I UK 323/13

Sygn. akt I UK 323/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. P. i Szpitala Specjalistycznego w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o wysokość składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 lutego 2014 r.,

skargi kasacyjnej Szpitala Specjalistycznego w K. od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 marca 2013 r.

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił odwołania

Szpitala Specjalistycznego w K. (dalej: „płatnik”) i J. P. (dalej: „ubezpieczony”) od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z dnia 1 września 2011 r.,

stwierdzającej, że płatnik powinien wliczyć do podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ubezpieczonego kwoty przychodu uzyskane

2

przez z niego w okresie od sierpnia 2009 r. do grudnia 2010 r. na skutek realizacji

umowy zlecenia zawartej z firmą O. – M. Spółką z o.o. z siedzibą w K. (dalej:

„podwykonawca”). Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

W dniu 31 stycznia 2007 r. płatnik zawarł z Narodowym Funduszem Zdrowia

- Oddziałem Wojewódzkim w K. umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej -

leczenie szpitalne. Na podstawie § 2 pkt 2 tej umowy płatnik korzystał z usług

podwykonawcy, z którym zawarł umowy z dnia 30 czerwca 2009 r. i z dnia 31

grudnia 2009 r., na mocy których płatnik zlecił podwykonawcy obowiązek udzielania

świadczeń zdrowotnych w zakresie określonym w umowach. Udzielaniem tych

świadczeń miał się zajmować zespół lekarzy, których skład i kwalifikacje określał

załącznik do umowy. Ubezpieczony od dnia 10 lutego 2009 r. zatrudniony jest u

płatnika na podstawie umowy o pracę na stanowisku lekarza-rezydenta na

Oddziale II Chorób Wewnętrznych. W dniu 1 lipca 2009 r. ubezpieczony zawarł z

podwykonawcą umowę zlecenia, na podstawie której przyjął obowiązek udzielania

na rzecz zleceniodawcy świadczeń opieki zdrowotnej z dziedziny chorób

wewnętrznych, polegających na pełnieniu dyżurów medycznych w zakładach opieki

zdrowotnej, z którymi zleceniodawca zawarł w tym zakresie odpowiednie umowy.

Na podstawie przedmiotowej umowy zlecenia, w okresie objętym zaskarżoną

decyzją, ubezpieczony pełnił dyżury lekarskie na Oddziale II Chorób

Wewnętrznych, Oddziale Reumatologii i Oddziale Rehabilitacji płatnika. W ramach

pełnionych dyżurów była udzielana pomoc wyłącznie pacjentom Szpitala.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że

przedmiotem oceny w sprawie jest umowa zawarta przez ubezpieczonego z

podwykonawcą, a nie umowa zawarta pomiędzy płatnikiem a podwykonawcą.

Powołując się na treść art. 8 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o

systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.

1585 ze zm., dalej: „ustawa systemowa”) i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2

września 2009 r., II UZP 6/09, a nadto art. 734 § 2 i art. 750 k.c., art. 35 ust. 1 i art.

35a ust. 1 obowiązującej do dnia 30 czerwca 2011 r. ustawy z dnia 30 sierpnia

1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (jednolity tekst: Dz.U z 2007 r. Nr 14, poz. 89

ze zm.) oraz art. 132 ust. 1 i art. 133 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity

3

tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; dalej: „ustawa o świadczeniach

opieki zdrowotnej”), Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że skoro ubezpieczony

na podstawie umowy zawartej z podwykonawcą wykonywał usługi medyczne u

swojego pracodawcy, to ten pracodawca a nie zleceniodawca (podwykonawca) był

odbiorcą tych usług i - ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne z tytułu stosunku pracy - powinien zsumować wynagrodzenie z umowy

cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy. Ubezpieczony był bowiem

pracownikiem w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Sąd pierwszej

instancji wskazał, że powierzone ubezpieczonemu w ramach zawartej umowy

czynności, ich rodzaj i charakter wskazują, że przedmiotem umowy było

wykonywanie określonych czynności faktycznych - wykonywanie usług medycznych

na terenie Szpitala. Przepisy art. 35 i 35a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej

oraz art. 132 w związku z art. 133 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej

adresowane są do podmiotów udzielających świadczeń (świadczeniodawców),

którzy mogą zlecać podwykonawcom udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w

ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawartej z Funduszem, z

wyłączeniem - między innymi - lekarza, jeżeli udziela on tych świadczeń u

świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z

Funduszem. W ocenie Sądu Okręgowego, wskazywany przez odwołujących się

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2004 r., III CK 134/04 dotyczy

odmiennego stanu faktycznego, w przeciwieństwie do uchwały tego Sądu z dnia 2

września 2009 r., II UZP 6/09.

