowie oświadczyli, że

odstępują od nabycia licytowanej nieruchomości i wnoszą o zwrot wniesionej

rękojmi, gdyż po licytacji powzięli wiadomość o istniejącym zadrzewieniu i rowie

melioracyjnym. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2010 r. Sąd oddalił ten wniosek

oraz stwierdził wygaśnięcie przybicia.

Sąd Okręgowy na gruncie tych ustaleń uznał, że pozwana ponosi

odpowiedzialność na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz. U. 2011 r., Nr 231, poz. 1376

ze zm., dalej: "u.k.s.e.") za szkodę poniesioną przez powodów polegającą

na utracie wniesionej rękojmi. W ocenie Sądu bezprawność czynności pozwanej

komornik polegała na tym, że w protokole opisu i oszacowania pominęła mające

istotne znaczenie dla licytanta istniejące zadrzewienie i rów melioracyjny. Niemniej

jednak pozwani przez zaniechanie zapoznania się ze stanem nieruchomości

przyczynili się do szkody w 50%.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 12 września 2012 r. wyrok pierwszej

instancji zmienił jedynie o tyle, że kwotę 48 000 zł podniósł do kwoty 51 920 zł

uznając, że także koszty przybicia stanowią uszczerbek majątkowy wchodzący w

3

skład szkody. Poza tym podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną

odnośnie do przyczynienia się powodów do szkody i dalej idącą ich apelację oddalił.

Skarga kasacyjna powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na

podstawie pierwszej z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 361 § 1, 362

k.c. i zmierza do uchylenia tego wyroku i uwzględniania apelacji, bądź przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odpowiedzialność odszkodowawcza komornika przewidziana w art. 23 ust. 1

u.k.s.e. jest odpowiedzialnością deliktową za działanie niezgodne z prawem,

bez względu na zawinienie komornika (por. między innymi uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 13 października 2004 r. III CZP 54/04, OSNC 2005/10/168).

Podług art. 947 k.p.c. dokonanie opisu nieruchomości należy w zasadzie

wyłącznie do komornika. Nie budzi wątpliwości, że z naruszeniem tego przepisu,

rodzącym odpowiedzialność odszkodowawczą komornika przewidzianą w art. 23

ust. 1 u.k.s.e., pominięto w protokole opisu i oszacowania nieruchomości informację

o jej zadrzewieniu i rowie melioracyjnym.

Istota skargi kasacyjnej sprowadza się do zarzutu, że z naruszeniem art. 361

§ 1 w zw. z art. 362 k.c. Sąd Apelacyjny uznał, że skarżący przyczynili się

do powstania dochodzonej szkody polegającej na utracie wniesionej rękojmi oraz

poniesionych kosztów przybicia przez zaniechanie oględzin nieruchomości przed

przystąpieniem do przetargu.

Instytucja rękojmi przewidziana w art. 962 i nast. k.p.c. służy zabezpieczeniu

interesów uczestników postępowania. Stanowi gwarancję, że licytant, który

zaofiarował najwyższą cenę i uzyskał przybicie, wypełni warunki licytacyjne

w postaci wpłaty ceny nabycia we właściwym terminie. Konstrukcja rękojmi zbliżona

jest do występującej w stosunkach umownych instytucji zadatku. Rękojmia służy

efektywności postępowania egzekucyjnego. Ryzyko utraty rękojmi wpływa

na usprawnienie prowadzonej egzekucji. Podmioty uczestniczące w licytacji muszą,

co wymaga podkreślenia, poważnie i z rozwagą traktować składane przez siebie

oferty. Utrata rękojmi jest jedyną sankcją o charakterze majątkowym wymierzoną

w nierzetelnego nabywcę, który nie wykonał należycie warunków licytacyjnych.

4

Rękojmia stanowi więc zabezpieczenie na wypadek niewykonania warunków

licytacyjnych co do zapłaty ceny nieruchomości przez licytanta, na rzecz którego

sąd udzielił przybicia. Celem jej jest wyeliminowanie z licytacji także tych osób,

które lekkomyślnie przystąpiły do przetargu.

Według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych komornik

w obwieszczeniu o licytacji podał odpowiedni czas na oglądanie nieruchomości

(art. 955 § 1 k.p.c.). W odpowiednim terminie przekazał w całości akta egzekucyjne

do sądu. Skarżący zatem mogli w szczególności zapoznać się z odpisem z księgi

wieczystej znajdującym się w aktach (art. 943 § 1 k.p.c.), operatem szacunkowym

biegłego oraz sprzecznym z rzeczywistym stanem opisem nieruchomości

sporządzonym przez komornika. Niemniej skarżący nie zarzucili, że z przyczyn

leżących po stronie komornika nie dokonali oględzin nieruchomości.

Zasadnie przeto na gruncie tych okoliczności, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej,

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, że skarżącym można przypisać

winę w ich nieznajomości sprzeczności protokołu opisu i oszacowania

z rzeczywistym stanem rzeczy, a tym samym przyczynienie się do dochodzonej

szkody uzasadniające obniżenie odszkodowania. Skarżący postąpili bowiem

lekkomyślnie przystępując do przetargu bez oględzin licytowanej nieruchomości

o znacznej wartości. Postępując tak, podjęli ryzyko co najmniej przyczynienia się do

powstania wynikającej stąd szkody, co w świetle art. 362 k.c. nie może pozostać

bez wpływu na ewentualne należne im odszkodowanie z tytułu delictu komornika.

Sąd Najwyższy jednak nie podziela oceny Sądu Apelacyjnego,

by okoliczność ta stanowiła podstawę do obniżenia odszkodowania aż w połowie.

Ocenę tę należy zweryfikować. Zaniechanie oględzin licytowanej nieruchomości

nie może prowadzić do obniżenia odszkodowania w takim rozmiarze, stwarzając

niezgodne z elementarnym poczuciem sprawiedliwości mniemanie, że naruszenie

zasad należytej staranności przez licytanta jest tożsame z niezgodnym

z prawem działaniem komornika polegającym na nierzetelnym sporządzeniu

protokołu opisu i oszacowania nieruchomości. Obowiązek komornika wykonania

rzetelnego protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, a więc czynności, o której

mowa w art. 23 ust. 1 u.k.s.e., nie wynikał z umowy bądź innego stosunku

obligacyjnego w rozumieniu art. 471 k.c., ale wynikał, ogólnie ujmując,

5

z obowiązującego porządku prawnego. Podstawą stosunku komornika do

skarżących nie było zlecenie bądź inna umowa cywilnoprawna, ale stanowisko

komornika jako funkcjonariusza publicznego (art. 1 u.k.s.e.) uprawnionego przez

państwo do wykonywania tej czynności w ramach obowiązującego prawa.

Z tych przyczyn, uwzględniając zarzut naruszenia art. 362 k.c., orzeczono

jak w wyroku.

jw