Wyrokiem z dnia 5 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację płatnika od

powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji

oraz powołując się w tym zakresie na jednolite poglądy wyrażone przez Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, wyrokach z dnia 14

stycznia 2010 r., I UK 252/09, z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, z dnia 18

października 2011 r., III UK 22/11, postanowieniu z dnia 26 stycznia 2012 r., III UK

64/11 oraz przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyrokach z dnia 11 października

2012 r., III AUa 711/12 oraz z dnia 23 sierpnia 2012 r., III AUa 647/12.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że ubezpieczony, w ramach umowy zlecenia

z podwykonawcą, wykonywał usługi medyczne pokrywające się z charakterem

4

pracy świadczonej z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę łączącej go z

płatnikiem, z tą tylko różnicą, iż umowa cywilno-prawna obejmowała pracę w trakcie

dyżurów popołudniowych, nocnych i świątecznych na oddziale, gdzie był

zatrudniony w ramach umowy o pracę i na innych oddziałach tego samego

Szpitala. Wszystkie podejmowane przez ubezpieczonego czynności były

wykonywane w siedzibie pracodawcy, na rzecz jego pacjentów, a wynagrodzenie

za usługi medyczne pochodziło ze środków publicznych przekazywanych przez

Narodowy Fundusz Zdrowia płatnikowi, a następnie - za jego pośrednictwem -

podwykonawcy. Świadczone przez ubezpieczonego w ramach umowy

cywilnoprawnej usługi medyczne odpowiadają zatem pracy wykonywanej przez

niego na podstawie stosunku pracy i w istocie były świadczone na rzecz

faktycznego pracodawcy. Zdaniem Sądu odwoławczego, niezależnie od dokonanej

przez Sąd Okręgowy - przy uwzględnieniu unormowań ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej - oceny charakteru umowy zawartej przez ubezpieczonego z

podwykonawcą, okoliczność, że praca świadczona była na rzecz pracodawcy

sprawia, iż ubezpieczony na gruncie ustawy systemowej jest uważany za

pracownika. Przepis art. 8 ust. 2a tej ustawy nie podważa przy tym wyrażonej w art.

65 Konstytucji RP zasady wolności pracy, nie kwestionuje cywilnoprawnego

charakteru wymienionych w nim umów, ale z ich zawarciem - w okolicznościach

opisanych hipotezą omawianej normy prawnej - związuje skutki w zakresie

ubezpieczeń społecznych takie, jak przy umowie o pracę. Skoro art. 8 ust. 2a

ustawy systemowej stanowi o uznaniu za pracownika „w rozumieniu ustawy”, to

znaczy, że owo uznanie ma zastosowanie tylko na gruncie tego aktu, ale zarazem

we wszystkich jego unormowaniach, w tym w art. 18 ust. 1a i art. 20 ust. 1. Co

prawda przepisy ustawy systemowej nie definiują pojęcia „płatnik składek”,

wymieniając jedynie w art. 4 pkt 2 lit. a-z enumeratywnie wszystkie podmioty

posiadające ten status, to jednak z całokształtu jej unormowań można wysnuć

wniosek, że płatnikiem jest osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna

zobowiązana do comiesięcznego obliczenia, pobrania i przekazania do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenia ze środków ubezpieczonego

oraz własnych lub będących w jej dyspozycji. Jednym z tych płatników jest

pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a). W żadnym z przepisów ustawy systemowej nie

5

zamieszczono własnej, autonomicznej definicji tego pojęcia. Na potrzeby regulacji

omawianego aktu (także art. 8 ust. 2a) należy zatem stosować termin „pracodawca”

w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 2 k.p. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy

art. 4 pkt 2a ustawy systemowej płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w

rozumieniu tego aktu, a zatem także dla tych, o jakich mowa w art. 8 ust. 2a, w tym

także dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie

wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z

osobą trzecią (tak w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r.,

III UK 64/11). Odnośnie do zgodności rozważanego przepisu z art. 51 ust. 1 i art.

84 Konstytucji RP Sąd drugiej instancji podzielił pogląd zaprezentowany w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11.

W skardze kasacyjnej płatnik zarzucił naruszenia prawa materialnego, a to:

1) art. 8a ust. 2a ustawy systemowej, przez zastosowanie wykładni rozszerzającej

tego przepisu na umowy, które nie podlegają przepisom Kodeksu cywilnego o

umowie zlecenia i umowie o dzieło, tj. na umowy o udzielanie świadczeń

zdrowotnych; 2) art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej, przez przyznanie skarżącemu

statusu płatnika składek od wynagrodzeń otrzymywanych przez pracownika od

podmiotu trzeciego, pomimo że na podstawie tego przepisu takiego statusu mieć

nie może; 3) art. 51 ust. 1 Konstytucji RP, przez wprowadzenie domniemania

pozaustawowego obowiązku udostępnienia pracodawcy przez zatrudniający

pracownika podmiot zewnętrzny danych dotyczących wynagrodzenia pracownika i

przyjęcie, że skarżący był zobowiązany uzyskiwać informację o wynagrodzeniu

swojego pracownika w zewnętrznym podmiocie bez podania podstawy prawnej z

ustawy dla żądania takiej informacji; 4) art. 84 Konstytucji RP, przez nałożenie na

skarżącego obowiązku dopłaty do osobistego wynagrodzenia pracownika

uzyskanego u innego podmiotu, tj. ubezpieczenia pracodawcy, które to

ubezpieczenie nie jest daniną publiczną; 5) art. 35 i 35a ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej i art. 132 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez uznanie, że

umowa na udzielanie świadczeń zdrowotnych zawarta przez pracownika

skarżącego z jego podwykonawcą nie jest umową o udzielanie świadczeń

zdrowotnych, do której stosuje się przepisy wymienionych ustaw tylko umową

zlecenia, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego z tego powodu, że art.

6

133 w związku z art. 132 ust. 3 wprowadza zakaz zawarcia umowy na

podwykonawstwo z osobą, która udziela świadczeń zdrowotnych u

świadczeniodawcy oraz z tego powodu, że wykonywane czynności nie różnią się

od tych wykonywanych w ramach umowy o pracę.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Przede wszystkim Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni akceptuje

prezentowany we wcześniejszym orzecznictwie tego Sądu pogląd, że w świetle art.

8 ust. 2a ustawy systemowej pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego

rzecz pracę w ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem

składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej

umowy (por. uchwałę z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09, OSNP 2010 nr 3-4,

poz. 46 oraz wyrok z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz.

117), a teza ta jest aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących taką

pracę na podstawie umowy zlecenia (por. np. wyroki z dnia 14 stycznia 2010 r.,

I UK 252/09, LEX nr 577824; z dnia 2 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727

oraz z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266).

W judykatach tych Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej

rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę

stosunku pracy. Rozszerzenie to dotyczy dwóch sytuacji. Pierwszą jest

wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych w nim umów prawa

cywilnego przez osobę, która umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym

pozostaje w stosunku pracy. Drugą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z

tych umów przez osobę, która wymienioną umowę zawarła z osobą trzecią,

jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w

stosunku pracy. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w

rozumieniu ustawy systemowej jest to, że - będąc pracownikiem związanym

7

stosunkiem pracy z danym pracodawcą - jednocześnie świadczy na jego rzecz

pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z inną osobą. Celem takiej

regulacji było, po pierwsze - ograniczenie korzystania przez pracodawców z umów

cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych

samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by

w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa

pracy i uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże

umów oraz po drugie - ochrona pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej

po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na

przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom

(podwykonawcom), którzy zatrudniają tych pracowników w ramach umów

cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych

(umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy

(umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje

się przepisy o zleceniu). Podkreśla się, że na tle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej

pojęcie pracownika w zakresie ubezpieczenia społecznego nie pokrywa się ściśle z

takim pojęciem, jakim posługuje się prawo pracy, a odczytywanie tego przepisu w

związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej prowadzi do

oczywistego wniosku, że rzeczywisty stosunek prawny regulowany wymienionymi w

nim umowami cywilnymi, który niepodważalnie istnieje na gruncie prawa cywilnego,

nie wywołuje skutków w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy

przyjmuje również, że użyty w art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej termin

„pracodawca” należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p., uznający

za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet nieposiadającą

osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany

pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej płatnikiem składek dla

wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także tych, o których

stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, w tym dla pracowników pozostających z nim w

stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów

cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią. Umowy cywilnoprawne wymienione w

art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie stanowią bowiem samodzielnych tytułów

obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika ani nie

8

powodują powstania zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9

tej ustawy. Norma art. 8 ust. 2a - poprzez wykreowanie szerokiego pojęcia

„pracownika” - stworzyła szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych

ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem

stosunek pracy oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z

pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy.

Określone hipotezą normy art. 8 ust. 2a dwie sytuacje faktyczne, w jakich może się

znaleźć osoba, do której przepis ten jest adresowany (pracownik wykonujący pracę

na podstawie wymienionych umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą oraz

umów cywilnoprawnych zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca jest

świadczona na rzecz pracodawcy) mają równorzędny charakter z punktu widzenia

skutków opisanych dyspozycją omawianej normy prawnej. Konsekwencje prawne

na gruncie ustawy systemowej, wynikające z realizacji takich umów, muszą być

takie same, co oznacza, iż dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno

wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z

pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana

jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach

klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą. W

przypadku takich pracowników podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku

dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 9 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy

systemowej), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i

wspomnianych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 tej ustawy), zaś

obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych spoczywa na pracodawcy jako płatniku (art. 17 ust. 1 w związku z art.

4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej).

Nietrafnie skarżący zarzuca, że Sąd drugiej instancji rozszerzył działanie art.

8 ust. 2a ustawy systemowej na umowy cywilnoprawne, które nie podlegają

przepisom Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. Rację ma skarżący, że umowa o

udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (art. 133 w związku z art. 132 ustawy o

świadczeniach opieki zdrowotnej) oraz umowa o udzielenie zamówienia na

świadczenia zdrowotne (art. 35 i art. 35a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej)

9

należą do umów nazwanych, do których nie stosuje się z mocy art. 750 k.c.

przepisów o zleceniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2004 r.,

III CK 134/04, OSP 2005 nr 6, poz. 79). Błędnie jednak umowy te utożsamia z

łączącą ubezpieczonego z podwykonawcą - jak wynika z niekwestionowanych

ustaleń - umową o świadczenie usług polegających na pełnieniu dyżurów

medycznych. Swój pogląd skarżący opiera na definicji zawodu lekarza zawartej w

art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty

(jednolity tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm.), zgodnie z którym

wykonywanie zawodu lekarza polega na udzielaniu przez osobę posiadającą

wymagane kwalifikacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń

zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i

zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a

także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich. Z przepisu tego skarżący

wyprowadza wniosek, że każda umowa, na podstawie której lekarz wykonuje

zawód, jest umową o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Tymczasem czym

innym jest określony powołanym przepisem zakres przedmiotowy wykonywania

zawodu lekarza, na który składają się wyszczególnione przykładowo typy czynności

objętych pojęciem świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej, a czym innym forma wykonywania tego zawodu, który może być

realizowany na podstawie umowy o pracę, umowy cywilnoprawnej, czy też

indywidualnej lub grupowej praktyki lekarskiej w ramach działalności gospodarczej.

Z tego też względu umowa, na podstawie której lekarz wykonuje swój zawód

polegający na udzielaniu świadczeń zdrowotnych nie może być utożsamiana z

umową o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków

publicznych przez Fundusz w rozumieniu art. 132 ust. 1 ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej ani z zawieraną w jej ramach umową o zamówienie na

świadczenia zdrowotne, o której mowa w art. 133 tej ustawy w związku z art. 35

ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Uregulowana w ustawie o

świadczeniach opieki zdrowotnej umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej

zawierana jest przez podmiot zobowiązany do realizacji zadań z zakresu

ubezpieczenia zdrowotnego (Narodowy Fundusz Zdrowia) z podmiotem, który w

myśl przepisów tej ustawy może być świadczeniodawcą. Stosownie do art. 132 ust.

10

3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, rozważana umowa nie może być

zawarta przez Fundusz z lekarzem udzielającym świadczeń opieki zdrowotnej (a

więc wykonującym zawód lekarza) u tego świadczeniodawcy, który zawarł ją z

Funduszem. Z mocy art. 133 zdanie drugie tej ustawy, takiemu lekarzowi

świadczeniodawca nie może również zlecić - jako podwykonawcy - udzielania

świadczeń opieki zdrowotnej w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki

zdrowotnej zawartej z Funduszem, w tym na podstawie umowy o zamówienie na

świadczenia zdrowotne, o którym stanowi art. 35 ust. 1 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej. Zakaz ten nie dotyczy natomiast podwykonawcy, który może

realizować udzielone zamówienie przez osobę trzecią, jeżeli umowa o udzielenie

zamówienia tak stanowi (art. 35 ust. 2 zdanie drugie ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej). Taka właśnie sytuacja wystąpiła w sprawie, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna, w której skarżący, jako świadczeniodawca, zlecił

podwykonawcy - w ramach umowy zawartej z Funduszem - udzielanie określonych

świadczeń opieki zdrowotnej, a ten ostatni zlecenie to wykonywał, między innymi,

przez ubezpieczonego (na podstawie zawartej z nim umowy cywilnoprawnej o

świadczenie usług medycznych), wykonującego równocześnie zawód lekarza w

ramach umowy o pracę łączącej go ze świadczeniodawcą.

Niezasadne są wreszcie zarzuty niezgodności art. 4 pkt 2 lit. a oraz art. 8

ust. 2a ustawy systemowej z art. 51 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP w sposób

wskazany przez skarżącego.

Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy zasadniczej, nikt nie może być obowiązany

inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby.

W powołanym wyżej wyroku z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11 Sąd

Najwyższy wyraził akceptowany przez obecny skład tego Sądu pogląd, że nie

można kwalifikować jako naruszenia konstytucyjnych gwarancji w zakresie ochrony

danych osobowych oraz obrazy dóbr osobistych sytuacji zasięgania wiedzy o

przychodach pracownika dla realizacji ustawowych obowiązków podmiotu

zwracającego się o takie informacje, co dotyczy również obowiązków płatnika,

określonych w przepisach ustawy systemowej. Pracodawca ma przy tym prawo

domagania się takich informacji przede wszystkim od samego pracownika w

ramach trójstronnego stosunku ubezpieczeń społecznych łączącego

11

ubezpieczonego, płatnika składek oraz organ rentowy. Funkcjonowanie tego

stosunku wiąże się, między innymi, ze spełnieniem przez płatnika nałożonych na

niego przez ustawodawcę zadań w zakresie obliczania i opłacania składek na

obowiązkowe ubezpieczenia pracownika, także takiego, o którym mowa w art. 8

ust. 2a ustawy systemowej.

Z kolei art. 84 Konstytucji RP stanowi, że każdy jest obowiązany do

ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w

ustawie. Nie jest trafny pogląd skarżącego, jakoby składki na obowiązkowe

ubezpieczenia społeczne nie posiadały charakteru daniny publicznej. Po pierwsze -

niekapitałowe systemy ubezpieczeń wchodziły i nadal wchodzą w skład sektora

finansów publicznych (art. 4 pkt 9 i 10 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o

finansach publicznych - Dz.U. Nr 249, poz. 2104, aktualnie: art. 9 pkt 8 i 9 ustawy z

dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r.,

poz. 885 ze zm.). Składki z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w

systemie niekapitałowym stanowiące jedno z podstawowych źródeł tworzenia

środków publicznych na realizację ich ustawowo określonych celów mają więc

charakter opłaty publicznej jako jednej z katalogu unormowanych w art. 217

Konstytucji RP danin publicznych (por. uzasadnienie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 26 października 2010 r., K 58/07, OTK-A 2010 nr 8, poz.

80). Po drugie - składka emerytalna, z uwagi na jej przeznaczenie na tworzenie

funduszu emerytalnego, posiada publicznoprawny ubezpieczeniowy charakter,

który zachowuje nadal po przekazaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jej

części do otwartego funduszu emerytalnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

4 czerwca 2008 r., II UK 12/08, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 291 oraz z dnia 8

kwietnia 2009 r., II UK 346/08, OSNP 2010 nr 21-22, poz. 270). Nie można również

przyjąć, że pracodawcy nie obciążają skutki finansowe w postaci obowiązku

częściowego pokrycia, z własnych środków, kosztów składek na obowiązkowe

ubezpieczenia pracownika, wynikające z korzystania - z pominięciem zasad

reglamentacji czasu pracy - z efektów jego pracy świadczonej na rzecz pracodawcy

w ramach dodatkowej umowy cywilnoprawnej zawartej z pośrednikiem. Dla

uniknięcia lub złagodzenia tych skutków pracodawca - zlecając osobie trzeciej

(zleceniodawcy pracownika) wykonanie określonych usług - powinien skalkulować,

12

iż będzie na nim ciążył obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne

pracownika, w szczególności gdy świadczeniodawca, który zawarł umowę o

udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Narodowym Funduszem Zdrowia i udzielił

w ramach tej umowy zamówienia na świadczenia zdrowotne, opłaca wykonanie

tego zamówienia przez podwykonawcę z uzyskanych od Funduszu środków

publicznych (art. 35 ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej). Nadto w

powołanej wyżej uchwale z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09 Sąd Najwyższy

stwierdził, że - ponieważ stosownie do art. 18 ust. 1a ustawy systemowej przychód

z tytułu umowy, o której stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy jedynie „uwzględnia się” w

podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy - pracodawca może dokonać

ich potrącenia ze środków pracownika uzyskanych u niego.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.